Η αυτοφροντίδα αποτελεί κεντρικό στοιχείο της ψυχικής και σωματικής υγείας. Η έννοια της συνδέεται με συνειδητές πρακτικές που προάγουν την ευεξία, την αυτογνωσία και τη μείωση του άγχους. Τα έργα τέχνης και η ενασχόληση με δημιουργικές δραστηριότητες αναδεικνύονται ως σημαντικά εργαλεία αυτοφροντίδας, συνδέοντας την ψυχολογική θεωρία με πρακτικές εφαρμογές στην καθημερινή ζωή.

Η θεωρητική βάση της αυτοφροντίδας

Σύμφωνα με την ψυχολογία της θετικής σκέψης και την επιστήμη της ευημερίας, η αυτοφροντίδα δεν περιορίζεται στην ανάπαυση ή την αποφυγή στρεσογόνων καταστάσεων. Περιλαμβάνει στρατηγικές που στοχεύουν στη διαχείριση του άγχους, τη βελτίωση της αυτοεκτίμησης και την ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας. Έρευνες δείχνουν ότι η συστηματική εφαρμογή πρακτικών αυτοφροντίδας μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης κατάθλιψης και αγχώδους διαταραχής, ενώ παράλληλα προάγει τη γενική ευεξία.

Η δημιουργικότητα ως μέσο αυτοφροντίδας

Η τέχνη, σε όλες τις μορφές της —ζωγραφική, γλυπτική, μουσική, λογοτεχνία—, αποτελεί έναν ιδιαίτερα αποτελεσματικό μηχανισμό ψυχικής φροντίδας. Η συμμετοχή σε καλλιτεχνικές δραστηριότητες προσφέρει έναν ασφαλή χώρο έκφρασης συναισθημάτων που συχνά δεν μπορούν να εκφραστούν με λόγια. Η εικαστική ή μουσική θεραπεία, για παράδειγμα, αξιοποιεί τη δημιουργική διαδικασία ως εργαλείο αποφόρτισης και αυτοπαρατήρησης, επιτρέποντας την κατανόηση και επεξεργασία εσωτερικών συγκρούσεων.

Νευροψυχολογικές επιδράσεις της τέχνης

Η επιστημονική έρευνα υποστηρίζει ότι η δημιουργική δραστηριότητα επιδρά θετικά στη λειτουργία του εγκεφάλου. Μέσω της τέχνης ενεργοποιούνται περιοχές που σχετίζονται με την ανταμοιβή, τη μνήμη και τη συναισθηματική ρύθμιση. Επιπλέον, η ενασχόληση με δημιουργικές πρακτικές προάγει καταστάσεις mindfulness, καθώς η προσοχή του ατόμου εστιάζεται αποκλειστικά στη διαδικασία, μειώνοντας τις αρνητικές επιπτώσεις της συνεχούς ανησυχίας για το μέλλον ή το παρελθόν. Οι μελέτες δείχνουν ότι η τακτική δημιουργική δραστηριότητα μπορεί να μειώσει τα επίπεδα κορτιζόλης, ορμόνης του στρες, και να ενισχύσει τα συναισθήματα ευχαρίστησης και ψυχικής γαλήνης.

Αισθητική εμπειρία και ψυχική ευεξία

Δεν απαιτείται μόνο η ενεργή δημιουργία έργων τέχνης για να υπάρξει όφελος. Η παρατήρηση και η ανάλυση καλλιτεχνικών έργων, είτε σε μουσεία είτε ψηφιακά, ενισχύει την ενσυναίσθηση, την κριτική σκέψη και την αυτοπαρατήρηση. Η αισθητική εμπειρία προάγει την ψυχική αναστοχαστικότητα και την αυτογνωσία, συμβάλλοντας σε μία βαθύτερη κατανόηση του εαυτού και της σχέσης του ατόμου με το κοινωνικό περιβάλλον.

