Για χρόνια, η φράση «το κάθισμα είναι το νέο κάπνισμα» κυριάρχησε στις συζητήσεις γύρω από την υγεία και τον σύγχρονο τρόπο ζωής. Η πολύωρη καθιστική εργασία συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο παχυσαρκίας, καρδιαγγειακών νοσημάτων και μυοσκελετικών προβλημάτων. Ωστόσο, νέα δεδομένα δείχνουν ότι η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Το να στεκόμαστε όρθιοι όλη μέρα δεν αποτελεί απαραίτητα μια πιο υγιεινή επιλογή.
Η επιστήμη καταλήγει πλέον σε ένα βασικό συμπέρασμα: το πρόβλημα δεν είναι αν καθόμαστε ή στεκόμαστε, αλλά το ότι παραμένουμε ακίνητοι για πολλές ώρες.
Το σώμα μας είναι φτιαγμένο για κίνηση
Ο ανθρώπινος οργανισμός εξελίχθηκε για να κινείται διαρκώς. Οι μύες, οι αρθρώσεις και το κυκλοφορικό σύστημα λειτουργούν καλύτερα όταν το σώμα αλλάζει στάσεις και δραστηριότητες κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Όταν κάποιος κάθεται για πολλές ώρες, η σπονδυλική στήλη και ιδιαίτερα η οσφυϊκή μοίρα δέχονται αυξημένη πίεση. Παράλληλα, οι μύες του αυχένα και των ώμων καταπονούνται, ειδικά όταν η στάση μπροστά από έναν υπολογιστή δεν είναι σωστή.
Από την άλλη πλευρά, η πολύωρη ορθοστασία δεν είναι αθώα. Η συνεχής φόρτιση των κάτω άκρων προκαλεί κόπωση, πρήξιμο, πόνο στα πόδια και αυξημένη καταπόνηση στη μέση. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συμβάλει στην εμφάνιση κιρσών ή χρόνιων μυοσκελετικών ενοχλήσεων.
Οι «σιωπηλοί πρωταγωνιστές»: τα πόδια
Όταν μιλάμε για πόνους από την εργασία, συνήθως εστιάζουμε στη μέση και στον αυχένα. Ωστόσο, η βάση του σώματος είναι τα πόδια.
Τα πέλματα λειτουργούν ως το πρώτο σημείο επαφής με το έδαφος και είναι υπεύθυνα για την απορρόφηση και κατανομή των δυνάμεων που δέχεται ο οργανισμός. Όταν παραμένουν για ώρες στην ίδια θέση, η πίεση μεταφέρεται στα γόνατα, στα ισχία και τελικά στη σπονδυλική στήλη.
Μελέτες σε εργαζόμενους που περνούν όλη την ημέρα όρθιοι, όπως εργαζόμενοι σε γραμμές παραγωγής, εκπαιδευτικοί και επαγγελματίες υγείας, έδειξαν ότι μετά το τέλος της βάρδιας εμφανίζονται σημαντικές μεταβολές στη στάση του σώματος και στην κατανομή της πίεσης στα πέλματα. Οι συμμετέχοντες ανέφεραν συχνότερα πόνο στη μέση, στα γόνατα και στα πόδια.
Οι μυοσκελετικές παθήσεις αυξάνονται
Οι μυοσκελετικές διαταραχές αποτελούν σήμερα ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα επαγγελματικής υγείας στην Ευρώπη. Πόνοι στη μέση, στον αυχένα, στους ώμους και στα κάτω άκρα επηρεάζουν εκατομμύρια εργαζόμενους και αποτελούν συχνή αιτία αναρρωτικών αδειών.
Το κοινό στοιχείο στις περισσότερες περιπτώσεις δεν είναι μια συγκεκριμένη στάση, αλλά η παρατεταμένη παραμονή σε αυτή. Το σώμα δυσκολεύεται να προσαρμοστεί όταν αναγκάζεται να διατηρεί την ίδια θέση για πολλές συνεχόμενες ώρες.
Είναι λύση τα όρθια γραφεία;
Τα τελευταία χρόνια τα γραφεία με ρυθμιζόμενο ύψος έχουν γίνει ιδιαίτερα δημοφιλή. Η δυνατότητα εναλλαγής μεταξύ καθιστής και όρθιας εργασίας προσφέρει πράγματι οφέλη.
Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ούτε αυτά αποτελούν «μαγική λύση». Αν κάποιος απλώς αντικαταστήσει οκτώ ώρες καθίσματος με οκτώ ώρες ορθοστασίας, πιθανότατα θα δημιουργήσει διαφορετικά προβλήματα αντί να τα εξαλείψει.
Η αξία αυτών των εργαλείων βρίσκεται στην εναλλαγή των στάσεων και όχι στην αποκλειστική χρήση τους.
Τι προτείνουν οι ειδικοί
Σύμφωνα με τις οδηγίες των οργανισμών επαγγελματικής υγείας, η καλύτερη στρατηγική περιλαμβάνει:
- Συχνές αλλαγές στάσης κατά τη διάρκεια της ημέρας.
- Μικρά διαλείμματα κάθε 30 έως 60 λεπτά.
- Σύντομο περπάτημα ανάμεσα στις εργασίες.
- Εργονομική διαμόρφωση του χώρου εργασίας.
- Χρήση κατάλληλων υποδημάτων.
- Τακτική φυσική άσκηση εκτός εργασίας.
Ακόμη και λίγα λεπτά κίνησης μπορούν να μειώσουν σημαντικά την καταπόνηση του σώματος και να βελτιώσουν την κυκλοφορία του αίματος.
Το πραγματικό μυστικό της υγείας
Η συζήτηση για το αν είναι καλύτερο να καθόμαστε ή να στεκόμαστε ίσως ξεκινά από μια λανθασμένη βάση. Η επιστήμη δείχνει ότι το σώμα μας δεν αγαπά ούτε την πολύωρη καθιστική ζωή ούτε την αδιάκοπη ορθοστασία.
Αυτό που χρειάζεται είναι ποικιλία κινήσεων. Το ανθρώπινο σώμα σχεδιάστηκε για να αλλάζει θέσεις, να περπατά, να λυγίζει και να προσαρμόζεται συνεχώς στο περιβάλλον του.
Τελικά, η καλύτερη στάση εργασίας δεν είναι η καθιστή ή η όρθια. Είναι η επόμενη στάση που θα πάρουμε. Η συνεχής κίνηση παραμένει το πιο αποτελεσματικό «φάρμακο» απέναντι στις επιπτώσεις της σύγχρονης εργασιακής καθημερινότητας.
