Η μοναξιά δεν είναι απλώς ένα συναίσθημα. Είναι μια βαθιά ανθρώπινη εμπειρία που μπορεί να επηρεάσει το σώμα, το μυαλό και τη συμπεριφορά μας με τρόπους που συχνά δεν αντιλαμβανόμαστε. Παρόλο που όλοι περνάμε περιόδους απομόνωσης ή αποστασιοποίησης, η συνεχής μοναξιά μπορεί να γίνει βαρύ φορτίο. Το παράδοξο όμως είναι ότι, με τα σωστά βήματα, μπορεί να μετατραπεί σε μια από τις πιο μεταμορφωτικές δυνάμεις της ζωής σου.

Πώς η μοναξιά επηρεάζει το σώμα σου

1. Αυξάνει τα επίπεδα στρες

Όταν νιώθεις μόνος, το σώμα εκκρίνει περισσότερη κορτιζόλη—την ορμόνη του στρες. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ταχυπαλμία, νευρικότητα, ακόμα και προβλήματα ύπνου.

2. Αποδυναμώνει το ανοσοποιητικό

Μελέτες δείχνουν ότι η χρόνια μοναξιά σχετίζεται με μεγαλύτερη ευαισθησία σε ιώσεις και λοιμώξεις. Το σώμα βρίσκεται σε συνεχή κατάσταση «συναγερμού», πράγμα που εξαντλεί την άμυνά του.

3. Επηρεάζει την καρδιά

Η μοναξιά συνδέεται με αυξημένη αρτηριακή πίεση και φλεγμονή, δύο παράγοντες που επηρεάζουν την υγεία της καρδιάς. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές καρδιολογικές μελέτες την αναφέρουν ως παράγοντα κινδύνου.

4. Εντείνει το αίσθημα κόπωσης

Το συναισθηματικό βάρος της μοναξιάς μπορεί να κάνει ακόμη και τις απλές καθημερινές δραστηριότητες να φαίνονται εξαντλητικές. Το σώμα «τραβάει χειρόφρενο», ώστε να εξοικονομήσει ενέργεια.

5. Επηρεάζει την αντίληψη και τη σκέψη

Η απομόνωση επηρεάζει την ικανότητα συγκέντρωσης, την κριτική σκέψη και τη μνήμη. Οι άνθρωποι τείνουν να γίνονται πιο επιφυλακτικοί και λιγότερο αισιόδοξοι.

Παρόλα αυτά, η μοναξιά δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο ως απειλή. Μπορεί να γίνει ευκαιρία για βαθιά ενδοσκόπηση και προσωπική εξέλιξη.

7 τρόποι να μετατρέψεις τη μοναξιά σε δύναμη

1. Αγκάλιασε τη σιωπή ως χώρο ανάπτυξης

Η μοναξιά μπορεί να γίνει ο πιο καθαρός καθρέφτης του εαυτού σου. Χρησιμοποίησέ τη για να ακούσεις τι πραγματικά νιώθεις, τι θέλεις, τι φοβάσαι. Η σιωπή είναι συχνά η γλώσσα της εσωτερικής σοφίας.

2. Καλλιέργησε μια σταθερή καθημερινή ρουτίνα

Όταν νιώθεις μόνος, η δομή σου δίνει ασφάλεια. Ξεκίνα τη μέρα σου με ένα μικρό τελετουργικό — ένα ζεστό ρόφημα, μια βόλτα, λίγη άσκηση. Το σώμα και το μυαλό σταδιακά επανακτούν ισορροπία.

3. Χρησιμοποίησε τη δημιουργικότητα ως διέξοδο

Γράψε, ζωγράφισε, δημιούργησε μουσική, μαγείρεψε. Η δημιουργικότητα μετατρέπει την εσωτερική ένταση σε κάτι που έχει μορφή, νόημα και ομορφιά. Πολλές φορές, οι μεγαλύτερες αλλαγές ξεκινούν μέσα από περιόδους απομόνωσης.

4. Επένδυσε στη σχέση με τον εαυτό σου

Μάθε να σου φέρεσαι όπως θα φερόσουν σε έναν αγαπημένο φίλο: με καλοσύνη, σεβασμό και υποστήριξη. Η μοναξιά γίνεται λιγότερο βαριά όταν δεν είσαι εχθρός με τον εαυτό σου.

5. Συνδέσου με άλλους με τρόπους που δεν σε εξαντλούν

Δεν χρειάζεται να κάνεις μεγάλες κοινωνικές κινήσεις. Αρκεί ένα μήνυμα σε έναν άνθρωπο που εμπιστεύεσαι ή μια μικρή κοινωνική επαφή που σε γεμίζει—όχι που σε κουράζει. Η ποιότητα είναι πάντα πιο σημαντική από την ποσότητα.

6. Μετάτρεψε τη μοναξιά σε επιλογή, όχι σε παγίδα

Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο «είμαι μόνος» και στο «επιλέγω να είμαι μόνος». Όταν βλέπεις τη μοναξιά ως ευκαιρία ανάκτησης ενέργειας, παύει να είναι πηγή πόνου και γίνεται πράξη συνειδητής φροντίδας.

7. Θέσε μικρούς στόχους που σε κάνουν να αισθάνεσαι ικανός

Κάθε μικρή νίκη —ένα νέο χόμπι, μια βελτίωση στη φυσική κατάσταση, μια πρόοδος στη δουλειά— δημιουργεί αίσθηση αυτοαποτελεσματικότητας. Αυτός είναι ο πιο ισχυρός αντίλογος στη μοναξιά.

Η μοναξιά μπορεί να πληγώνει, αλλά δεν είναι εχθρός. Είναι μήνυμα. Σου δείχνει ότι χρειάζεσαι περισσότερη σύνδεση—με τους άλλους, αλλά κυρίως με τον εαυτό σου. Αν τη χρησιμοποιήσεις ως εργαλείο αυτογνωσίας, μπορεί να γίνει δύναμη, κατεύθυνση και νέος τρόπος ζωής. Με μικρά βήματα και σταθερές επιλογές, η μοναξιά μπορεί να γίνει ο δρόμος προς μια πιο ουσιαστική, συνειδητή και ισορροπημένη εκδοχή του εαυτού σου.

Η καλή διάθεση δεν είναι αποτέλεσμα τύχης. Είναι συνήθως το αποτέλεσμα μικρών, καθημερινών επιλογών που επαναλαμβάνονται με συνέπεια. Ακόμη και μέσα σε μόλις επτά ημέρες, μπορείς να δεις αξιοσημείωτη διαφορά στο πώς νιώθεις, αρκεί να ενσωματώσεις μερικές απλές, αλλά ισχυρές συνήθειες. Οι παρακάτω δέκα προτάσεις απαιτούν ελάχιστο χρόνο, δεν χρειάζονται χρήματα και μπορούν να εφαρμοστούν σε οποιαδήποτε καθημερινότητα.

1. Ξεκίνα τη μέρα σου με 3 βαθιές αναπνοές

Οι περισσότεροι αρχίζουμε τη μέρα μας βιασμένοι, κοιτώντας το κινητό. Διάλεξε να κάνεις το αντίθετο. Πριν σηκωθείς από το κρεβάτι, πάρε τρεις αργές, βαθιές αναπνοές. Αυτό μειώνει τους παλμούς, ξυπνά το νευρικό σύστημα και σου δίνει μια πρώτη δόση ηρεμίας.

2. Γράψε μια μικρή λίστα ευγνωμοσύνης

Δεν χρειάζεται ημερολόγιο ή τελετουργίες. Απλώς σημείωσε τρία πράγματα για τα οποία είσαι ευγνώμων σήμερα: έναν άνθρωπο, μια στιγμή, κάτι που λειτουργεί στη ζωή σου. Το μυαλό αρχίζει, σταδιακά, να εστιάζει στο θετικό.

3. Κάνε ένα 10λεπτο περπάτημα στη φύση

Επιστημονικά, το περπάτημα σε εξωτερικό χώρο μειώνει το άγχος και αυξάνει τα επίπεδα ενέργειας. Αν δεν έχεις πάρκο κοντά, ακόμα και ένας περίπατος στο τετράγωνο λειτουργεί. Το σημαντικό είναι να κινηθεί το σώμα σου.

4. Πιες νερό πριν ελέγξεις το κινητό σου

Η ενυδάτωση επηρεάζει άμεσα τη διάθεση και τη συγκέντρωση. Φρόντισε η πρώτη σου κίνηση το πρωί να είναι ένα μεγάλο ποτήρι νερό. Θα δεις ότι ξυπνάς πιο καθαρά και λειτουργείς καλύτερα τις επόμενες ώρες.

