Σοβαρά προβλήματα στη λειτουργία των δημόσιων νοσοκομείων αποτυπώνει η εικόνα που καταγράφεται στα χειρουργεία, καθώς περίπου τέσσερις στις δέκα χειρουργικές αίθουσες παραμένουν εκτός λειτουργίας λόγω έλλειψης προσωπικού.

Η υποστελέχωση αφορά τόσο ιατρικό όσο και νοσηλευτικό και παραϊατρικό προσωπικό, που είναι απαραίτητο για την ασφαλή διεξαγωγή των επεμβάσεων. Σε αρκετά νοσοκομεία, η περιορισμένη διαθεσιμότητα ανθρώπινου δυναμικού έχει ως αποτέλεσμα να λειτουργεί μόνο μέρος των διαθέσιμων χειρουργικών αιθουσών, παρά το γεγονός ότι υπάρχει αυξημένη ζήτηση για επεμβάσεις.

Οι συνέπειες είναι άμεσες για τους ασθενείς, καθώς οι λίστες αναμονής μεγαλώνουν, ενώ καθυστερούν τόσο τα τακτικά όσο και, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα πιο επείγοντα χειρουργεία. Η κατάσταση αυτή επιβαρύνει την ποιότητα της παρεχόμενης φροντίδας και αυξάνει την πίεση στο ήδη επιβαρυμένο σύστημα υγείας.

Υγειονομικοί παράγοντες επισημαίνουν ότι χωρίς άμεση ενίσχυση των νοσοκομείων με μόνιμο προσωπικό, το πρόβλημα κινδυνεύει να παγιωθεί, περιορίζοντας τη δυνατότητα του ΕΣΥ να ανταποκριθεί στις πραγματικές ανάγκες των ασθενών.

Μετά από περισσότερες από τρεις δεκαετίες συνεχούς αύξησης, τα ποσοστά θνησιμότητας από καρκίνο του πνεύμονα στις γυναίκες που ζουν στην Ευρώπη φαίνεται ότι σταδιακά καταλήγουν σε μια σταθεροποιημένη τάση για το έτος 2026. Αυτή η εξέλιξη σηματοδοτεί μια σημαντική αλλαγή σε μια μακρά ιστορία όπου ο καρκίνος του πνεύμονα αποτελούσε όχι μόνο μια από τις κύριες αιτίες θανάτου από καρκίνο αλλά και έναν ολοένα αυξανόμενο φόβο ειδικά για το γυναικείο φύλο.

Για περισσότερα από 25 χρόνια, τα ποσοστά θνησιμότητας είχαν αυξηθεί σταθερά, με τις γυναίκες σε πολλές χώρες της Ευρώπης να καταγράφουν υψηλότερα επίπεδα θανάτων από τη νόσο σε σχέση με προηγούμενες δεκαετίες. Ωστόσο, πρόσφατες προβλέψεις για το 2026 δείχνουν ότι αυτή η ανοδική τάση έχει πλέον επιβραδυνθεί σημαντικά και αναμένεται να σταθεροποιηθεί, σε πολλές περιοχές — κάτι που οι ειδικοί το χαρακτηρίζουν ως σημαντικό βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση στη μάχη κατά της νόσου.

Αξίζει να σημειωθεί ότι αυτή η σταθεροποίηση δεν είναι ομοιόμορφη σε όλες τις χώρες της ΕΕ. Ενώ σε πολλές περιοχές η θνησιμότητα των γυναικών από καρκίνο του πνεύμονα φαίνεται να «επιπέδωσε» ή ακόμη και να μειώνεται ελαφρά, υπάρχουν εξαιρέσεις όπου τα ποσοστά παραμένουν αυξημένα. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Ισπανία, όπου οι θάνατοι από αυτή την αιτία αναμένεται να συνεχίσουν να αυξάνονται, αν και η αύξηση είναι μικρότερη σε σχέση με το παρελθόν. Αυτές οι διαφορές ανά χώρα υπογραμμίζουν τη σημασία των τοπικών πολιτικών υγείας και των δράσεων πρόληψης που εφαρμόζονται σε κάθε κράτος.