Κοινωνικές διαστάσεις της τέχνης και αυτοφροντίδας

Η αυτοφροντίδα μέσα από την τέχνη δεν περιορίζεται στο ατομικό επίπεδο. Οι ομαδικές δημιουργικές δραστηριότητες, όπως εργαστήρια ζωγραφικής, μουσικές συνευρέσεις ή θεατρικά σεμινάρια, ενισχύουν την κοινωνική υποστήριξη και μειώνουν την αίσθηση απομόνωσης. Η συμμετοχή σε κοινές καλλιτεχνικές εμπειρίες δημιουργεί αίσθημα σκοπού και συνδέει το άτομο με μία κοινότητα, στοιχεία που έχουν τεκμηριωμένα θετική επίδραση στην ψυχική υγεία.

Η σύνδεση αυτοφροντίδας και τέχνης αναδεικνύει τη σημασία της δημιουργικότητας στην ενίσχυση της ψυχικής ευεξίας. Η ενεργητική δημιουργία, η αισθητική εμπειρία και η κοινωνική διάσταση των καλλιτεχνικών πρακτικών λειτουργούν ως πολλαπλά εργαλεία αυτοφροντίδας, προσφέροντας μείωση άγχους, ενίσχυση αυτογνωσίας και βελτίωση της ποιότητας ζωής. Η ενσωμάτωση της τέχνης στην καθημερινότητα συνιστά μία επιστημονικά τεκμηριωμένη στρατηγική για ολιστική φροντίδα του εαυτού, συνδυάζοντας ψυχική, σωματική και πνευματική ευημερία.

Την Τρίτη 16 Δεκεμβρίου 2025 θα πραγματοποιηθεί η Διεπιστημονική Ημερίδα που διοργανώνει το Ναυτικό Νοσοκομείο Αθηνών, στο πλαίσιο του εορτασμού των 70 χρόνων συνεχούς προσφοράς και επιστημονικής εξέλιξης του ιστορικού νοσοκομείου.

Η ημερίδα θα διεξαχθεί στη Λέσχη Αξιωματικών Ενόπλων Δυνάμεων (ΛΑΕΔ), με ώρα έναρξης τις 08:30, και φιλοδοξεί να αποτελέσει σημείο συνάντησης και γόνιμου επιστημονικού διαλόγου μεταξύ επαγγελματιών υγείας από διαφορετικές ειδικότητες.

Στόχος της διοργάνωσης είναι η ανάδειξη της σημασίας της διεπιστημονικής συνεργασίας στη σύγχρονη ιατρική πράξη, καθώς και η ανταλλαγή γνώσεων και εμπειριών γύρω από σύγχρονες κλινικές προσεγγίσεις, νέες θεραπευτικές δυνατότητες και καινοτόμες πρακτικές στον χώρο της υγείας.

Κατά τη διάρκεια της ημερίδας θα παρουσιαστούν επιστημονικές εισηγήσεις και θα αναπτυχθούν θεματικές που αφορούν την εξέλιξη της ιατρικής επιστήμης, την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας και τον ρόλο της συνεργασίας μεταξύ διαφορετικών επιστημονικών πεδίων στη βελτίωση της φροντίδας των ασθενών.

Η επετειακή αυτή εκδήλωση αναδεικνύει τον διαχρονικό ρόλο του Ναυτικού Νοσοκομείου Αθηνών ως πυλώνα επιστημονικής γνώσης, εκπαίδευσης και προσφοράς στο σύστημα υγείας, τιμώντας παράλληλα την πολυετή ιστορία του και τη συμβολή του στη δημόσια υγεία και την κοινωνία.