5. Απόφυγε τον αρνητικό εσωτερικό διάλογο

Οι σκληρές φράσεις που λέμε στον εαυτό μας επηρεάζουν την ψυχολογία περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε. Όταν πιάσεις τον εαυτό σου να σκέφτεται «δεν μπορώ» ή «τίποτα δεν πάει καλά», προσπάθησε να αντικαταστήσεις αυτές τις φράσεις με πιο ρεαλιστικές και υποστηρικτικές σκέψεις.

6. Εφάρμοσε την τεχνική του 1 λεπτού

Αν κάτι μπορεί να γίνει σε λιγότερο από ένα λεπτό —να πετάξεις τα σκουπίδια, να απαντήσεις σε ένα μήνυμα, να τακτοποιήσεις τον πάγκο— κάν’ το επιτόπου. Μειώνει τη συσσώρευση μικρών αγγαρειών που στο τέλος προκαλούν άγχος.

7. Φρόντισε το περιβάλλον σου

Δεν χρειάζεται βαθύ καθάρισμα. Αρκεί να τακτοποιήσεις έναν μικρό χώρο που χρησιμοποιείς καθημερινά: το γραφείο, το κομοδίνο ή το τραπέζι της κουζίνας. Ένα τακτοποιημένο περιβάλλον δημιουργεί αίσθηση ελέγχου και ηρεμίας.

8. Κάνε κάτι μικρό που σε ευχαριστεί

Δώσε στον εαυτό σου μια μικρή δόση χαράς κάθε μέρα: άκου το αγαπημένο σου τραγούδι, πιες το ρόφημα που σου αρέσει ή αφιέρωσε 10 λεπτά σε ένα χόμπι. Αυτά τα μικρά «δώρα» κρατούν το μυαλό σε πιο θετικό ρυθμό.

9. Περιόρισε την έκθεση σε αρνητικές ειδήσεις

Δεν χρειάζεται να διαβάζεις κάθε δυσάρεστο γεγονός που συμβαίνει στον κόσμο. Για μία εβδομάδα, δοκίμασε να ελέγχεις τις ειδήσεις μόνο μία φορά την ημέρα και απέφυγε τις πηγές που σε φορτίζουν συναισθηματικά. Η ηρεμία σου είναι σημαντική.

10. Κλείσε τη μέρα σου με μια μικρή νίκη

Πριν κοιμηθείς, σκέψου ένα πράγμα που κατάφερες σήμερα. Μπορεί να είναι κάτι μικρό, όπως ότι τελείωσες μια δουλειά ή φρόντισες τον εαυτό σου. Το μυαλό μαθαίνει να εκτιμά την πρόοδο, όχι την τελειότητα.

Οι αλλαγές στη διάθεση δεν έρχονται από μεγάλες αποφάσεις, αλλά από μικρές, συνεπείς πράξεις. Αν εφαρμόσεις αυτές τις δέκα συνήθειες για επτά ημέρες, θα παρατηρήσεις ότι σκέφτεσαι πιο καθαρά, έχεις περισσότερη ενέργεια και βλέπεις την καθημερινότητα με άλλο μάτι. Το σημαντικό είναι να δώσεις στον εαυτό σου την άδεια να δοκιμάσει —και να παραμείνει σε αυτό που λειτουργεί για σένα.

Μια σημαντική πρωτοβουλία ψηφιακού μετασχηματισμού στην υγεία ανακοινώθηκε σήμερα στο Υπουργείο Υγείας, σε Συνέντευξη Τύπου όπου ο Υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης, παρουσία της Αμερικανίδας Πρέσβειρας στην Ελλάδα, Κίμπερλι Ανν Γκίλφοϊλ (Kimberly Ann Gilfoyle), παρουσίασε τα πρώτα εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης που θα «μπουν» επίσημα στο Εθνικό Σύστημα Υγείας για την ταχύτερη και αποτελεσματικότερη εξυπηρέτηση των πολιτών.

Στο επίκεντρο βρίσκεται ο εκσυγχρονισμός της γραμμής 1566, η οποία αποτελεί την κεντρική πύλη επικοινωνίας των πολιτών με τις δημόσιες υπηρεσίες υγείας. Η πρωτοβουλία υλοποιείται σε συνεργασία με τη Sword Health και εγκαινιάζει ένα νέο μοντέλο «έξυπνης φροντίδας» με τη χρήση προηγμένων συστημάτων AI.

Γιατί είναι αναγκαία η αλλαγή

Όπως επισημάνθηκε στη Συνέντευξη Τύπου, η ζήτηση για υπηρεσίες μέσω τηλεφωνικών γραμμών υποστήριξης έχει αυξηθεί δραματικά:

• Η γραμμή 1566 δέχεται 16 φορές περισσότερες κλήσεις από τον αναμενόμενο όγκο.
• Το 30% των περιστατικών στα ΤΕΠ θα μπορούσε να έχει εξυπηρετηθεί από την πρωτοβάθμια φροντίδα.

Τα στοιχεία αυτά αποδεικνύουν ότι το σύστημα χρειάζεται μια έξυπνη, αυτοματοποιημένη υποστήριξη πρώτης γραμμής, ώστε να αποσυμφορηθεί το προσωπικό και να μειωθούν οι χρόνοι αναμονής.

Τι αλλάζει στην 1566 με την Τεχνητή Νοημοσύνη

Ο Άδωνις Γεωργιάδης παρουσίασε ένα νέο οικοσύστημα «AI Care Agents», το οποίο θα αναλαμβάνει όλες τις μη ιατρικές λειτουργίες της πρώτης επικοινωνίας με τον πολίτη.

Τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης θα μπορούν να:

✔ Παρέχουν έγκυρες και επίσημες πληροφορίες

Με δεδομένα αποκλειστικά από το Υπουργείο Υγείας και τις επίσημες οδηγίες.

✔ Κατευθύνουν τον πολίτη στην κατάλληλη υπηρεσία

Είτε πρόκειται για νοσοκομείο, Κέντρο Υγείας, υπηρεσία πρόνοιας ή ειδική τηλεφωνική γραμμή.

✔ Προγραμματίζουν ραντεβού και ενημερώνουν για διαδικασίες

Μειώνοντας τα λάθη και τις διπλές πληροφορίες.

✔ Δίνουν πραγματικούς χρόνους αναμονής στα ΤΕΠ

Προσφέροντας διαφάνεια και ενημέρωση σε πραγματικό χρόνο.

✔ Λαμβάνουν παράπονα, προτάσεις και αναφορές πολιτών

Με ψηφιακό τρόπο, καταγράφοντας αυτόματα όλα τα δεδομένα.

✔ Ενημερώνουν για προληπτικές εξετάσεις και εμβολιασμούς

Μέσω αυτοματοποιημένων υπενθυμίσεων.

✔ Παραπέμπουν σε ανθρώπινο χειριστή όταν απαιτείται

Διασφαλίζοντας τη συνεχή ανθρώπινη επίβλεψη.

Οι τρεις άμεσες παρεμβάσεις που ξεκινούν τώρα

Ο Υπουργός ανακοίνωσε ότι η εισαγωγή της AI ξεκινά άμεσα με τρεις κομβικές υπηρεσίες:

1. Γραμμή Πληροφόρησης 1566 – AI Information Line

Εξειδικευμένα μοντέλα AI, εκπαιδευμένα στις οδηγίες του Υπουργείου, θα δίνουν ακριβείς απαντήσεις σε δευτερόλεπτα.

2. Έξυπνη Δρομολόγηση Υπηρεσιών – Smart Service Routing

Το σύστημα θα συνδέει αυτόματα τον πολίτη με την κατάλληλη υπηρεσία, μειώνοντας καθυστερήσεις και λανθασμένες μεταφορές κλήσεων.

3. Γραμμή Φωνής Πολιτών – Citizen Voice Line

Ένα νέο κανάλι έκφρασης των πολιτών, όπου τα σχόλια και οι προτάσεις θα καταγράφονται ψηφιακά και θα αξιοποιούνται από το Υπουργείο.

Το πλήρες σχέδιο AI για τη γραμμή 1566

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός θα εξελιχθεί σε τρεις φάσεις:

Φάση 1 – Intelligent Front Door & Citizen Voice Line

Η πρώτη επαφή με το σύστημα υγείας γίνεται «έξυπνη» και περισσότερο προσβάσιμη.

Φάση 2 – AI Care Navigator

Προηγμένα εργαλεία για στοχευμένη καθοδήγηση του πολίτη ανάλογα με τις ανάγκες του.

Φάση 3 – Voice Triage

Φωνητική διαλογή περιστατικών με πιστοποιημένα συστήματα AI και συνεχή επιστημονική αξιολόγηση.

Τι δήλωσε η Πρέσβειρα Κίμπερλι Ανν Γκίλφοϊλ

Η Αμερικανίδα Πρέσβειρα υπογράμμισε ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε κομβικό σημείο και μπορεί να αποτελέσει ευρωπαϊκό πρότυπο στην εφαρμογή τεχνολογιών AI στη δημόσια υγεία.

