Νέα δεδομένα στη γεωπολιτική σκακιέρα της Μέσης Ανατολής δημιουργεί η υπό διαμόρφωση συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Σαουδικής Αραβίας. Η προοπτική ανάπτυξης πολιτικού πυρηνικού προγράμματος στο Ριάντ, με πιθανή δυνατότητα εμπλουτισμού ουρανίου, προκαλεί έντονες αντιδράσεις στο Ισραήλ και επαναφέρει στο προσκήνιο τις ανησυχίες για μια νέα περιφερειακή κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών.
Τι προβλέπει η συμφωνία
Η Ουάσιγκτον και το Ριάντ βρίσκονται σε διαπραγματεύσεις για μια μακροχρόνια συνεργασία στον τομέα της ειρηνικής πυρηνικής ενέργειας, με στόχο την κατασκευή πυρηνικών αντιδραστήρων για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και τη μείωση της εξάρτησης της Σαουδικής Αραβίας από το πετρέλαιο στο πλαίσιο του σχεδίου Vision 2030.
Το πλέον ευαίσθητο σημείο αφορά το ενδεχόμενο να αποκτήσει η Σαουδική Αραβία δυνατότητα εμπλουτισμού ουρανίου στο έδαφός της. Αν και η τεχνολογία αυτή χρησιμοποιείται για την παραγωγή καυσίμου πυρηνικών αντιδραστήρων, μπορεί επίσης να αποτελέσει βάση για την παραγωγή υλικού κατάλληλου για πυρηνικά όπλα, εφόσον χρησιμοποιηθεί διαφορετικά.
Οι ανησυχίες του Ισραήλ
Στο Ισραήλ η συζήτηση δεν επικεντρώνεται στην ανάπτυξη πυρηνικής ενέργειας για ειρηνικούς σκοπούς, αλλά στο ενδεχόμενο να δημιουργηθεί ένα νέο προηγούμενο στη Μέση Ανατολή.
Ισραηλινοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι η παραχώρηση δυνατότητας εμπλουτισμού ουρανίου σε ακόμη μία χώρα της περιοχής θα μπορούσε να μεταβάλει τις στρατηγικές ισορροπίες και να ενθαρρύνει και άλλα κράτη να επιδιώξουν αντίστοιχες δυνατότητες.
Οι ανησυχίες αυτές εντείνονται λόγω της συνεχιζόμενης αντιπαράθεσης με το Ιράν, του οποίου το πυρηνικό πρόγραμμα εξακολουθεί να αποτελεί κορυφαίο ζήτημα ασφαλείας για το Ισραήλ.
Ο παράγοντας Ιράν
Η Τεχεράνη παραμένει στο επίκεντρο των εξελίξεων.
Η Σαουδική Αραβία έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι δεν επιθυμεί να βρεθεί σε στρατηγικό μειονέκτημα απέναντι στο Ιράν, ενώ κατά το παρελθόν Σαουδάραβες αξιωματούχοι είχαν αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο ανάπτυξης αντίστοιχων δυνατοτήτων εφόσον η Τεχεράνη αποκτήσει πυρηνικά όπλα.
Το ενδεχόμενο αυτό προκαλεί έντονο προβληματισμό, καθώς θα μπορούσε να οδηγήσει σε έναν νέο κύκλο πυρηνικού ανταγωνισμού στη Μέση Ανατολή.
Η στρατηγική των Ηνωμένων Πολιτειών
Για την κυβέρνηση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, η συμφωνία αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν:
- να διατηρήσουν τη Σαουδική Αραβία στον πυρήνα της αμερικανικής επιρροής,
- να περιορίσουν τη διείσδυση της Κίνας και της Ρωσίας στον ενεργειακό και τεχνολογικό τομέα του Κόλπου,
- να ενισχύσουν την αμερικανική πυρηνική βιομηχανία μέσω νέων επενδύσεων και συμβολαίων,
- να διατηρήσουν τον έλεγχο των τεχνολογιών που θα χρησιμοποιηθούν στο πρόγραμμα.
Η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι η συμμετοχή αμερικανικών εταιρειών και οι διεθνείς μηχανισμοί εποπτείας μπορούν να διασφαλίσουν ότι το πρόγραμμα θα παραμείνει αποκλειστικά ειρηνικό.
Η διαφορά με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σύγκριση με τη συμφωνία που είχαν συνάψει οι ΗΠΑ με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Τότε, τα Εμιράτα είχαν αποδεχθεί να μην αποκτήσουν δυνατότητα εμπλουτισμού ουρανίου ή επανεπεξεργασίας πυρηνικών καυσίμων, δημιουργώντας αυτό που χαρακτηρίστηκε ως το «χρυσό πρότυπο» στις συμφωνίες πυρηνικής συνεργασίας.
Η πιθανή διαφοροποίηση στην περίπτωση της Σαουδικής Αραβίας προκαλεί προβληματισμό σε ειδικούς και αναλυτές, καθώς εκτιμάται ότι μπορεί να δημιουργήσει νέο προηγούμενο για άλλες χώρες της περιοχής.
Το Κογκρέσο και οι διεθνείς οργανισμοί
Η τελική μορφή της συμφωνίας αναμένεται να εξεταστεί από το αμερικανικό Κογκρέσο, όπου ήδη διατυπώνονται ερωτήματα σχετικά με τις εγγυήσεις μη διάδοσης πυρηνικών όπλων.
Παράλληλα, σημαντικός θα είναι και ο ρόλος της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA), η οποία θα κληθεί να εποπτεύσει την εφαρμογή των προβλεπόμενων ελέγχων και των διεθνών υποχρεώσεων της Σαουδικής Αραβίας.
Οι ευρύτερες γεωπολιτικές επιπτώσεις
Η πυρηνική συνεργασία ΗΠΑ–Σαουδικής Αραβίας δεν αφορά μόνο την ενέργεια.
Συνδέεται με τον ανταγωνισμό Ηνωμένων Πολιτειών, Κίνας και Ρωσίας για επιρροή στη Μέση Ανατολή, με τις ισορροπίες απέναντι στο Ιράν, αλλά και με τις μελλοντικές σχέσεις μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ισραήλ.
Εάν ολοκληρωθεί, η συμφωνία ενδέχεται να αποτελέσει μία από τις σημαντικότερες γεωπολιτικές εξελίξεις των τελευταίων ετών στην περιοχή, επηρεάζοντας τόσο την ενεργειακή πολιτική όσο και την αρχιτεκτονική ασφαλείας της Μέσης Ανατολής.
Βρείτε μας στο Google News. Πατήστε εδώ!