Ο οργασμός αποτελεί μία από τις πιο έντονες και πολυδιάστατες εμπειρίες του ανθρώπινου σώματος και συνδέεται με πολύπλοκες βιοχημικές διεργασίες στον εγκέφαλο και στο περιφερικό νευρικό σύστημα. Η επιστημονική κατανόηση του φαινομένου έχει προχωρήσει σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες, αποκαλύπτοντας έναν συνδυασμό ορμονών, νευροδιαβιβαστών και κυτταρικών μηχανισμών που συνεργάζονται για τη δημιουργία της εμπειρίας της κορύφωσης. Η βιοχημεία του οργασμού αποτελεί κλειδί για την κατανόηση της σεξουαλικής λειτουργίας, της συναισθηματικής σύνδεσης και της γενικότερης υγείας.

Ο ρόλος των νευροδιαβιβαστών

Η διαδικασία του οργασμού ξεκινά στον εγκέφαλο και ενεργοποιεί μια σειρά νευροχημικών μονοπατιών. Η ντοπαμίνη, ένας από τους βασικούς νευροδιαβιβαστές της ανταμοιβής, αυξάνεται κατά τη διάρκεια της σεξουαλικής διέγερσης, ενισχύοντας την αίσθηση ευχαρίστησης και κινητοποιώντας την επιθυμία. Παράλληλα, η σεροτονίνη, που σχετίζεται με τη διάθεση και την αυτορρύθμιση, ρυθμίζει την κορύφωση και συνδέεται με την αίσθηση ικανοποίησης μετά τον οργασμό.

Η ενδορφίνη, η φυσική «ορμόνη της ευτυχίας» του οργανισμού, απελευθερώνεται κατά τη διάρκεια της σεξουαλικής κορύφωσης, μειώνοντας τον πόνο και δημιουργώντας έντονη αίσθηση ευχαρίστησης και χαλάρωσης. Ο συνδυασμός αυτών των νευροδιαβιβαστών δημιουργεί ένα πολύπλοκο δίκτυο ανταμοιβής στον εγκέφαλο, το οποίο συνδέεται με την εμπειρία της ηδονής και την ενίσχυση της σεξουαλικής μνήμης.

Ορμόνες και φυσιολογικές αλλαγές

Στην περιφέρεια, η βιοχημεία του οργασμού περιλαμβάνει σημαντικές ορμονικές αλλαγές. Η ωκυτοκίνη, γνωστή και ως «ορμόνη της αγάπης», αυξάνεται σημαντικά κατά τον οργασμό, προάγοντας τη συναισθηματική εγγύτητα και την κοινωνική σύνδεση μεταξύ των συντρόφων. Η προλακτίνη, αντίθετα, απελευθερώνεται μετά τον οργασμό και φαίνεται να μειώνει την σεξουαλική διέγερση προσωρινά, επιτρέποντας στο σώμα να ανακάμψει.

Η τεστοστερόνη και τα οιστρογόνα επηρεάζουν επίσης τη σεξουαλική απόκριση, αυξάνοντας την ευαισθησία και την ένταση της εμπειρίας. Στον άνδρα, η αύξηση της τεστοστερόνης συνδέεται με την ένταση της εκσπερμάτισης, ενώ στη γυναίκα, τα οιστρογόνα ενισχύουν τη ροή αίματος στους γεννητικούς ιστούς, αυξάνοντας τη σεξουαλική διέγερση και την ικανοποίηση.

Φυσιολογικές αλλαγές στο σώμα

Ο οργασμός συνοδεύεται από σημαντικές φυσιολογικές αλλαγές στο σώμα. Η καρδιακή συχνότητα και η αρτηριακή πίεση αυξάνονται προσωρινά, ενώ η αναπνοή γίνεται ταχύτερη και βαθύτερη. Οι μυϊκές συσπάσεις, ιδιαίτερα στη λεκάνη και στους μυς του πυελικού εδάφους, δημιουργούν την αίσθηση κορύφωσης και ευχαρίστησης. Παράλληλα, η ροή αίματος στους γεννητικούς ιστούς αυξάνεται σημαντικά, ενισχύοντας την αισθητική διέγερση και τη φυσιολογική ανταπόκριση του οργανισμού.