Τόνισε επίσης ότι η στρατηγική αυτή ανοίγει νέους δρόμους συνεργασίας Ελλάδας – ΗΠΑ στον ψηφιακό μετασχηματισμό και στην τεχνολογία.

Το μήνυμα του Υπουργού Υγείας

Ο Άδωνις Γεωργιάδης επεσήμανε ότι:

• Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αντικαθιστά τον γιατρό, αλλά τον υποστηρίζει.
• Το ΕΣΥ χρειάζεται σύγχρονα εργαλεία για να ανταποκριθεί στον αυξανόμενο φόρτο.
• Με τις νέες τεχνολογίες, η εξυπηρέτηση των πολιτών γίνεται πιο άμεση, πιο αξιόπιστη και πιο ανθρώπινη.

Ένα ΕΣΥ έτοιμο για το μέλλον

Η είσοδος της Τεχνητής Νοημοσύνης στο Εθνικό Σύστημα Υγείας αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά βήματα εκσυγχρονισμού των τελευταίων ετών.

Αν εφαρμοστεί με συνέπεια, η Ελλάδα μπορεί να γίνει μία από τις πρώτες χώρες στην Ευρώπη που θα προσφέρει πλήρως ψηφιακή, άμεση και υψηλής ποιότητας εξυπηρέτηση πολιτών στην υγεία.

Ερευνητές από το Karolinska Institutet στη Σουηδία εντόπισαν ένα συγκεκριμένο νευρωνικό κύκλωμα που μπορεί να προκαλέσει επαναλαμβανόμενες και καταναγκαστικές συμπεριφορές — ακόμη και όταν υπάρχουν φυσικές ανταμοιβές, όπως φαγητό ή κοινωνική επαφή. Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Science Advances, ανοίγει νέους δρόμους στην κατανόηση διαταραχών όπως η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (OCD) και ο εθισμός.

Ποιο Είναι αυτό το Κύκλωμα

Οι ερευνητές επικέντρωσαν την προσοχή τους σε ένα νευρωνικό μονοπάτι που ξεκινά από:

1. τον πυρήνα accumbens, μέρος του συστήματος ανταμοιβής του εγκεφάλου,

2. πηγαίνει στον υποθάλαμο, και από εκεί φτάνει στη lateral habenula, μια περιοχή που επεξεργάζεται αρνητικές εμπειρίες.

Με τη βοήθεια οπτογενετικής — δηλαδή την ενεργοποίηση νευρώνων με φως — οι επιστήμονες «άναψαν» αυτό το κύκλωμα σε ποντίκια. Το αποτέλεσμα ήταν ότι τα ζώα υιοθέτησαν μια αρνητική εσωτερική κατάσταση, με συνέπεια να εμφανίζουν επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές όπως σκάψιμο ή μυρωδιά, ακόμα κι όταν είχαν πρόσβαση σε τροφή ή άλλες ανταμοιβές.

Τι Αποκαλύπτει η Έρευνα

Η ενεργοποίηση του κυκλώματος accumbens → υποθάλαμος προκάλεσε σταδιακά μια «αρνητική κατάσταση» στον εγκέφαλο των ποντικών. Αυτή η κατάσταση οδήγησε σε επαναλαμβανόμενες, στερεοτυπικές συμπεριφορές που δεν εξυπηρετούσαν κάποιο λειτουργικό σκοπό όπως το φαγητό ή η κοινωνική επαφή. Ενδιαφέρον είναι ότι όταν οι ερευνητές απενεργοποίησαν το τμήμα του κυκλώματος από τον υποθάλαμο προς την lateral habenula, οι καταναγκαστικές συμπεριφορές εξαφανίστηκαν. Αυτό δείχνει ότι αυτή η σύνδεση είναι κρίσιμη για τη διατήρηση του «repetitive mode».

Μεθοδολογία της Μελέτης

Για να φτάσουν σε αυτά τα συμπεράσματα, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν:

• Γενετικά εργαλεία για να εντοπίσουν συγκεκριμένους τύπους νευρώνων στο κύκλωμα.

• Μέτρηση εγκεφαλικής δραστηριότητας, ώστε να παρακολουθούν πότε ενεργοποιούνται οι περιοχές αυτές.

• Οπτογενετική παρέμβαση: έλεγχαν τη δραστηριότητα των νευρώνων με φως, ενεργοποιώντας ή απενεργοποιώντας το κύκλωμα.

• Συμπεριφορικές δοκιμές στα ποντίκια, όπως παρατήρηση του σκάψιμου ή της μυρωδιάς, για να αξιολογήσουν την καταναγκαστική συμπεριφορά.

Γιατί Είναι Σημαντικό

Αυτή η ανακάλυψη έχει πολλαπλές επιπτώσεις:

1. Κατανόηση της OCD
   Η μελέτη μας δίνει ένα «βιολογικό υπόστρωμα» για το πώς δημιουργούνται οι καταναγκαστικές συμπεριφορές. Δεν είναι μόνο θέμα συναισθήματος ή σκέψης — υπάρχει συγκεκριμένο νευρωνικό κύκλωμα που μπορεί να «ανάψει» αυτή την επαναληπτική λειτουργία.

2. Συμβολή στην έρευνα για τον εθισμό
   Δεδομένου ότι το κύκλωμα ξεκινά από τον πυρήνα accumbens — ο οποίος εμπλέκεται σε συστήματα ανταμοιβής — η μελέτη μπορεί να έχει σημασία και για κατανόηση του πώς ο εγκέφαλος «κολλάει» σε εθιστικές συμπεριφορές.

3. Θεραπευτικές δυνατότητες
   Το γεγονός ότι η καταναγκαστική συμπεριφορά εξαφανίζεται όταν απενεργοποιείται η διαδρομή υποθάλαμος → habenula δείχνει πιθανό θεραπευτικό στόχο. Ίσως στο μέλλον να αναπτυχθούν παρεμβάσεις (φαρμακευτικές ή νευροτροποποιητικές) που στοχεύουν ακριβώς αυτό το τμήμα του κυκλώματος.

Περιορισμοί & Προκλήσεις

• Η έρευνα έγινε σε ποντίκια, κάτι που σημαίνει πως χρειάζεται προσοχή όταν επιχειρούμε να την μεταφέρουμε στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

• Η οπτογενετική είναι μία πολύ ισχυρή πειραματική τεχνική, αλλά δεν είναι εύκολα εφαρμόσιμη σε ανθρώπους σε θεραπευτικό επίπεδο.

• Υπάρχει ο κίνδυνος ότι οποιαδήποτε παρέμβαση σε αυτό το κύκλωμα μπορεί να έχει παρενέργειες ή να επηρεάζει και άλλες εγκεφαλικές λειτουργίες.

Η μελέτη του Karolinska Institutet αποκαλύπτει ένα κρίσιμο εγκεφαλικό κύκλωμα — από τον πυρήνα accumbens, μέσω του υποθαλάμου, προς την lateral habenula — που λειτουργεί σαν «διακόπτης επανάληψης». Όταν ενεργοποιείται, μπορεί να παραγάγει καταναγκαστική συμπεριφορά, ακόμα κι όταν ο οργανισμός έχει πρόσβαση σε φυσικές ανταμοιβές. Η απενεργοποίηση αυτού του μονοπατιού εξαλείφει την επαναληπτικότητα, κάτι που ανοίγει νέες κατευθύνσεις για τη θεραπεία της OCD και πιθανόν του εθισμού.

Παρά τις προκλήσεις στην εφαρμογή σε ανθρώπους, αυτή η έρευνα αποτελεί σημαντικό βήμα προς την κατανόηση του πώς ο εγκέφαλος αποφασίζει ποιες συμπεριφορές «αξίζουν» να επαναλαμβάνονται — και πώς μπορούμε να παρέμβουμε γι’ αυτό.

Οι σπόροι chia έχουν γίνει πολύ δημοφιλείς τα τελευταία χρόνια ως «superfood» λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς τους σε φυτικές ίνες, ωμέγα‑3 λιπαρά, αντιοξειδωτικά και βασικά μέταλλα. Ωστόσο, ο τρόπος που τους καταναλώνουμε — ειδικότερα το υγρό στο οποίο τους μουλιάζουμε — μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τα οφέλη που αποδίδονται στον οργανισμό. Σύμφωνα με τους ειδικούς, το μούλιασμα σε νερό ή γάλα έχει διαφορετικά αποτελέσματα όσον αφορά την πέψη, τον έλεγχο σακχάρου, την ενυδάτωση και το αίσθημα πληρότητας. Παρακάτω αναλύουμε τα πλεονεκτήματα και των δύο μεθόδων και πότε ίσως να προτιμήσεις τη μια έναντι της άλλης.