Ένας από τους βασικούς παράγοντες που επηρεάζουν αυτές τις τάσεις είναι η χρήση καπνού. Για πολλές δεκαετίες, τα ποσοστά καπνίσματος στις γυναίκες αυξήθηκαν σημαντικά, κυρίως λόγω αλλαγών στην κοινωνική συμπεριφορά και στη διαθεσιμότητα προϊόντων καπνού. Σε πολλές χώρες, οι γυναίκες άρχισαν να καπνίζουν σε μεγαλύτερο βαθμό πολύ αργότερα από τους άνδρες, αλλά επίσης άργησαν περισσότερο να σταματήσουν. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα μια καθυστερημένη κορύφωση των θανάτων από καρκίνο του πνεύμονα σε σύγκριση με τα αντίστοιχα ποσοστά στους άνδρες.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η επιτυχής μείωση των ποσοστών καπνίσματος — μέσα από αποτελεσματικές πολιτικές δημόσιας υγείας όπως αυξημένες φορολογίες σε προϊόντα καπνού, απαγορεύσεις διαφήμισης, εκστρατείες ευαισθητοποίησης και υποστήριξη διακοπής του καπνίσματος — έχει αρχίσει να αποδίδει καρπούς. Σε πολλές χώρες της Ευρώπης, οι νέες γενιές γυναικών καπνίζουν πολύ λιγότερο από ό,τι οι προηγούμενες, γεγονός που έχει θετική επίδραση στη συνολική τάση των θανάτων από καρκίνο του πνεύμονα.

Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο είναι ο ρόλος της παρακολούθησης και της έγκαιρης διάγνωσης. Τα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου και οι βελτιώσεις στην ιατρική τεχνολογία έχουν οδηγήσει σε πιο έγκαιρες και ακριβείς διαγνώσεις, επιτρέποντας στους γιατρούς να ξεκινούν θεραπείες νωρίτερα, όταν η νόσος είναι ακόμη περισσότερο θεραπεύσιμη. Η πρόσβαση σε πιο αποτελεσματικές θεραπείες, συμπεριλαμβανομένων των στοχευμένων θεραπειών και της ανοσοθεραπείας, έχει επίσης βελτιώσει τα ποσοστά επιβίωσης σε πολλές περιπτώσεις.

Ωστόσο, παρά την πρόοδο αυτή, ο καρκίνος του πνεύμονα παραμένει η κύρια αιτία θανάτου από καρκίνο για τις γυναίκες στην Ευρώπη, όπως και για τους άνδρες. Αυτό δείχνει ότι, παρόλο που υπάρχει σταθεροποίηση, η μάχη κατά της νόσου δεν έχει τελειώσει — ειδικά αν λάβουμε υπόψη τη γήρανση του πληθυσμού και τα διαφορετικά μοτίβα κινδύνου στις διάφορες ηλικιακές ομάδες: οι θάνατοι μεταξύ των ηλικιωμένων γυναικών συνεχίζουν να αυξάνονται, πιθανώς λόγω μακροχρόνιας έκθεσης σε παράγοντες κινδύνου όπως ο καπνός.

Η πρόκληση για τις ευρωπαϊκές χώρες είναι τώρα να ενισχύσουν τις προσπάθειες πρόληψης, εκπαίδευσης και έγκαιρης διάγνωσης, εντοπίζοντας τις πληθυσμιακές ομάδες που εξακολουθούν να διατρέχουν υψηλό κίνδυνο και διασφαλίζοντας ότι οι πολιτικές υγείας προσαρμόζονται στις ανάγκες τους. Με συνεχή έμφαση στη μείωση του καπνίσματος, στη βελτίωση της πρόσβασης σε προγράμματα ελέγχου και στην υποστήριξη καινοτόμων θεραπειών, υπάρχει ελπίδα ότι τα ποσοστά θνησιμότητας θα συνεχίσουν να μειώνονται ή τουλάχιστον να παραμένουν κάτω από τα υψηλά επίπεδα του παρελθόντος.

Συνολικά, η σταθεροποίηση των ποσοστών θνησιμότητας από καρκίνο του πνεύμονα στις γυναίκες στην Ευρώπη αποτελεί μια ενθαρρυντική εξέλιξη που αντανακλά δεκαετίες δημόσιας υγείας και αλλαγών συμπεριφοράς, αλλά παράλληλα υπενθυμίζει ότι η πρόληψη και η καινοτομία πρέπει να συνεχιστούν ώστε να επιτευχθεί περαιτέρω πρόοδος.

Την ανάγκη για αυστηρότερα δημοσιονομικά μέτρα σε προϊόντα που συνδέονται άμεσα με σοβαρούς κινδύνους για την υγεία αναδεικνύει η πρόσφατη παρέμβαση του Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. Στο επίκεντρο βρίσκονται τα αναψυκτικά με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη και τα αλκοολούχα ποτά, η υπερκατανάλωση των οποίων επιβαρύνει σημαντικά τα συστήματα υγείας παγκοσμίως.

Η προσέγγιση αυτή βασίζεται στην αρχή ότι η τιμή ενός προϊόντος επηρεάζει άμεσα τη συμπεριφορά των καταναλωτών. Η αύξηση της φορολογίας θεωρείται εργαλείο δημόσιας υγείας, με στόχο τον περιορισμό της κατανάλωσης και τη μείωση της έκθεσης του πληθυσμού σε παράγοντες κινδύνου.

