Κυπριακό: Νέο σχέδιο λύσης επεξεργάζεται ο ΟΗΕ – Στο επίκεντρο η χαλαρή ομοσπονδία

Σχέδιο-σταθμός για το Κυπριακό: Νέα φόρμουλα λύσης εξετάζει ο ΟΗΕ – Στο τραπέζι χαλαρή ομοσπονδία, Βαρώσια και νέο καθεστώς ασφάλειας

Ένα νέο πλαίσιο για την επανεκκίνηση των συνομιλιών στο Κυπριακό φαίνεται να επεξεργάζεται ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, επιχειρώντας να δώσει νέα ώθηση σε μία από τις πιο μακροχρόνιες και σύνθετες διεθνείς εκκρεμότητες. Σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσιεύονται στον βρετανικό Τύπο, εξετάζεται μια διαφορετική προσέγγιση, η οποία επιχειρεί να γεφυρώσει τη μέχρι σήμερα αδιέξοδη αντιπαράθεση ανάμεσα στη δικοινοτική, διζωνική ομοσπονδία και στη θέση της τουρκικής πλευράς περί δύο κρατών.

Παρότι δεν υπάρχει ακόμη επίσημο σχέδιο προς διαπραγμάτευση, οι πληροφορίες που έχουν δει το φως της δημοσιότητας δείχνουν ότι ο ΟΗΕ αναζητά μια νέα αρχιτεκτονική λύσης, βασισμένη σε ένα ιδιαίτερα αποκεντρωμένο ομοσπονδιακό μοντέλο, με περιορισμένες αρμοδιότητες της κεντρικής κυβέρνησης και σημαντική αυτονομία για τις δύο συνιστώσες πολιτείες.

Η «εποικοδομητική ασάφεια» ως εργαλείο διαπραγμάτευσης

Στο επίκεντρο της νέας προσέγγισης βρίσκεται η λεγόμενη «εποικοδομητική ασάφεια» (constructive ambiguity), μια διπλωματική πρακτική που επιτρέπει στις δύο πλευρές να ερμηνεύουν διαφορετικά ορισμένα σημεία της συμφωνίας, χωρίς να απαιτείται απόλυτη ταύτιση στις διατυπώσεις.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες, το προτεινόμενο μοντέλο θα μπορούσε να παρουσιάζεται από την ελληνοκυπριακή πλευρά ως ομοσπονδία, ενώ η τουρκοκυπριακή πλευρά θα μπορεί να το ερμηνεύει ως συνομοσπονδιακή μορφή συνεργασίας, επιχειρώντας έτσι να γεφυρωθεί το πολιτικό χάσμα που παραμένει εδώ και δεκαετίες.

Τι προβλέπει το υπό εξέταση πλαίσιο

Οι πληροφορίες συγκλίνουν στο ότι η νέα πρόταση περιλαμβάνει:

• δύο συνιστώντα κρατίδια με πλήρη πολιτική ισότητα,
• ιδιαίτερα περιορισμένες αρμοδιότητες της κεντρικής κυβέρνησης,
• εκτεταμένη αυτοδιοίκηση των δύο πολιτειών,
• κοινές αρμοδιότητες μόνο σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, άμυνας, οικονομίας, ευρωπαϊκών υποθέσεων και ιθαγένειας.

Παράλληλα, εξετάζεται η δημιουργία:

• εκ περιτροπής προεδρικού συμβουλίου,
• μικρού υπουργικού συμβουλίου,
• περιορισμένου κοινού νομοθετικού οργάνου αντί ενός πλήρους ομοσπονδιακού κοινοβουλίου.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην πρόβλεψη ότι για κρίσιμες κυβερνητικές αποφάσεις θα απαιτείται τουλάχιστον μία θετική ψήφος Τουρκοκύπριου υπουργού, στοιχείο που αποσκοπεί στη διασφάλιση της πολιτικής ισότητας, αλλά παράλληλα δημιουργεί προβληματισμό για τον κίνδυνο νέων θεσμικών αδιεξόδων.