Γιατί να Μουλιάζεις τους Σπόρους Chia

Πρώτα απ’ όλα, το μούλιασμα των chia είναι σημαντικό. Όταν οι σπόροι απορροφούν υγρό, σχηματίζουν ένα τζελ υψηλής ιξώδους (viscosity) λόγω των διαλυτών ινών τους. Αυτό αυξάνει τη βιοδιαθεσιμότητά τους — δηλαδή κάνει τα θρεπτικά συστατικά πιο προσβάσιμα από τον οργανισμό. Επιπλέον, η ιξώδης αυτή ύλη δρα σαν προβιοτικό: βοηθά στην καλή κινητικότητα του εντέρου, βελτιώνει τη σύσταση των κοπράνων και ενισχύει την ενυδάτωση του εντερικού βλεννογόνου.

Με άλλα λόγια, συμβάλλει στην καλύτερη πέψη και στην πρόληψη της δυσκοιλιότητας.  Τέλος, μουλιάζοντας τους σπόρους, μειώνεται ο κίνδυνος ερεθισμού του οισοφάγου ή του στομάχου, καθώς αποφεύγεται η κατάποση «ξηρών» σπόρων που μπορούν να φουσκώσουν απότομα.

Chia σε Νερό: Πλεονεκτήματα

Όταν οι σπόροι chia μουλιάζονται σε απλό νερό, το τζελ που σχηματίζεται έχει υψηλό ιξώδες. Αυτό έχει πολλαπλά θετικά οφέλη:

• Καλύτερη κινητικότητα του εντέρου: Η ιξώδης φυτική ίνα προάγει τη ρύθμιση του εντερικού συστήματος, ενισχύοντας την τακτικότητα των κενώσεων.

• Μεγαλύτερη ενυδάτωση: Οι σπόροι απορροφούν πολύ νερό — μπορούν να απορροφήσουν έως και 10–12 φορές το βάρος τους σε υγρό. Έτσι, η κατανάλωση chia σε νερό μπορεί να βοηθήσει στην καλύτερη ενυδάτωση του οργανισμού.

• Χαμηλές θερμίδες: Το νερό δεν προσθέτει καμία θερμιδική επιβάρυνση, επομένως το αποτέλεσμα είναι ένα αίσθημα πληρότητας χωρίς επιπλέον ενέργεια.

• Έλεγχος όρεξης πριν από γεύματα: Λόγω του τζελ, η κατανάλωση chia σε νερό μπορεί να μειώσει την όρεξη πριν από τα γεύματα.

Συνεπώς, αν ο στόχος σου είναι καλή πέψη, ενυδάτωση και έλεγχος του βάρους, η μορφή chia σε νερό ίσως είναι ιδανική για εσένα.

Chia σε Γάλα: Τα Οφέλη του Συνδυασμού

Από την άλλη πλευρά, όταν οι σπόροι chia μουλιάζονται σε γάλα, η παρουσία πρωτεϊνών και λιπαρών αλλάζει τον τρόπο σχηματισμού του τζελ. Το αποτέλεσμα είναι χαμηλότερο ιξώδες, αλλά άλλου είδους οφέλη:

• Σταθερότερος γλυκαιμικός έλεγχος: Η ίνα των chia συνεργάζεται με τις πρωτεΐνες και τα λίπη του γάλακτος, επιβραδύνοντας την πέψη και απορρόφηση των υδατανθράκων. Αυτό συμβάλλει σε καλύτερη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα.

• Μεγαλύτερη διάρκεια κορεσμού: Ο συνδυασμός φυτικών ινών, πρωτεΐνης και λιπαρών βοηθά στο να νιώθεις πιο χορτάτος για περισσότερο χρόνο.

• Πιο ισορροπημένη θρεπτική αξία: Το γάλα προσφέρει επιπλέον θρεπτικά συστατικά (όπως ασβέστιο και αμινοξέα), κάνοντας το μούλιασμα chia σε γάλα μια πιο «πλήρη» διατροφική επιλογή.

Αν, λοιπόν, θέλεις σταθερότητα στο σάκχαρο, διαρκή αίσθηση πληρότητας και ένα πιο θρεπτικό ρόφημα ή γεύμα, το chia στο γάλα σε καλύπτει περισσότερο.

Ποιον Τρόπο Να Επιλέξεις;

Η “καλύτερη” επιλογή εξαρτάται από τους δικούς σου στόχους:

• Επίλεξε νερό: Αν σε ενδιαφέρει η πέψη, η ενυδάτωση και ο περιορισμός θερμίδων.

• Επίλεξε γάλα: Αν θες πιο ολοκληρωμένη θρεπτική αξία, ισορροπημένο σάκχαρο και παρατεταμένη αίσθηση κορεσμού.

Πάντως, οι ειδικοί τονίζουν ότι ανεξάρτητα από το υγρό που χρησιμοποιείς, η μέτρια κατανάλωση είναι κρίσιμη.

Πώς Να Τις Προετοιμάσεις Σωστά

Μερικές πρακτικές συμβουλές ώστε οι σπόροι chia να προσφέρουν τα μέγιστα οφέλη:

1. Άσε τους σπόρους να μουλιάσουν για 10–15 λεπτά τουλάχιστον, ώστε να δημιουργήσουν τζελ.

2. Ρύθμισε την ποσότητα: Η συνιστώμενη δόση είναι περίπου 1–2 κουταλιές της σούπας καθημερινά.

3. Μην παραλείπεις την ενυδάτωση: Αν τους χρησιμοποιείς μέσα σε ρόφημα, φρόντισε να έχεις επαρκή υγρά στη συνολική διατροφή σου.

4. Δώσε προσοχή σε πιθανές “ανεπιθύμητες παρενέργειες”: Αν κάποιος έχει προβλήματα με τη λακτόζη, το γάλα μπορεί να μην είναι η καλύτερη επιλογή. Επίσης, έχει σημασία να αποφεύγεις την κατανάλωση πολύ μεγάλων ποσοτήτων chia χωρίς επαρκή υγρό, γιατί οι σπόροι μπορούν να «φουσκώσουν».

Οι σπόροι chia είναι μια εξαιρετικά θρεπτική τροφή και, ανάλογα με το τι υγρό χρησιμοποιείς για το μούλιασμα, μπορείς να αξιοποιήσεις διαφορετικά οφέλη. Αν θέλεις πιο “δυναμική” ενυδάτωση και βελτίωση της πέψης, το νερό είναι η απλούστερη αλλά πολύ αποτελεσματική επιλογή. Αν προτιμάς κάτι πιο χορταστικό και θρεπτικό, το μούλιασμα σε γάλα σε καλύπτει περισσότερο. Όσο σημαντικό είναι να τους μουλιάζεις, άλλο τόσο είναι να τους καταναλώνεις με μέτρο. Έτσι εξασφαλίζεις ότι θα επωφεληθείς από τις φυτικές ίνες, τα ωμέγα-3 και τα μέταλλα χωρίς να επιβαρύνεις τον οργανισμό σου.

Οι σκύλοι δεν κοιμούνται πάντα με τον ίδιο τρόπο — οι θέσεις που διαλέγουν όταν πέφτουν για ύπνο δεν είναι τυχαίες. Υπάρχουν έξι πολύ κοινές στάσεις ύπνου που μπορούν να αποκαλύψουν σημαντικά στοιχεία για τη συναισθηματική τους κατάσταση, την προσωπικότητά τους και την αίσθηση ασφάλειας που έχουν στο περιβάλλον τους. Ας δούμε αυτές τις στάσεις και τι μπορεί να σημαίνουν:

1. Ύπνος στο πλάι (“Side sleeper”)

Όταν ένας σκύλος κοιμάται ξαπλωμένος στο πλάι, με τα πόδια ελαφρώς τεντωμένα, αυτό είναι ένα πολύ θετικό σημάδι. Δείχνει ότι αισθάνεται χαλαρός, άνετος και ασφαλής στο περιβάλλον του. Το γεγονός ότι εκθέτει πλευρικά την κοιλιά του — ένα ευάλωτο σημείο — μαρτυρά την εμπιστοσύνη του και την απουσία φόβου.

2. Ύπνος ανάσκελα (“Belly-up”)

Όταν ο σκύλος κοιμάται ανάσκελα, με την κοιλιά του εκτεθειμένη, σημαίνει υψηλό επίπεδο εμπιστοσύνης και ασφάλειας. Αυτή η στάση δείχνει ότι νιώθει πολύ άνετα και δεν φοβάται το περιβάλλον. Είναι επίσης μια θέση που δείχνει χαλάρωση και καλό επίπεδο υγείας, αφού το σώμα του είναι αρκετά χαλαρό ώστε να «ανοίγει» έτσι.