Γιατί στοχεύονται αναψυκτικά και αλκοόλ

Η επιστημονική τεκμηρίωση δείχνει ότι η συστηματική κατανάλωση ζαχαρούχων ποτών συνδέεται με αυξημένα ποσοστά παχυσαρκίας, σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2 και καρδιαγγειακών νοσημάτων. Αντίστοιχα, το αλκοόλ σχετίζεται με ηπατικές παθήσεις, καρκίνο, καρδιακά προβλήματα αλλά και σοβαρές κοινωνικές επιπτώσεις.

Σύμφωνα με τη λογική των «φόρων υγείας», τα προϊόντα που επιβαρύνουν το σύστημα περίθαλψης θα πρέπει να αντανακλούν το πραγματικό κοινωνικό τους κόστος, ενισχύοντας παράλληλα τη χρηματοδότηση προγραμμάτων πρόληψης και φροντίδας.

Ένα εργαλείο πρόληψης, όχι τιμωρίας

Η φορολογική πολιτική δεν παρουσιάζεται ως τιμωρητικό μέτρο, αλλά ως μέσο αλλαγής συνηθειών. Σε χώρες όπου εφαρμόστηκαν αντίστοιχες παρεμβάσεις, καταγράφηκε μείωση στην κατανάλωση ζαχαρούχων ποτών και στροφή σε πιο υγιεινές επιλογές, ιδιαίτερα στις νεότερες ηλικίες.

Παράλληλα, τα επιπλέον έσοδα μπορούν να αξιοποιηθούν για την ενίσχυση της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, την ενημέρωση του πληθυσμού και την υποστήριξη ευάλωτων ομάδων.

Δημόσια υγεία και πολιτικές αποφάσεις

Η συζήτηση για την αύξηση των φόρων σε αναψυκτικά και αλκοόλ ανοίγει εκ νέου το ζήτημα της ισορροπίας ανάμεσα στην ατομική επιλογή και τη συλλογική ευθύνη. Οι ειδικοί τονίζουν ότι, σε ένα περιβάλλον όπου τα χρόνια μη μεταδοτικά νοσήματα αυξάνονται, οι πολιτικές πρόληψης αποτελούν κρίσιμο παράγοντα βιωσιμότητας των συστημάτων υγείας.

Το επόμενο διάστημα αναμένεται να ενταθεί ο διάλογος σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, με τις κυβερνήσεις να καλούνται να σταθμίσουν τα υγειονομικά οφέλη, τις κοινωνικές αντιδράσεις και τις οικονομικές επιπτώσεις τέτοιων μέτρων.

Ένα διαφορετικό μοντέλο παροχής πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας αναπτύσσεται σταδιακά σε ολόκληρη τη χώρα, με στόχο να καλύψει τα κενά πρόσβασης που αντιμετωπίζουν χιλιάδες πολίτες σε απομακρυσμένες, ορεινές και νησιωτικές περιοχές. Οι Κινητές Ομάδες Υγείας φέρνουν τον γιατρό και το νοσηλευτικό προσωπικό απευθείας στις τοπικές κοινότητες, χωρίς να απαιτείται μετακίνηση προς νοσοκομεία ή κέντρα υγείας.

Από τον Έβρο έως την Κρήτη, ειδικά εξοπλισμένα οχήματα και πολυκλαδικές ομάδες επαγγελματιών υγείας επισκέπτονται χωριά, μικρά νησιά και περιοχές με περιορισμένες υγειονομικές δομές, παρέχοντας βασικές αλλά κρίσιμες υπηρεσίες φροντίδας.

Τι προσφέρουν οι κινητές μονάδες

Οι Κινητές Ομάδες Υγείας λειτουργούν συμπληρωματικά στο υπάρχον σύστημα πρωτοβάθμιας φροντίδας και επικεντρώνονται σε:

• προληπτικούς ιατρικούς ελέγχους,
• εμβολιασμούς,
• βασικές διαγνωστικές εξετάσεις,
• παρακολούθηση χρόνιων νοσημάτων,
• συμβουλευτική και καθοδήγηση ασθενών.

Η φιλοσοφία του προγράμματος βασίζεται στην πρόληψη και στην έγκαιρη παρέμβαση, ώστε να αποφεύγονται σοβαρότερες επιπλοκές που συχνά οδηγούν σε νοσηλείες.

Αντιμετώπιση ανισοτήτων στην υγεία

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε πληθυσμούς που παραδοσιακά δυσκολεύονται να έχουν σταθερή πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, όπως ηλικιωμένοι, άτομα με κινητικά προβλήματα και κάτοικοι περιοχών με δύσκολη γεωγραφική πρόσβαση. Οι κινητές ομάδες καλύπτουν ένα σημαντικό κοινωνικό κενό, ενισχύοντας την ισότητα στο σύστημα υγείας.