Τα Βαρώσια και η μεταβατική περίοδος

Στο πλαίσιο των πιθανών ανταλλαγμάτων εξετάζεται η επιστροφή συγκεκριμένων περιοχών στην Κυπριακή Δημοκρατία, με κυριότερη τα Βαρώσια (Μαράς), τα οποία παραμένουν κλειστά από το 1974.

Η επιστροφή της περιοχής φέρεται να αποτελεί το πρώτο βήμα μιας μεταβατικής περιόδου διάρκειας δύο έως τριών ετών, κατά την οποία θα εφαρμοστούν σταδιακά οι βασικές προβλέψεις της συμφωνίας.

Νέο μοντέλο ασφάλειας

Σημαντικές αλλαγές εξετάζονται και στο κεφάλαιο της ασφάλειας.

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, το ισχύον καθεστώς των τριών εγγυητριών δυνάμεων — Ελλάδας, Τουρκίας και Ηνωμένου Βασιλείου — θα μπορούσε να αντικατασταθεί από έναν νέο μηχανισμό ασφάλειας υπό τη σκέπη του ΝΑΤΟ, με πιθανή παρουσία περιορισμένης πολυεθνικής δύναμης.

Το συγκεκριμένο ζήτημα θεωρείται από τα πλέον ευαίσθητα της διαπραγμάτευσης, καθώς η Λευκωσία επιδιώκει διαχρονικά την αποχώρηση των τουρκικών κατοχικών στρατευμάτων, ενώ η τουρκοκυπριακή πλευρά θεωρεί την παρουσία τους αναγκαία για την ασφάλειά της.

Τα «τρία D» της τουρκοκυπριακής πλευράς

Στο υπό συζήτηση πακέτο περιλαμβάνονται και βασικά αιτήματα της τουρκοκυπριακής πλευράς:

• άμεσο εμπόριο (Direct Trade),
• απευθείας πτήσεις (Direct Flights),
• απευθείας διεθνείς επαφές (Direct Contacts).

Σε αντάλλαγμα εξετάζεται η σταδιακή άρση περιορισμών από την τουρκική πλευρά, καθώς και η πιθανή πρόσβαση κυπριακών πλοίων στα τουρκικά λιμάνια.

Σύνδεση με τις σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης – Τουρκίας

Το νέο πλαίσιο φαίνεται να συνδέεται και με την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας.

Μεταξύ των πιθανών κινήτρων που συζητούνται περιλαμβάνονται:

• η αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης ΕΕ – Τουρκίας,
• η ενίσχυση της ενεργειακής συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο,
• η αξιοποίηση των κοιτασμάτων φυσικού αερίου,
• η επανεκκίνηση των ευρωτουρκικών σχέσεων.

Επιφυλακτικότητα από τη Λευκωσία

Η κυπριακή κυβέρνηση αντιμετωπίζει με ιδιαίτερη προσοχή τα σχετικά δημοσιεύματα, υπογραμμίζοντας ότι μέχρι στιγμής δεν έχει κατατεθεί επίσημη πρόταση από τον ΟΗΕ.

Από την άλλη πλευρά, η τουρκοκυπριακή ηγεσία εμφανίζεται θετική στις προσπάθειες επανέναρξης του διαλόγου, τονίζοντας ότι επιδιώκει μια λύση που θα διασφαλίζει την πολιτική ισότητα, την ασφάλεια και τη διεθνή παρουσία της τουρκοκυπριακής κοινότητας.

Παρά την αυξημένη διπλωματική κινητικότητα, οι εξελίξεις βρίσκονται ακόμη σε προκαταρκτικό στάδιο, με το επόμενο διάστημα να θεωρείται κρίσιμο για το αν οι ιδέες αυτές θα μετατραπούν σε επίσημη πρόταση ή θα παραμείνουν στο επίπεδο των διερευνητικών επαφών.