3. Κουλουριασμένος (“Donut” ή “Ball”)

Όταν ο σκύλος διπλώνει τις πατούσες και το σώμα του σε έναν μικρό κύκλο (σαν “ντόνατ”), αυτό μπορεί να σημαίνει ότι επιδιώκει ζεστασιά και προστασία. Η στάση αυτή είναι ενστικτώδης: στον φυσικό κόσμο, τα ζώα συχνά κουλουριάζονται για να διατηρήσουν τη θερμότητα ή για να προστατεύσουν τα ζωτικά τους όργανα. Επίσης, σε κάποιες περιπτώσεις — ειδικά αν δεν είναι κλασική στάση ύπνου για αυτόν τον σκύλο — μπορεί να υποδηλώνει ότι αισθάνεται “ελαφρώς επιφυλακτικός” ή αναζητά επιπλέον ασφάλεια.

4. Θέση “λιοντάρι” (“Lion pose” / “Sphinx”)

Αυτή η στάση είναι όταν ο σκύλος είναι ξαπλωμένος με το στήθος στο έδαφος, ενώ το κεφάλι του ακουμπάει στα μπροστινά του πόδια. Δείχνει ότι δεν κοιμάται βαθιά — βρίσκεται σε κατάσταση ηρεμίας, αλλά ταυτόχρονα διατηρεί ένα επίπεδο εγρήγορσης. Αυτή η στάση μπορεί επίσης να υποδηλώνει ότι είναι επιφυλακτικός ή έτοιμος να αντιδράσει γρήγορα — ίσως κρύβει ένα μικρό άγχος ή αισθάνεται ότι πρέπει να παραμείνει σε επιφυλακή.

5. Θέση “Superman”

Σε αυτή τη στάση, ο σκύλος ξαπλώνει με την κοιλιά προς τα κάτω και τεντωμένα με τα πόδια προς τα πίσω και μπροστά — σαν υπερήρωα που πέφτει στο έδαφος. Αυτή η θέση δείχνει υψηλή ενέργεια και παιχνίδισμο: είναι μια στάση που χρησιμοποιείται συχνά από κουτάβια ή πολύ ζωηρά σκυλιά. Επίσης, μπορεί να υποδηλώνει ότι ο σκύλος αισθάνεται “τέρατα” άνετα, αλλά και ότι θέλει να δροσίσει το σώμα του — η κοιλιά του είναι πιο “γυμνή” και έτσι απελευθερώνει θερμότητα πιο εύκολα.

6. Κουρνιασμένος κοντά σε άλλους (“Cuddle”)

Όταν ο σκύλος κοιμάται ζωηρά δίπλα σε εσάς ή σε άλλα κατοικίδια, αυτό δείχνει αγάπη, κοινωνικότητα και σύνδεση. Αυτή η στάση δεν είναι μόνο για ζέστη — είναι ένδειξη ότι ο σκύλος κουβαλά την ανάγκη για εγγύτητα, ότι εκτιμά την παρουσία σας και αισθάνεται καλά όταν είναι κοντά σας. Ένας σκύλος που συχνά κουρνιάζει έτσι μπορεί να είναι πολύ συναισθηματικός και δεσμευμένος, και βρίσκει ασφάλεια και χαρά στη φυσική επαφή.

Γιατί Είναι Χρήσιμο να Παρατηρείς τις Στάσεις Ύπνου

Η παρατήρηση του ύπνου του σκύλου σου δεν είναι απλά χαριτωμένη — μπορεί να σου δώσει σημαντικές πληροφορίες:

• Πόσο άνετα αισθάνεται στο χώρο του.

• Αν υπάρχει άγχος ή ανασφάλεια: κουλουριασμένες ή επιφυλακτικές στάσεις μπορεί να δείχνουν στρες.

• Πόσο “ανοιχτός” είναι στη σχέση μαζί σου: στάσεις εμπιστοσύνης (όπως ανάσκελα) δείχνουν βαθιά σχέση.

• Την ενεργειακή του κατάσταση: αν συχνά κοιμάται σε “Superman”, είναι πιθανό να έχει μεγάλη ανάγκη για δραστηριότητα.

Καταλαβαίνοντας αυτές τις ενδείξεις, μπορείς να γίνεις καλύτερος «συνεργάτης» στο ταξίδι του σκύλου σου: παρέχοντας ένα μέρος ύπνου πιο άνετο, πιο ασφαλές, και πιο κατάλληλο για τον χαρακτήρα και τις ανάγκες του.

Οι στάσεις ύπνου του σκύλου σου δεν είναι απλώς συμπτωματικές — έχουν νόημα. Μέσα από αυτές, μπορείς να διαβάσεις σημαντικά μηνύματα για τη διάθεση, την εμπιστοσύνη, την ενεργειακή κατάσταση και την ευεξία του. Παρατηρώντας προσεκτικά πώς κοιμάται, ενισχύεις τη σχέση σας και μπορείς να βελτιώσεις την φροντίδα του, προσφέροντάς του έναν χώρο και μια καθημερινότητα που του ταιριάζουν πραγματικά.

«Οι πιο διαδεδομένες τεχνικές βιοψίας περιλαμβάνουν τη βιοψία με λεπτή βελόνα (FNA) και τη βιοψία με κόπτουσα βελόνα (core needle biopsy), με την τελευταία να αποτελεί τη μέθοδο εκλογής λόγω της ακρίβειας και των πληροφοριών που προσφέρει. Στο σημείο αυτό να τονίσουμε ότι δε συστήνεται να ταυτοποιούνται οι βλάβες του μαστού με FNA, ούτε να προχωράμε σε χειρουργικές επεμβάσεις βασιζόμενοι στα αποτελέσματα της FNA, όταν υπάρχει η δυνατότητα πραγματοποίησης core βιοψίας», επισημαίνει ο κ. Στέργιος Ε. Δουβετζέμης, MD, PhD, FRCS, FEBS, CEBS Χειρουργός Μαστού – Εξειδικευθείς στην Ογκολογική & Επανορθωτική Χειρουργική, Διευθυντής Δ’ Κλινικής Μαστού στο Metropolitan General, Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Αθηνών, Αναπληρωτής Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Λευκωσίας, Αναπληρωτής Καθηγητής Ιατρικής Σχολής King’s College Λονδίνου και συνεχίζει:

«Ένας από τους διαδεδομένους μύθους γύρω από τον καρκίνο του μαστού είναι ότι η βιοψία μιας βλάβης μπορεί να οδηγήσει σε διασπορά των καρκινικών κυττάρων. Δυστυχώς, αυτός ο μύθος, αν και είναι ιδιαίτερα επικίνδυνος για την υγεία των ασθενών, εξακολουθεί να διαδίδεται ακόμα και στις ημέρες μας.

Εδώ και δεκαετίες, η ιατρική κοινότητα έχει καταρρίψει αυτή την παρανόηση, καθώς η βιοψία αποτελεί τη μέθοδο εκλογής για την ασφαλή ταυτοποίηση μιας ύποπτης βλάβης στο μαστό και δεν τίθεται κανένα θέμα κινδύνου διασποράς με αυτή τη διαδικασία.

Πριν από οποιαδήποτε χειρουργική επέμβαση για την αφαίρεση μιας βλάβης από το μαστό, η λήψη βιοψίας είναι απολύτως απαραίτητη. Για την ακρίβεια είναι απαράδεκτο να αφαιρείται οποιαδήποτε βλάβη από το μαστό χωρίς να έχει προηγηθεί βιοψία. Αυτό ισχύει για πολλούς λόγους:

Αφενός, χωρίς τη βιοψία, υπάρχει κίνδυνος να αφαιρεθεί χειρουργικά μια απολύτως καλοήθης βλάβη, χωρίς κανένα όφελος για την ασθενή. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι τα περισσότερα ευρήματα τελικά είναι καλοήθη. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να μπει μια γυναίκα στο χειρουργείο εάν δεν πρόκειται να ωφεληθεί σε τίποτα.

Αφετέρου, οι γυναίκες οι οποίες υποβάλλονται σε απευθείας αφαίρεση μιας βλάβης, κατά κανόνα καταλήγουν να υπόκεινται σε μεγαλύτερο αριθμό χειρουργικών επεμβάσεων, καθώς άλλο είναι το είδος της χειρουργικής επέμβασης που γίνεται για διαγνωστικούς σκοπούς και άλλο αυτό που γίνεται για θεραπευτικούς. Ακόμα, όμως και όσον αφορά στις θεραπευτικές επεμβάσεις, το είδος της επέμβασης διαφέρει ανάλογα με τη φύση της βλάβης.

Ένας τρίτος και ο σημαντικότερος ίσως λόγος για τον οποίον απαγορεύεται να αφαιρείται οποιαδήποτε βλάβη από το μαστό, χωρίς να έχει προηγηθεί βιοψία, είναι ο κίνδυνος να εφαρμοστεί μια λιγότερο αποτελεσματική θεραπεία σε κάποιες ασθενείς.

Αυτό ισχύει γιατί για κάποια είδη καρκίνου μαστού επιβάλλεται η χορήγηση νέο-επικουρικής (προεγχειρητικής δηλαδή) συστηματικής θεραπείας πριν την αφαίρεσή τους, γιατί αυτό δείχνει την ανταπόκριση στη θεραπεία και δίνει επιπλέον θεραπευτικές επιλογές για συγκεκριμένες κατηγορίες ασθενών, οι οποίοι δεν ανταποκρίθηκαν πλήρως.