Οι αλλαγές αυτές δεν περιορίζονται μόνο στην αναπαραγωγική λειτουργία· η βιοχημεία του οργασμού επηρεάζει επίσης την ψυχολογική κατάσταση, μειώνοντας τα επίπεδα στρες και ενισχύοντας την ψυχική ευεξία. Οι ενδορφίνες και η ωκυτοκίνη συνεργάζονται για να δημιουργήσουν αίσθηση χαλάρωσης και πληρότητας μετά την κορύφωση, ενώ η απελευθέρωση ντοπαμίνης συνδέεται με τη θετική ανατροφοδότηση που ενισχύει τη μελλοντική σεξουαλική επιθυμία.

Νέα επιστημονικά δεδομένα

Σήμερα, η χρήση τεχνολογιών απεικόνισης εγκεφάλου, όπως η λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI), επιτρέπει την παρακολούθηση της νευροχημικής δραστηριότητας κατά τη διάρκεια του οργασμού. Οι μελέτες δείχνουν ότι περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την ανταμοιβή, τη συναισθηματική ρύθμιση και την κοινωνική σύνδεση ενεργοποιούνται ταυτόχρονα, εξηγώντας τη μοναδική ένταση της εμπειρίας. Επιπλέον, η κατανόηση της βιοχημείας του οργασμού ανοίγει τον δρόμο για κλινικές εφαρμογές σε άτομα με σεξουαλική δυσλειτουργία ή προβλήματα διέγερσης.

Η βιοχημεία του οργασμού αποκαλύπτει ένα πολύπλοκο δίκτυο νευροδιαβιβαστών, ορμονών και φυσιολογικών αλλαγών που συνεργάζονται για να δημιουργήσουν την εμπειρία της κορύφωσης. Ντοπαμίνη, σεροτονίνη, ενδορφίνες, ωκυτοκίνη και προλακτίνη συνδέουν τον εγκέφαλο με το σώμα, ενώ οι φυσιολογικές αλλαγές ενισχύουν την αισθητική και ψυχολογική ικανοποίηση. Η κατανόηση αυτών των μηχανισμών προσφέρει πολύτιμες γνώσεις για την επιστήμη της σεξουαλικότητας και ανοίγει τον δρόμο για εξατομικευμένες θεραπείες και βελτίωση της σεξουαλικής υγείας. Η βιοχημεία του οργασμού δεν αποτελεί μόνο αντικείμενο επιστημονικής περιέργειας, αλλά εργαλείο για την ενίσχυση της υγείας, της ευχαρίστησης και της συναισθηματικής σύνδεσης ανάμεσα στα ζευγάρια.

Ο ρόλος της Επιτροπής Αξιολόγησης Τεχνολογιών Υγείας και τα βήματα εναρμόνισης με το ευρωπαϊκό πλαίσιο βρέθηκαν στο επίκεντρο της παρέμβασης της προέδρου της Επιτροπής HTA, Φλώρας Μπακοπούλου, στο συνέδριο για τα οικονομικά της υγείας.

Στο συνέδριο για τα οικονομικά της υγείας, η πρόεδρος της Επιτροπής Αξιολόγησης Τεχνολογιών Υγείας (HTA), Φλώρα Μπακοπούλου, αναφέρθηκε στις εξελίξεις που αφορούν το έργο της Επιτροπής, στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει το σύστημα, καθώς και στις προοπτικές που διαμορφώνονται για τη συμμετοχή της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή αξιολόγηση τεχνολογιών υγείας.

Στο σκέλος της εναρμόνισης με το ευρωπαϊκό πλαίσιο, η κ. Μπακοπούλου αναφέρθηκε στα βήματα που έχουν πραγματοποιηθεί τα τελευταία χρόνια. Όπως ανέφερε, η Ελλάδα έχει ενταχθεί στο σύστημα τεχνικής βοήθειας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, έχει ενισχύσει την εκπαίδευση των μελών της Επιτροπής και άλλων εμπειρογνωμόνων και έχει προχωρήσει στην εκπόνηση εκθέσεων για την αναθεώρηση του υφιστάμενου πλαισίου λειτουργίας.

