Το άγχος και το ψυχικό τραύμα συνδέονται στενά, αλλά δεν είναι το ίδιο πράγμα. Πολλές συμπεριφορές που αποδίδουμε αποκλειστικά στο άγχος μπορεί, στην πραγματικότητα, να αποτελούν φυσιολογικές αντιδράσεις ενός ανθρώπου που έχει βιώσει μια τραυματική εμπειρία. Το τραύμα δεν αφορά μόνο ακραία γεγονότα, όπως έναν πόλεμο ή ένα σοβαρό ατύχημα. Μπορεί να προκύψει και από χρόνια συναισθηματική παραμέληση, κακοποίηση, εκφοβισμό, απώλειες ή επαναλαμβανόμενες εμπειρίες που έκαναν κάποιον να αισθάνεται ανασφαλής.
Ο εγκέφαλος ενός ανθρώπου που έχει βιώσει τραύμα παραμένει πολλές φορές σε κατάσταση «συναγερμού», ακόμη και όταν ο πραγματικός κίνδυνος έχει περάσει. Έτσι, ορισμένες συμπεριφορές που μοιάζουν με άγχος αποτελούν στην ουσία μηχανισμούς προστασίας. Η κατανόησή τους μπορεί να μας βοηθήσει να αντιμετωπίσουμε με μεγαλύτερη συμπόνια τόσο τον εαυτό μας όσο και τους άλλους.
1. Η συνεχής υπερανάλυση
Αν σκέφτεστε ξανά και ξανά κάθε συζήτηση ή κάθε πιθανό σενάριο, ίσως δεν πρόκειται απλώς για άγχος. Η υπερανάλυση μπορεί να είναι μια προσπάθεια του εγκεφάλου να προβλέψει κάθε πιθανό κίνδυνο, ώστε να αποφευχθεί μια μελλοντική πληγή ή απογοήτευση.
2. Η δυσκολία να εμπιστευτείτε τους άλλους
Οι άνθρωποι που έχουν προδοθεί ή πληγωθεί στο παρελθόν συχνά δυσκολεύονται να ανοιχτούν. Η επιφυλακτικότητα μπορεί να φαίνεται ως αγχώδης συμπεριφορά, όμως συχνά αποτελεί έναν αμυντικό μηχανισμό που δημιουργήθηκε για να προστατεύσει την ψυχική τους ασφάλεια.
3. Η ανάγκη να ελέγχετε τα πάντα
Η έντονη ανάγκη για οργάνωση, προγραμματισμό ή έλεγχο κάθε λεπτομέρειας μπορεί να έχει τις ρίζες της σε εμπειρίες όπου το άτομο ένιωθε ότι δεν είχε κανέναν έλεγχο στη ζωή του. Η αίσθηση ελέγχου μειώνει προσωρινά το αίσθημα απειλής.
4. Η δυσκολία να χαλαρώσετε
Υπάρχουν άνθρωποι που ακόμη και στις διακοπές ή σε στιγμές ηρεμίας δεν μπορούν να χαλαρώσουν πραγματικά. Ο εγκέφαλος έχει συνηθίσει να βρίσκεται σε διαρκή επιφυλακή και αντιμετωπίζει την ηρεμία σαν κάτι άγνωστο ή ακόμη και επικίνδυνο.
5. Η υπερβολική ανάγκη να ευχαριστείτε τους άλλους
Η γνωστή συμπεριφορά του «people pleasing» συχνά δεν σχετίζεται μόνο με χαμηλή αυτοεκτίμηση. Για αρκετούς ανθρώπους αποτελεί μια στρατηγική επιβίωσης που αναπτύχθηκε όταν η αποδοχή ή η αποφυγή συγκρούσεων ήταν απαραίτητη για να νιώσουν ασφαλείς.