Με το να αφαιρέσει κανείς απευθείας μια βλάβη, χωρίς να έχει προηγηθεί ιστολογική ταυτοποίηση, στις περιπτώσεις αυτές καταδικάζει τις ασθενείς να πάνε λιγότερο καλά και κατ’ επέκτασιν να ζήσουν λιγότερο απ’ ό,τι θα μπορούσαν, εάν τα πράγματα είχαν γίνει όπως έπρεπε. Κανείς δεν έχει το δικαίωμα να στερεί από τις ασθενείς τις πιθανότητες που έχουν να πάνε ακόμα καλύτερα και να ζήσουν περισσότερο ή να θεραπευτούν πλήρως.

Τέλος, μια πολύ καλή ανταπόκριση στην νέο-επικουρική θεραπεία μπορεί να οδηγήσει σε μικρότερης έκτασης χειρουργικές επεμβάσεις, με σαφώς μειωμένη νοσηρότητα, μειωμένη ψυχολογική επιβάρυνση και σημαντικά καλύτερη ποιότητα ζωής», τονίζει ο ειδικός.

«Ευτυχώς για τις γυναίκες, η χειρουργική ογκολογία του μαστού έχει αλλάξει πολύ. Αλλάζει συνεχώς και εξελίσσεται ραγδαία. Γι’ αυτό είναι επιτακτικό ο σύγχρονος χειρουργός μαστού να παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις. Υπάρχει μια συνεχιζόμενη τάση αποκλιμάκωσης των επεμβάσεων. Δηλαδή, κάνουμε μικρότερης έκτασης χειρουργικές επεμβάσεις, με πολύ ανώτερα ογκολογικά αποτελέσματα για τις ασθενείς μας, σε σχέση με το πρόσφατο παρελθόν. Απαραίτητη προϋπόθεση, βέβαια, είναι οι ασθενείς να αντιμετωπίζονται από σωστά καταρτισμένους και επίσημα εξειδικευμένους ειδικούς και να υπάρχει καλή διεπιστημονική συνεργασία. Απαραίτητη προϋπόθεση, επίσης, είναι πριν από οποιαδήποτε χειρουργική επέμβαση για την αφαίρεση μιας βλάβης από το μαστό να έχει προηγηθεί ιστολογική ταυτοποίηση της βλάβης, όπως συστήνεται από όλες τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες και όπως συμβαίνει σε όλα τα μεγάλα κέντρα μαστού παγκοσμίως, καθώς ούτε όλες οι σύγχρονες απεικονιστικές μέθοδοι, ούτε η εμπειρία του ειδικού (χειρουργού, ογκολόγου ή ακτινολόγου) είναι σε θέση να αντικαταστήσουν τη βιοψία», καταλήγει ο κ. Δουβετζέμης.

Η εορταστική περίοδος φέρνει μαζί της λάμψη, γιορτινή διάθεση και συχνά… μεγαλύτερη εγγύτητα με τον/την σύντροφό μας. Είναι μια ευκαιρία να περάσετε ποιοτικό χρόνο μαζί, αλλά οι πολυάριθμες υποχρεώσεις, τα ταξίδια και η κούραση μπορούν να επηρεάσουν τη σεξουαλική σας ζωή. Ακολουθούν πρακτικές συμβουλές για να κάνετε την περίοδο αυτή πιο απολαυστική, ρομαντική και αισθησιακή.

1. Σχεδιάστε Χρόνο για Δύο

Οι γιορτές μπορεί να είναι γεμάτες κοινωνικές υποχρεώσεις, οικογενειακές συναντήσεις και δουλειά. Είναι σημαντικό να κλείσετε χρόνο μόνο για εσάς. Ακόμα και 30 λεπτά το βράδυ, μακριά από οθόνες και αναποδιές, μπορούν να κάνουν τη διαφορά. Ένα ραντεβού στο σπίτι, με φαγητό ή ποτό, και μετά λίγη ιδιωτικότητα, μπορεί να σας φέρει πιο κοντά.

2. Ανανεώστε τη Σεξουαλική Ατμόσφαιρα

Τα φώτα, τα κεριά και η γιορτινή διακόσμηση δεν χρειάζονται μόνο για το σπίτι. Χρησιμοποιήστε τα για να δημιουργήσετε ρομαντική ατμόσφαιρα. Η αλλαγή περιβάλλοντος ή η μικρή προετοιμασία μπορεί να αναζωπυρώσει την επιθυμία. Μην υποτιμάτε τη δύναμη του μασάζ, της απαλή μουσικής και της ελαφριάς αρωματικής ατμόσφαιρας — όλα αυτά μπορούν να ενισχύσουν την ερωτική διάθεση.

3. Δοκιμάστε Νέες Τεχνικές

Οι γιορτές είναι μια καλή αφορμή για παιχνίδι και πειραματισμό. Μικρές αλλαγές, όπως νέα στάση, διαφορετικά σημεία στο σπίτι ή ένα αισθησιακό παιχνίδι ρόλων, μπορούν να κάνουν τη σχέση πιο συναρπαστική. Είναι σημαντικό να υπάρχει ανοιχτή επικοινωνία για τα όρια και τις επιθυμίες σας, ώστε η εμπειρία να είναι ευχάριστη και για τους δύο.

4. Προσέξτε τη Διατροφή και την Ενέργεια

Η περίοδος των γιορτών συνήθως συνοδεύεται από πλούσια φαγητά και γλυκά. Η καλή διατροφή, η μέτρηση της κατανάλωσης αλκοόλ και η διατήρηση της ενέργειας βοηθούν όχι μόνο την υγεία αλλά και τη σεξουαλική απόδοση. Ένα γεμάτο στομάχι ή υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να μειώσει τη διάθεση και την ευχαρίστηση, γι’ αυτό είναι σημαντικό να βρίσκετε ισορροπία.

5. Διατηρήστε Σωματική Επαφή

Η σωματική επαφή δεν περιορίζεται μόνο στο σεξ. Απλές χειρονομίες, όπως αγκαλιές, φιλί ή χουχούλιασμα στον καναπέ, μπορούν να ενισχύσουν τη συναισθηματική εγγύτητα. Η συνεχής σωματική εγγύτητα δημιουργεί αίσθημα ασφάλειας και επιθυμίας, κάτι που είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε περιόδους με έντονο στρες.

6. Αφήστε τη Ρουτίνα στην Πόρτα

Η επαναληψιμότητα και η ρουτίνα μπορεί να μειώσουν τη σεξουαλική διάθεση. Οι γιορτές είναι η ευκαιρία να σπάσετε τη ρουτίνα. Δοκιμάστε να κάνετε το σεξ σε διαφορετική ώρα της ημέρας, σε διαφορετικό μέρος ή με διαφορετική προσέγγιση. Η ανανέωση του σεξουαλικού προγράμματος μπορεί να φέρει νέα ενέργεια και ενθουσιασμό στη σχέση.

7. Συζητήστε και Μοιραστείτε Επιθυμίες

Η επικοινωνία είναι το κλειδί για μια υγιή σεξουαλική ζωή. Μοιραστείτε με τον/την σύντροφο τι σας αρέσει, τι θα θέλατε να δοκιμάσετε ή ποια σημεία σας ευχαριστούν περισσότερο. Οι γιορτές, με τη χαλαρότητα που συχνά φέρνουν, μπορούν να γίνουν η κατάλληλη στιγμή για ειλικρινείς συζητήσεις που θα ενισχύσουν την εμπιστοσύνη και την απόλαυση.

8. Χρησιμοποιήστε Διακριτικά Αξεσουάρ

Μικρές λεπτομέρειες μπορούν να κάνουν τη διαφορά: αρωματικά κεριά, μεταξένια σεντόνια, ελαφρύ λάδι για μασάζ ή ακόμα και εσώρουχα που σας κάνουν να νιώθετε ελκυστικοί. Τα αξεσουάρ αυτά δεν χρειάζονται υπερβολή — η διακριτική χρήση τους ενισχύει τη διάθεση και την αισθησιακή εμπειρία.

9. Θέστε Ρεαλιστικές Προσδοκίες

Κατά τη διάρκεια των γιορτών, το στρες και η κούραση μπορεί να μειώσουν τη διάθεση. Μην πιέζετε τον εαυτό σας ή τον σύντροφο για τέλειες στιγμές. Η ποιότητα και η σύνδεση είναι πιο σημαντική από τη διάρκεια ή την τελειότητα. Η αποδοχή ότι κάποιες μέρες μπορεί να είστε κουρασμένοι σας επιτρέπει να απολαμβάνετε τις στιγμές που μπορείτε πραγματικά.