Παράλληλα, μέσω πρόσφατων νομοθετικών παρεμβάσεων, προβλέπεται η εναρμόνιση με τα Joint Clinical Assessments και τα Joint Scientific Consultations του ευρωπαϊκού κανονισμού για την αξιολόγηση τεχνολογιών υγείας, η επικαιροποίηση των κανόνων σύγκρουσης συμφερόντων, καθώς και η θεσμοθετημένη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών και των ενώσεων ασθενών στη διαδικασία.

Αναφορά έγινε και στη συμμετοχή της χώρας σε ευρωπαϊκά προγράμματα που προβλέπουν την αμοιβή Ελλήνων αξιολογητών και συναξιολογητών για τη συμμετοχή τους σε ευρωπαϊκές διαδικασίες, καθώς και σε προγράμματα capacity building για την εκπαίδευση νέων αξιολογητών. Σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν, Έλληνες εμπειρογνώμονες συμμετέχουν ήδη σε αντίστοιχες ευρωπαϊκές δράσεις.

Τέλος, η κ. Μπακοπούλου υπογράμμισε ότι η βασική πρόκληση για την επόμενη περίοδο αφορά την ενεργό συμμετοχή της ιατρικής κοινότητας στη διαδικασία της ευρωπαϊκής αξιολόγησης τεχνολογιών υγείας, τόσο των φαρμάκων όσο και των ιατροτεχνολογικών προϊόντων . Όπως σημείωσε, η διαμόρφωση εθνικής θέσης προϋποθέτει τη συμμετοχή ιατρών με κλινική εμπειρία στη χρήση φαρμάκων και ιατροτεχνολογικών προϊόντων και γνώση των θεραπευτικών πρωτοκόλλων, ενώ αναδείχθηκε και η ανάγκη θεσμικής πρόβλεψης για την αμοιβή τους μέσω υφιστάμενων ευρωπαϊκών κονδυλίων που διατίθενται για τον σκοπό αυτό, δεδομένων των αυξημένων απαιτήσεων του έργου.

Πολλοί από εμάς συνδέουμε το αντηλιακό αποκλειστικά με τις καλοκαιρινές διακοπές, τη θάλασσα και τις υψηλές θερμοκρασίες. Ωστόσο, η ηλιακή ακτινοβολία δεν κάνει… χειμερινές διακοπές. Οι ακτίνες UVA — αυτές που διεισδύουν βαθιά στο δέρμα και προκαλούν φωτογήρανση, ρυτίδες και αλλοιώσεις στο DNA — παραμένουν εξίσου ισχυρές καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Σε αντίθεση με τις UVB που ευθύνονται για τα εγκαύματα και μειώνονται τον χειμώνα, οι UVA περνούν μέσα από τα σύννεφα και τα τζάμια, εκθέτοντάς μας καθημερινά σε κίνδυνο. Αυτό σημαίνει ότι είτε δουλεύουμε δίπλα σε παράθυρο, είτε κάνουμε μια σύντομη βόλτα στο κρύο, το δέρμα μας συνεχίζει να δέχεται επιβλαβή ακτινοβολία.