6. Οι έντονες αντιδράσεις στην κριτική
Μια μικρή παρατήρηση μπορεί να βιώνεται ως προσωπική απόρριψη. Όταν το άτομο έχει μεγαλώσει σε ένα περιβάλλον όπου η κριτική συνοδευόταν από ντροπή, φόβο ή τιμωρία, ο εγκέφαλος συνεχίζει να αντιδρά σαν να απειλείται, ακόμη κι όταν η κριτική είναι καλοπροαίρετη.
7. Η αποφυγή κοινωνικών καταστάσεων
Η κοινωνική απομόνωση δεν σημαίνει πάντα κοινωνικό άγχος. Μερικές φορές είναι μια προσπάθεια αποφυγής πιθανών απογοητεύσεων, συγκρούσεων ή συναισθηματικών τραυματισμών. Η απομόνωση μπορεί να προσφέρει μια ψευδαίσθηση ασφάλειας.
8. Η υπερβολική επαγρύπνηση
Το να παρατηρείτε συνεχώς τους ανθρώπους γύρω σας, να ανησυχείτε για κάθε ήχο ή να αισθάνεστε διαρκώς σε εγρήγορση αποτελεί χαρακτηριστική αντίδραση μετά από τραυματικές εμπειρίες. Ο οργανισμός λειτουργεί σαν να πρέπει να εντοπίσει άμεσα κάθε πιθανό κίνδυνο.
9. Η δυσκολία να πείτε «όχι»
Πολλοί άνθρωποι φοβούνται να θέσουν όρια, επειδή έχουν μάθει ότι η διαφωνία μπορεί να οδηγήσει σε απόρριψη, θυμό ή τιμωρία. Έτσι, προτιμούν να υποχωρούν ακόμη και όταν αυτό τους εξαντλεί ψυχικά.
10. Η έντονη αυτοκριτική
Η συνεχής αίσθηση ότι «δεν είμαι αρκετός» ή ότι κάθε λάθος είναι προσωπική αποτυχία μπορεί να αποτελεί αποτέλεσμα τραυματικών εμπειριών, ιδιαίτερα όταν κάποιος μεγάλωσε με υπερβολική κριτική ή έλλειψη συναισθηματικής υποστήριξης. Ο εσωτερικός επικριτής γίνεται τόσο δυνατός, ώστε κάθε μικρό λάθος μοιάζει με επιβεβαίωση της αρνητικής εικόνας για τον εαυτό.
Η κατανόηση είναι το πρώτο βήμα προς την επούλωση
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι αυτές οι συμπεριφορές δεν αποτελούν από μόνες τους ένδειξη ότι κάποιος έχει βιώσει τραύμα. Παρόμοια συμπτώματα μπορεί να εμφανίζονται και σε αγχώδεις διαταραχές ή άλλες ψυχικές καταστάσεις. Μόνο ένας εξειδικευμένος επαγγελματίας ψυχικής υγείας μπορεί να αξιολογήσει σωστά την αιτία των συμπτωμάτων.
Ωστόσο, όταν αρχίζουμε να βλέπουμε αυτές τις αντιδράσεις όχι ως «αδυναμίες», αλλά ως τρόπους με τους οποίους ο εγκέφαλος προσπάθησε κάποτε να μας προστατεύσει, αλλάζει και ο τρόπος που αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας. Η αυτοσυμπόνια, η ψυχοθεραπεία και η σταδιακή δημιουργία ενός ασφαλούς περιβάλλοντος μπορούν να βοηθήσουν τον εγκέφαλο να καταλάβει ότι ο κίνδυνος ανήκει στο παρελθόν και ότι δεν χρειάζεται πλέον να βρίσκεται σε συνεχή συναγερμό.
Η αναγνώριση αυτών των μοτίβων δεν σημαίνει ότι πρέπει να μας ορίζουν για πάντα. Αντίθετα, μπορεί να αποτελέσει την αρχή μιας βαθύτερης κατανόησης του εαυτού και το πρώτο βήμα προς μια ζωή με περισσότερη ψυχική ηρεμία, υγιέστερες σχέσεις και μεγαλύτερη αίσθηση ασφάλειας.
Βρείτε μας στο Google News. Πατήστε εδώ!