10. Απολαύστε τη Διαδικασία

Τέλος, η πιο σημαντική συμβουλή είναι να απολαμβάνετε τη στιγμή. Το σεξ δεν είναι μόνο αποτέλεσμα ή σκοπός — είναι διαδικασία, επικοινωνία και σύνδεση. Εστιάστε στην ευχαρίστηση, στο παιχνίδι και στη χαρά της συντροφικότητας, χωρίς άγχος ή πίεση.

Η εορταστική περίοδος μπορεί να γίνει μια εξαιρετική ευκαιρία για να αναζωπυρώσετε τη σεξουαλική σας ζωή και να ενισχύσετε τη συναισθηματική εγγύτητα. Με μικρές αλλαγές στην ατμόσφαιρα, την επικοινωνία και την προετοιμασία, μπορείτε να κάνετε κάθε στιγμή μαζί πιο ρομαντική και απολαυστική. Οι γιορτές δεν χρειάζεται να είναι μόνο για δώρα και γεύματα — μπορούν να γίνουν η εποχή που η σχέση σας ανθίζει, τόσο συναισθηματικά όσο και σωματικά.

Η Santhera Pharmaceuticals (SIX: SANN) ανακοίνωσε θετικά βασικά αποτελέσματα από την ανάλυση μακροχρόνιων δεδομένων, τα οποία περιλαμβάνουν και τις πρώτες αξιολογήσεις από την ανοιχτού σχεδιασμού, πολυκεντρική μελέτη GUARDIAN που βρίσκεται σε εξέλιξη και η οποία αξιολογεί τη βαμορολόνη σε ασθενείς με Μυϊκή Δυστροφία Duchenne (DMD).

Στη μακροχρόνια ανάλυση συμπεριλήφθηκαν ασθενείς που δεν είχαν λάβει στο παρελθόν κορτικοστεροειδή και ξεκίνησαν θεραπεία με βαμορολόνη σε ηλικία τεσσάρων έως επτά ετών στο πλαίσιο κλινικών μελετών, συνεχίζοντας τη θεραπεία μέσω διαφόρων προγραμμάτων πρόσβασης, συμπεριλαμβανομένης της μελέτης GUARDIAN. Αναλύθηκαν δεδομένα από έως και 110 ασθενείς, με τον αριθμό να διαφοροποιείται ανά ανάλυση ανάλογα με τη διαθεσιμότητα δεδομένων. Στη συγκεκριμένη μακροχρόνια ανάλυση, οι ασθενείς είχαν λάβει βαμορολόνη για διάστημα έως και οκτώ ετών, με διάμεση διάρκεια παρακολούθησης περίπου πέντε έτη. Οι περισσότεροι ασθενείς συνέχισαν να λαμβάνουν τις υψηλότερες δόσεις (4–6 mg/kg/ημέρα) σε συνθήκες καθημερινής κλινικής πρακτικής σε όλη τη διάρκεια της περιόδου παρατήρησης.

Οι ασθενείς που έλαβαν βαμορολόνη διατήρησαν την κινητική τους λειτουργία κατά τη διάρκεια της παρατεταμένης παρακολούθησης, παρουσιάζοντας διατηρούμενη αποτελεσματικότητα, όπως εκτιμήθηκε με βάση τον χρόνο έως την απώλεια της περιπατητικής ικανότητας, σε σύγκριση με τα συμβατικά κορτικοστεροειδή (p=0,91). Σε προκαθορισμένες αναλύσεις υποομάδων, δεν παρατηρήθηκαν διαφορές σε σύγκριση με καθημερινή χορήγηση ντεφλαζακόρτης ή πρεδνιζολόνης.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι τα δεδομένα εξακολουθούν να υποστηρίζουν ένα διαφοροποιημένο προφίλ ασφάλειας και ανεκτικότητας έναντι των συμβατικών κορτικοστεροειδών. Οι ασθενείς που έλαβαν βαμορολόνη εμφάνισαν σημαντικά χαμηλότερο ποσοστό σπονδυλικών καταγμάτων (p=0,0061), διατήρησαν φυσιολογική ανάπτυξη χωρίς την αναστολή που παρατηρείται με τα συμβατικά κορτικοστεροειδή (p<0,0001), και παρουσίασαν λιγότερα περιστατικά καταρράκτη σε σύγκριση με εκείνους που έλαβαν γλυκοκορτικοειδή, συμπεριλαμβανομένης σημαντικά χαμηλότερης επίπτωσης έναντι της ντεφλαζακόρτης (p<0,015). Επιπλέον, μέχρι σήμερα δεν έχουν παρατηρηθεί περιστατικά γλαυκώματος. Κατά μέσο όρο, οι μεταβολές του Δείκτη Μάζας Σώματος ή του σωματικού βάρους, προσαρμοσμένες ως προς το ύψος, δεν διέφεραν και δεν παρατηρήθηκαν νέα σήματα ασφάλειας.

Τα αναλυτικά αποτελέσματα υποβάλλονται για παρουσίαση σε διεθνές επιστημονικό συνέδριο το πρώτο τρίμηνο του 2026. Σύμφωνα με την καθιερωμένη επιστημονική πρακτική, τα πλήρη δεδομένα θα δημοσιοποιηθούν μετά την παρουσίαση στο συνέδριο, όταν οι διοργανωτές ολοκληρώσουν τη διαδικασία αξιολόγησης και παρουσίασης. Επιπλέον, προγραμματίζονται περαιτέρω αναλύσεις από τη μελέτη GUARDIAN τα επόμενα τρία χρόνια, με έμφαση σε ευρύτερο σύνολο δεικτών αποτελεσματικότητας και ασφάλειας, συμπεριλαμβανομένων αξιολογήσεων της λειτουργίας των άνω άκρων, της εφηβικής ανάπτυξης, της οφθαλμικής υγείας και της καρδιακής λειτουργίας, καθώς και άλλων σχετικών παραμέτρων.

Ιδιαίτερα ενθαρρυντική ήταν η ανταπόκριση των μελών της επιστημονικής συμβουλευτικής μας επιτροπής, όλοι καταξιωμένοι ειδικοί στον τομέα της DMD, στα παραπάνω δεδομένα.

Ο Καθηγητής Eugenio Mercuri, Καθηγητής Παιδιατρικής και Παιδιατρικής Νευρολογίας στο Πανεπιστήμιο Cattolica del Sacro Cuore, σχολίασε: «Αυτά τα δεδομένα παρέχουν σημαντικές ενδείξεις ότι η μακροχρόνια θεραπεία με βαμορολόνη προσφέρει διατηρούμενη αποτελεσματικότητα, με σημαντική μείωση του κινδύνου εμφάνισης καταγμάτων της σπονδυλικής στήλης και βελτίωση του ύψους, σε αντίθεση με τις επιδράσεις που παρατηρούνται με τα συμβατικά στεροειδή.»

Ο Καθηγητής Francesco Muntoni, Καθηγητής Νευρολογίας στο University College London, ανέφερε: «Αυτά τα προκαταρκτικά δεδομένα είναι ενθαρρυντικά. Ειδικότερα, είναι σημαντικό ότι τα παιδιά συνεχίζουν να ψηλώνουν χωρίς να επηρεάζεται η αποτελεσματικότητα της θεραπείας. Τα παιδιά που λαμβάνουν άλλα κορτικοστεροειδή συχνά παρουσιάζουν σημαντική καθυστέρηση στην ανάπτυξη, η οποία επηρεάζει ουσιαστικά την ποιότητα ζωής τους.»

Ο Καθηγητής Craig McDonald, Καθηγητής Φυσικής Ιατρικής & Αποκατάστασης και Παιδιατρικής στο UC Davis, πρόσθεσε: «Είναι θετικό να βλέπουμε μακροχρόνια αποτελεσματικότητα συγκρίσιμη με εκείνη άλλων κορτικοστεροειδών, και τα δεδομένα για το ύψος και την υγεία των οστών συνάδουν με άλλες μελέτες της βαμορολόνης. Τα δεδομένα δείχνουν πλέον ξεκάθαρα τα οφέλη της πρώιμης θεραπείας και της συνέχισης της θεραπείας με αποτελεσματικές δόσεις βαμορολόνης. Είναι ενδιαφέρον ότι τα οφέλη που παρατηρούμε στη διατήρηση της μυϊκής λειτουργίας, στο ύψος και στην καλύτερη οστική υγεία ενδέχεται να είναι ιδιαίτερα σημαντικά και για ασθενείς μεγαλύτερης ηλικίας, για παράδειγμα στη λειτουργία των άνω άκρων και την αναπνευστική λειτουργία. Αναμένω με ενδιαφέρον τα επόμενα διαθέσιμα δεδομένα από τη μελέτη GUARDIAN.»