Παράλληλα, η παρουσία υγειονομικών επαγγελματιών στις τοπικές κοινότητες συμβάλλει στη δημιουργία σχέσης εμπιστοσύνης με τους πολίτες, στοιχείο καθοριστικό για τη συμμόρφωση στη θεραπεία και την πρόληψη.

Ένα μοντέλο που επεκτείνεται

Η εμπειρία από τη λειτουργία των Κινητών Ομάδων Υγείας δείχνει ότι το μοντέλο μπορεί να αποτελέσει βασικό πυλώνα της πρωτοβάθμιας φροντίδας τα επόμενα χρόνια. Η ευελιξία, η άμεση πρόσβαση και η προσαρμογή στις τοπικές ανάγκες καθιστούν τις κινητές μονάδες ένα αποτελεσματικό εργαλείο για ένα πιο ανθεκτικό και ανθρώπινο σύστημα υγείας.

Το στοίχημα πλέον είναι η διαρκής στελέχωση, η επαρκής χρηματοδότηση και η σύνδεση των κινητών υπηρεσιών με τις υπόλοιπες δομές υγείας, ώστε η φροντίδα που φτάνει στην «πόρτα» του πολίτη να

Την ανάγκη για στοχευμένες και μόνιμες πολιτικές στήριξης των νησιωτικών περιοχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανέδειξε ο πρόεδρος της ΕΣΑμεΑ και εισηγητής της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, Ιωάννης Βαρδακαστάνης, στο πλαίσιο δημόσιας ευρωπαϊκής συζήτησης για το μέλλον των νησιών.

Η παρέμβασή του επικεντρώθηκε στο γεγονός ότι τα νησιά δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως «ειδικές περιπτώσεις», αλλά ως αναπόσπαστο τμήμα της ευρωπαϊκής εδαφικής συνοχής, με δικαίωμα σε ίσες ευκαιρίες ανάπτυξης και πρόσβασης σε πολιτικές και χρηματοδοτικά εργαλεία.

Μόνιμα μειονεκτήματα, μόνιμες λύσεις

Όπως υπογράμμισε, η γεωγραφική απομόνωση, το αυξημένο κόστος μεταφορών, οι δημογραφικές πιέσεις και η δυσκολία πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες – υγεία, εκπαίδευση, κοινωνική φροντίδα – αποτελούν δομικά χαρακτηριστικά των νησιών και όχι παροδικά προβλήματα. Για τον λόγο αυτό απαιτούνται σταθερές και μακροπρόθεσμες ευρωπαϊκές πολιτικές που να λαμβάνουν υπόψη αυτές τις ιδιαιτερότητες.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, και ειδικά στα άτομα με αναπηρία και χρόνιες παθήσεις, τα οποία αντιμετωπίζουν πολλαπλά εμπόδια στην καθημερινότητά τους όταν ζουν σε νησιωτικές περιοχές.

Ανάπτυξη με κοινωνικό και περιβαλλοντικό πρόσημο

Στο πλαίσιο της συζήτησης, τονίστηκε ότι η ενίσχυση των νησιών δεν πρέπει να περιορίζεται σε αποσπασματικές παρεμβάσεις, αλλά να εντάσσεται σε μια ολοκληρωμένη στρατηγική βιώσιμης ανάπτυξης. Η πράσινη μετάβαση, η ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή και η προστασία των τοπικών οικοσυστημάτων αναδείχθηκαν ως βασικοί άξονες μιας σύγχρονης νησιωτικής πολιτικής.

Παράλληλα, επισημάνθηκε ότι τα νησιά διαθέτουν σημαντικά πλεονεκτήματα – κοινωνική συνοχή, πολιτιστική ταυτότητα και ισχυρούς δεσμούς με το φυσικό περιβάλλον – τα οποία μπορούν να αποτελέσουν μοχλό ανάπτυξης, εφόσον υποστηριχθούν με τα κατάλληλα ευρωπαϊκά εργαλεία.

Ζητούμενο η ισότιμη συμμετοχή στο ευρωπαϊκό μέλλον

Κλείνοντας, η παρέμβαση ανέδειξε την ανάγκη οι νησιωτικές περιοχές να συμμετέχουν ισότιμα στον ευρωπαϊκό σχεδιασμό και στη χάραξη πολιτικών. Η ενίσχυση της εδαφικής συνοχής, όπως τονίστηκε, δεν αποτελεί μόνο αναπτυξιακό στόχο αλλά και ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης για εκατομμύρια Ευρωπαίους πολίτες που ζουν στα νησιά.