Προστασία από τη φωτογήρανση και τις κηλίδες

Η συνεχής, χαμηλής έντασης έκθεση στον ήλιο τους χειμερινούς μήνες δεν είναι αθώα. Αντιθέτως, συσσωρεύεται με την πάροδο του χρόνου και μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμες βλάβες του δέρματος. Οι πανάδες, οι σκούρες κηλίδες και η θαμπή όψη του προσώπου επιδεινώνονται σημαντικά όταν δεν χρησιμοποιούμε αντηλιακό, ακόμη και όταν έξω έχει συννεφιά ή κρύο. Η καθημερινή εφαρμογή ενός αντηλιακού με SPF 30 ή 50 λειτουργεί σαν μια ασπίδα που διατηρεί τη νεότητα, τη λάμψη και την ομοιομορφία της επιδερμίδας. Επιπλέον, η προστασία αυτή είναι απαραίτητη και για όσους χρησιμοποιούν προϊόντα όπως ρετινόλη, AHA/BHA ή θεραπείες με λέιζερ, καθώς το δέρμα τους γίνεται ακόμη πιο ευαίσθητο στο φως.

Αντηλιακό και χειμερινές δραστηριότητες: ένας αναγκαίος συνδυασμός

Αν αγαπάς τις εξορμήσεις στο βουνό, τα χειμερινά σπορ ή απλώς τις βόλτες στη φύση, τότε το αντηλιακό είναι απολύτως μη διαπραγματεύσιμο. Το χιόνι αντανακλά έως και το 80% της ηλιακής ακτινοβολίας, εκθέτοντας το δέρμα σε διπλό “χτύπημα”. Γι’ αυτό όσοι κάνουν σκι, snowboard ή πεζοπορία σε χιονισμένα τοπία χρειάζονται ακόμη μεγαλύτερη προσοχή. Επίσης, ο κρύος αέρας αφυδατώνει την επιδερμίδα, οπότε ένα ενυδατικό αντηλιακό μπορεί να προσφέρει διπλό όφελος: προστασία και θρέψη. Μην ξεχνάς επίσης τα χείλη — ένα balm με SPF είναι ιδανικό για αποφυγή σκασίματος και ερεθισμών.

Το αντηλιακό δεν είναι εποχικό προϊόν, αλλά καθημερινή συνήθεια αυτοφροντίδας. Ο χειμώνας μπορεί να φαίνεται “αθώος”, όμως η ακτινοβολία συνεχίζει να επιβαρύνει το δέρμα μας αθόρυβα. Επιλέγοντας ένα ποιοτικό αντηλιακό και εφαρμόζοντάς το κάθε πρωί, προστατεύουμε την υγεία, την υφή και τη νεανικότητα της επιδερμίδας μας για πολλά χρόνια.

Η φαντασία συχνά θεωρείται ένα δημιουργικό εργαλείο ή μια ευχάριστη διαφυγή από την πραγματικότητα. Ωστόσο, νέα έρευνα δείχνει ότι μπορεί να διαδραματίσει έναν πολύ πιο ουσιαστικό ρόλο στη διαμόρφωση των κοινωνικών μας σχέσεων και της συμπεριφοράς μας. Μια μελέτη από το Πανεπιστήμιο του Κολοράντο στο Μπόλντερ και το Ινστιτούτο Max Planck αποκαλύπτει ότι η ζωντανή φαντασία μιας θετικής συνάντησης με κάποιον μπορεί όχι μόνο να ενισχύσει τη συμπάθεια προς αυτό το άτομο, αλλά και να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλός μας αποθηκεύει πληροφορίες γι’ αυτόν.

Φαντασία που “ενεργοποιεί” τον εγκέφαλο

Τα ευρήματα, που δημοσιεύτηκαν στο Nature Communications, προσφέρουν από τις ισχυρότερες μέχρι σήμερα αποδείξεις ότι η φαντασία δεν αποτελεί μια παθητική διαδικασία. Αντιθέτως, όπως σημειώνουν οι ερευνητές, έχει τη δυνατότητα να ενεργοποιεί εγκεφαλικούς μηχανισμούς που εμπλέκονται στη μάθηση, στη μνήμη και στις προτιμήσεις.

Σύμφωνα με τον επικεφαλής συγγραφέα Roland Benoit, η μελέτη δείχνει ότι ο εγκέφαλος μπορεί να μάθει από φανταστικές εμπειρίες σχεδόν όπως μαθαίνει από πραγματικές. Η φαντασία, δηλαδή, μπορεί να λειτουργήσει ως ισχυρό εργαλείο διαμόρφωσης συμπεριφορών και προσδοκιών.