Ο Shabir Hasham, Ιατρικός Διευθυντής της Santhera, είπε: «Είμαστε πραγματικά ευτυχείς που μπορούμε να προσφέρουμε στην κοινότητα της DMD μια θεραπευτική επιλογή κορτικοστεροειδών που μπορεί να προσφέρει μακροχρόνιο όφελος και να μειώσει σημαντικά την εμφάνιση ορισμένων από τις πιο εξουθενωτικές ανεπιθύμητες ενέργειες, οι οποίες συχνά οδηγούν σε μείωση της δόσης ή διακοπή της θεραπείας. Η ύπαρξη μιας θεραπείας καλύτερα προσαρμοσμένης στη μακροχρόνια χρήση καθίσταται ακόμη πιο σημαντική καθώς αναπτύσσονται και άλλες θεραπείες για τη νόσο, οι οποίες χρησιμοποιούνται σε συνδυασμό με κορτικοστεροειδή. Επιπλέον, η μελέτη GUARDIAN θα συνεχίσει να συλλέγει σημαντικά δεδομένα αποτελεσματικότητας και ασφάλειας σε ευρύτερο φάσμα δεικτών, καθώς οι ασθενείς μεγαλώνουν και παραμένουν στη θεραπεία για μεγαλύτερο διάστημα, και ανυπομονούμε να κοινοποιήσουμε τα ευρήματα αυτά στην κλινική κοινότητα της Duchenne.»

Σχετικά με τη βαμορολόνη

Η βαμορολόνη είναι ένα νέο φάρμακο με μηχανισμό δράσης που βασίζεται στη δέσμευση στον ίδιο υποδοχέα με τα γλυκοκορτικοειδή, αλλά με τροποποιημένη καθοδική δραστηριότητα. Επιπλέον, δεν αποτελεί υπόστρωμα του ενζύμου 11-β-υδροξυστεροειδική αφυδρογονάση (11β-HSD), που ενδέχεται να ευθύνεται για την τοπική ενίσχυση της δράσης του φαρμάκου και τη σχετιζόμενη με τα κορτικοστεροειδή τοξικότητα σε τοπικούς ιστούς ^[2–5]. Αυτός ο μηχανισμός έχει καταδείξει τη δυνατότητα «διαχωρισμού» της αποτελεσματικότητας από τα ζητήματα ασφάλειας των στεροειδών και συνεπώς, η βαμορολόνη τοποθετείται ως διαχωριστικό αντιφλεγμονώδες φάρμακο και ως εναλλακτική λύση στα υπάρχοντα κορτικοστεροειδή, που αποτελούν το τρέχον πρότυπο φροντίδας για παιδιά και εφήβους με DMD ^[2–5].

Στη βασική μελέτη VISION-DMD, η βαμορολόνη πέτυχε το κύριο τελικό σημείο της ταχύτητας εκτέλεσης της δοκιμασίας Έγερσης σε Όρθια Θέση (TTSTAND) έναντι του εικονικού φαρμάκου (p=0,002) στις 24 εβδομάδες θεραπείας και επέδειξε καλό προφίλ ασφάλειας και ανεκτικότητας ^[2,5]. Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν χαρακτηριστικά τύπου συνδρόμου Cushing, έμετος, αύξηση σωματικού βάρους και ευερεθιστότητα. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν γενικά ήπιες έως μέτριας βαρύτητας.

Τα διαθέσιμα δεδομένα καταδεικνύουν ότι η βαμορολόνη, σε αντίθεση με τα συμβατικά κορτικοστεροειδή, δεν περιορίζει την ανάπτυξη ^[6] και δεν έχει αρνητικές επιδράσεις στον μεταβολισμό των οστών, όπως καταδεικνύεται από τους φυσιολογικούς δείκτες οστικού σχηματισμού και οστικής απορρόφησης στον ορό ^[7].

Όλοι ξέρουμε την απογοήτευση: εφαρμόζεις το αγαπημένο σου κραγιόν, όμως μετά από λίγα λεπτά αρχίζει να «σβήνει», να στάζει ή να μοιάζει σαν να το έφαγες — ειδικά όταν μιλάς, πίνεις καφέ ή τρως. Αλλά δεν χρειάζεται να υπομένεις. Δες πέντε απλά αλλά πολύ αποτελεσματικά βήματα για να διατηρείται το κραγιόν σου όσο πιο «καθαρό» και σταθερό γίνεται.

1. Άπλωσε Μολύβι Χειλιών Πριν

Η πρώτη συμβουλή είναι βασική και συχνά παραλείπεται: χρησιμοποίησε ένα μολύβι χειλιών (lip liner) πριν το κραγιόν. Το μολύβι λειτουργεί σαν «βάση» ή πλαίσιο για το χρώμα: προσφέρει επιπλέον πηγή χρώματος στην οποία «κόβει» καλά το κραγιόν, και έτσι μειώνεται η πιθανότητα μουτζουρώματος.

2. Ψέκασε με Finishing Spray

Μετά την εφαρμογή του κραγιόν, μια ελαφριά δόση φινιριστικού σπρέι μπορεί να κάνει τη διαφορά, κλειδώνοντας το χρώμα στα χείλη και προστατεύοντάς το από τη μεταφορά.

3. Δοκίμασε Lip Stain

Αν το παραδοσιακό κραγιόν δεν «κρατά» αρκετά, χρησιμοποίησε lip stain. Η ιδέα είναι ότι αντί να απλώσεις ένα χοντρό στρώμα, βάζεις μερικές κουκκίδες χρώματος, το «σβήνεις» στα χείλη, και το αφήνεις να απορροφηθεί. Με αυτόν τον τρόπο, το χρώμα «κάθεται» πάνω στα χείλη σαν χρώμα, όχι σαν βαφή που απλώς κάθεται στην επιφάνεια — και παραμένει περισσότερο.

4. Χρησιμοποίησε Lip Primer

Τα lip primers είναι λιγότερο διαδεδομένοι από τα primer για πρόσωπο, αλλά είναι εξίσου σημαντικοί όταν θες σταθερότητα στο κραγιόν. Ένα καλό primer δημιουργεί μια «μαλακή» επιφάνεια στα χείλη ώστε το χρώμα να «κολλάει» καλύτερα και να μην φεύγει εύκολα. Η Brit + Co αναφέρει το Nudescreen Lip Primer από Nudestix ως παράδειγμα που αξίζει.

5. Σταθεροποίησε με Διαφανή Πούδρα

Ίσως η πιο «κλασική» τεχνική: αφού απλώσεις το κραγιόν, πάρε μια πολύ μικρή ποσότητα διάφανης πούδρας και πιέσ’ την απαλά πάνω στα χείλη — με μικρό πινέλο. Στη συνέχεια, αφαίρεσε την επιπλέον πούδρα. Η πούδρα «σταθεροποιεί» το χρώμα, μειώνει την λιπαρότητα και περιορίζει τη μεταφορά.

Γιατί Αυτά τα Τρικ Δουλεύουν

• Το μολύβι χειλιών προσφέρει επιπλέον χρώμα και «αγκύρωση» στο κραγιόν.

• Το finishing spray «κλειδώνει» τη σύνθεση, λειτουργώντας σαν προστατευτικό στρώμα.

• Το lip stain εισχωρεί βαθύτερα στα χείλη, με αποτέλεσμα τη μεγαλύτερη διάρκεια.

• Ο primer δημιουργεί ιδανική βάση.

• Η πούδρα «καθαρίζει» την επιφάνεια, μειώνοντας το σκέβρωμα.

Όλα αυτά μαζί δημιουργούν μια ραχοκοκαλιά σταθερότητας, κάνοντας το κραγιόν σου λιγότερο ευάλωτο στο σβήσιμο ή τη μεταφορά.

Προϊόντα που Μπορείς να Δοκιμάσεις

Για να υποστηρίξεις αυτές τις τεχνικές, μπορείς να επιλέξεις από μερικά ανθεκτικά και non‑smudge κραγιόν όπως:

• MARS Matte Lip Color Non‑Transfer — υγρό, ματ, σχεδόν «αδιάβροχο» χρώμα με μεγάλη διάρκεια.

• BELLAVITA Kiss‑Proof Liquid Lipstick — πολύ διάρκεια (18 ώρες) και σύνθεση που δεν «λερώνει» εύκολα.

• DeBelle Majestique Matte Liquid Lipstick — ενυδατική φόρμουλα, smudge-proof και άνετη στα χείλη.

• Trip to Comfy Lip Liquid Lipstick — vegan, μακράς διάρκειας, χωρίς ξηρότητα.

Το κραγιόν που λερώνει είναι πολύ πιο κοινό και εκνευριστικό απ’ ό,τι φαίνεται — αλλά, με τα σωστά βήματα, μπορείς να το περιορίσεις σημαντικά. Τα πέντε τρικ — μολύβι χειλιών, finishing spray, lip stain, primer και πούδρα — λειτουργούν συμπληρωματικά για να κάνεις το κραγιόν σου πιο σταθερό, πιο ανθεκτικό, και πιο «καθαρό» καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας ή της νύχτας.