Προεκλαμψία: Νέα θεραπευτικά «σημεία στόχευσης» αποκαλύπτει μελέτη που εξετάζει μητέρα, πλακούντα και έμβρυο

Μια νέα επιστημονική μελέτη ανοίγει τον δρόμο για πιθανές νέες θεραπείες κατά της προεκλαμψίας, μιας σοβαρής επιπλοκής της εγκυμοσύνης που μπορεί να απειλήσει τόσο τη μητέρα όσο και το έμβρυο. Ερευνητές από το University College London και τα νοσοκομεία του UCL ανακάλυψαν ότι η νόσος δεν οφείλεται μόνο σε προβλήματα του πλακούντα, αλλά σε μια πολύπλοκη αλληλεπίδραση ανάμεσα σε κύτταρα του πλακούντα, των αιμοφόρων αγγείων και του ανοσοποιητικού συστήματος.

Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances.

Τι είναι η προεκλαμψία

Η προεκλαμψία εμφανίζεται συνήθως μετά τη 20ή εβδομάδα της εγκυμοσύνης και χαρακτηρίζεται κυρίως από υψηλή αρτηριακή πίεση της μητέρας. Επηρεάζει περίπου το 2% έως 4% των κυήσεων παγκοσμίως.

Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:

• έντονο πρήξιμο,
• πονοκεφάλους,
• διαταραχές στην όραση,
• πόνο κάτω από τα πλευρά,
• αυξημένη αρτηριακή πίεση.

Σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσει σε επιπλοκές για τη μητέρα, περιορισμένη ανάπτυξη του εμβρύου, πρόωρο τοκετό ή ακόμη και απειλητικές για τη ζωή καταστάσεις.

Παρά τη σοβαρότητά της, μέχρι σήμερα η οριστική αντιμετώπιση της προεκλαμψίας βασίζεται κυρίως στην παρακολούθηση της εγκύου και, όταν χρειάζεται, στον πρόωρο τοκετό.

Μια νέα ματιά πέρα από τον πλακούντα

Για πολλά χρόνια οι επιστήμονες επικεντρώνονταν κυρίως στον πλακούντα, το όργανο που συνδέει τη μητέρα με το έμβρυο και παρέχει οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά στο μωρό.

Η νέα έρευνα όμως εξέτασε ένα μεγαλύτερο «δίκτυο» ιστών, συμπεριλαμβάνοντας:

• τον πλακούντα,
• το μυομήτριο (τον μυϊκό ιστό της μήτρας),
• τις χοριοαμνιακές μεμβράνες,
• κύτταρα που προέρχονται τόσο από τη μητέρα όσο και από το έμβρυο.

Οι επιστήμονες ανέλυσαν χιλιάδες μεμονωμένα κύτταρα χρησιμοποιώντας προηγμένες γονιδιωματικές τεχνικές, ώστε να δουν ποια γονίδια ενεργοποιούνται και πώς συμπεριφέρεται κάθε τύπος κυττάρου.

Κύτταρα υπό στρες και έλλειψη οξυγόνου

Η ομάδα μελέτησε 20 εγκύους στο University College London Hospitals NHS Foundation Trust: 10 με σοβαρή προεκλαμψία και 10 με φυσιολογική εγκυμοσύνη.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι στις σοβαρές περιπτώσεις, ιδιαίτερα όταν υπήρχε πρόωρος τοκετός:

• τα κύτταρα του πλακούντα εμφάνιζαν έντονα σημάδια στρες,
• υπήρχαν ενδείξεις χαμηλών επιπέδων οξυγόνου,
• ο μεταβολισμός των κυττάρων είχε αλλάξει,
• ορισμένα κύτταρα δεν λειτουργούσαν σωστά.

Αυτές οι αλλαγές πιθανόν εμποδίζουν τον πλακούντα να υποστηρίξει αποτελεσματικά την ανάπτυξη του μωρού.

Πρόβλημα στα αγγεία και στην κυκλοφορία του αίματος

Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα αφορούσε τα κύτταρα που βοηθούν στην αναδιαμόρφωση των αγγείων της μητέρας κατά την εγκυμοσύνη.

Κανονικά, τα αγγεία της μήτρας προσαρμόζονται ώστε να παρέχουν αυξημένη ροή αίματος στον πλακούντα. Στην προεκλαμψία, όμως, αυτή η διαδικασία φαίνεται να διαταράσσεται.

Η μειωμένη αιμάτωση μπορεί να περιορίσει την παροχή οξυγόνου και θρεπτικών ουσιών στο έμβρυο, συμβάλλοντας σε προβλήματα ανάπτυξης.

Υπερδραστήριο ανοσοποιητικό σύστημα

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της μελέτης ήταν ότι οι αλλαγές δεν περιορίζονταν στον πλακούντα.

Οι ερευνητές βρήκαν ενδείξεις υπερβολικής ενεργοποίησης του ανοσοποιητικού συστήματος:

• μέσα στον πλακούντα,
• στους γύρω ιστούς,
• ακόμη και στο αίμα της μητέρας.

Αυτό μπορεί να εξηγεί γιατί η προεκλαμψία δεν είναι απλώς ένα τοπικό πρόβλημα του πλακούντα, αλλά μια κατάσταση που επηρεάζει ολόκληρο το σώμα.

Νέοι δρόμοι για θεραπεία

Τα ευρήματα προσφέρουν πιθανούς νέους θεραπευτικούς στόχους. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι μελλοντικές θεραπείες ίσως μπορούν να επηρεάσουν:

• τις διαδικασίες κυτταρικού στρες,
• τη λειτουργία των αγγείων,
• την υπερβολική ανοσολογική αντίδραση.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον υπάρχει για τις περιπτώσεις πρώιμης και σοβαρής προεκλαμψίας, όπου ο κίνδυνος για μητέρα και παιδί είναι μεγαλύτερος.

Το μέλλον της έρευνας

Οι ερευνητές τονίζουν ότι χρειάζονται μεγαλύτερες μελέτες με περισσότερες εγκύους και ακόμη πιο λεπτομερείς τεχνολογίες ανάλυσης κυττάρων.

Ωστόσο, η συγκεκριμένη έρευνα αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο οι επιστήμονες βλέπουν την προεκλαμψία: όχι ως ένα πρόβλημα ενός μόνο οργάνου, αλλά ως αποτέλεσμα μιας σύνθετης επικοινωνίας ανάμεσα στη μητέρα, τον πλακούντα, το ανοσοποιητικό σύστημα και το αναπτυσσόμενο έμβρυο.

Η καλύτερη κατανόηση αυτών των μηχανισμών μπορεί στο μέλλον να οδηγήσει σε θεραπείες που θα επιτρέπουν την ασφαλέστερη συνέχιση της εγκυμοσύνης και τη μείωση των πρόωρων γεννήσεων και των σοβαρών επιπλοκών.