Η στενή συγγένεια μεταξύ φαντασίας και μνήμης

Προηγούμενες έρευνες έχουν ήδη αποκαλύψει ότι η μνήμη και η φαντασία μοιράζονται κοινά νευρωνικά μονοπάτια. Οι περιοχές του εγκεφάλου που ενεργοποιούνται όταν θυμόμαστε το παρελθόν εμπλέκονται και όταν φανταζόμαστε ένα μελλοντικό σενάριο. Αυτή η σύνδεση είναι εμφανής από πολύ νεαρή ηλικία, καθώς τα παιδιά αρχίζουν να αναπτύσσουν την ικανότητα να θυμούνται και να φαντάζονται περίπου την ίδια περίοδο.

Με βάση αυτή τη στενή σχέση, οι ερευνητές υπέθεσαν ότι ο άνθρωπος μπορεί να μάθει από φανταστικές εμπειρίες εγκαθιδρύοντας νέες προτιμήσεις, όπως θα έκανε μέσω πραγματικών αλληλεπιδράσεων.

Το “σφάλμα πρόβλεψης ανταμοιβής” και ο ρόλος της ντοπαμίνης

Τα πειράματα επικεντρώθηκαν στο φαινόμενο του «σφάλματος πρόβλεψης ανταμοιβής». Πρόκειται για έναν μηχανισμό μάθησης που ενεργοποιείται όταν συναντάμε κάτι καλύτερο από αυτό που αναμέναμε. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο εγκέφαλος αυξάνει την παραγωγή ντοπαμίνης, δημιουργώντας νέα μονοπάτια που ενισχύουν τη συγκεκριμένη προτίμηση.

Το ερώτημα των επιστημόνων ήταν αν μια θετική εμπειρία που υπάρχει μόνο στο μυαλό μας μπορεί να ενεργοποιήσει αυτόν τον ίδιο μηχανισμό.

Σχεδιασμός της μελέτης

Για να απαντήσουν σε αυτό το ερώτημα, οι ερευνητές στρατολόγησαν 50 εθελοντές για μελέτη απεικόνισης εγκεφάλου. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να καταγράψουν 30 άτομα που γνώριζαν και να τα ταξινομήσουν ανάλογα με το πόσο τους άρεσαν.

Κατά τη διάρκεια της λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας (fMRI), οι ερευνητές παρουσίασαν στους συμμετέχοντες τα ονόματα ατόμων που είχαν καταταχθεί ως ουδέτερα. Στη συνέχεια, τους ζητήθηκε να φανταστούν μια έντονη θετική ή αρνητική εμπειρία μαζί τους. Οι σκηνές αυτές μπορεί να ήταν απλές —όπως μια ζεστή ανάμνηση παγωτού— ή πιο δυσάρεστες, όπως μια χαλασμένη επιστροφή ποδηλάτου.

Αφού ολοκληρώθηκαν οι φανταστικές εμπειρίες, οι συμμετέχοντες έδειξαν αυξημένη συμπάθεια για εκείνους με τους οποίους φαντάστηκαν τις θετικές αλληλεπιδράσεις.

Τι έδειξαν οι εγκεφαλικές σαρώσεις

Οι σαρώσεις fMRI αποκάλυψαν ότι το κοιλιακό ραβδωτό σώμα —η κύρια περιοχή του εγκεφάλου που εμπλέκεται στο σφάλμα πρόβλεψης ανταμοιβής— ενεργοποιήθηκε έντονα κατά τη φαντασία θετικών εμπειριών. Όσο πιο “ευχάριστη έκπληξη” προκαλούσε η φανταστική σκηνή, τόσο μεγαλύτερη ήταν η δραστηριότητα της περιοχής αυτής.

Η λειτουργία του ραβδωτού σώματος συντονίστηκε με τον ραχιαίο-μεσαίο προμετωπιαίο φλοιό, μια περιοχή υπεύθυνη για την αποθήκευση πληροφοριών σχετικά με άτομα. Ο συνδυασμός αυτός υποδηλώνει έναν πιθανό μηχανισμό μέσω του οποίου η φαντασία μπορεί να διαμορφώνει κοινωνικές προτιμήσεις.

Θετικές και αρνητικές πλευρές της φαντασίας

Τα ευρήματα δείχνουν ότι η φαντασία μπορεί να είναι ισχυρό εργαλείο για τη βελτίωση των κοινωνικών σχέσεων. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η νοητική προετοιμασία θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση κοινωνικών εντάσεων, στη βελτίωση επικοινωνίας, ή ακόμη και στην αύξηση της εμπιστοσύνης σε διαπροσωπικά περιβάλλοντα.

Ωστόσο, η φαντασία δεν έχει πάντοτε θετικές συνέπειες. Σε άτομα με άγχος και κατάθλιψη, η έντονη αρνητική φαντασία μπορεί να ενισχύσει τις αρνητικές προσδοκίες, επιδεινώνοντας τα συμπτώματα.

Ενδιαφέρον έχει ότι, σύμφωνα με τη μελέτη, η φαντασία αρνητικών συναντήσεων δεν μείωσε τη συμπάθεια των συμμετεχόντων προς τα αντίστοιχα άτομα, γεγονός που απαιτεί περαιτέρω διερεύνηση.

Εφαρμογές σε θεραπεία, αθλητισμό και καθημερινότητα

Τα ευρήματα ανοίγουν νέες προοπτικές στην ψυχοθεραπεία, όπου η νοητική έκθεση σε δύσκολες καταστάσεις θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο θεραπείας. Επίσης, στη μουσική ή τον αθλητισμό, η νοητική πρόβα έχει ήδη δείξει ότι βελτιώνει την επίδοση, και τώρα υπάρχουν ισχυρότερα νευρωνικά δεδομένα που υποστηρίζουν αυτή την πρακτική.

Ακόμη και στην καθημερινή ζωή, η μελέτη προσφέρει μια πρακτική συμβουλή: αν θέλουμε να βελτιώσουμε μια σχέση, ίσως είναι χρήσιμο να φανταστούμε μια θετική και ευχάριστη εμπειρία με το άλλο άτομο.

Η νέα έρευνα δείχνει ότι η φαντασία δεν είναι μόνο δημιουργική δύναμη, αλλά και ένα εργαλείο με πραγματικές, μετρήσιμες επιδράσεις στον εγκέφαλο και στη συμπεριφορά μας. Φανταζόμενοι μια θετική εμπειρία με κάποιον, μπορούμε να ενισχύσουμε τη συμπάθεια και να διαμορφώσουμε με νέους τρόπους τις κοινωνικές μας προτιμήσεις.

Η μαύρη σοκολάτα είναι γνωστή για τα αντιοξειδωτικά της, τη μοναδική της γεύση και την επίδρασή της στη διάθεση. Μια νέα μελέτη από το King’s College London έρχεται τώρα να προσθέσει έναν ακόμη πιθανό λόγο που την καθιστά ενδιαφέρον διατροφικό στοιχείο: μια χημική ουσία που περιέχει, η θεοβρωμίνη, φαίνεται να σχετίζεται με πιο αργό ρυθμό βιολογικής γήρανσης. Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Aging, διερευνά πώς η θεοβρωμίνη στο αίμα συνδέεται με δείκτες που αποτυπώνουν πόσο «παλιό» εμφανίζεται το σώμα σε μοριακό επίπεδο.

Τι είναι η βιολογική ηλικία;

Η χρονολογική ηλικία μετρά τα χρόνια που ζούμε. Η βιολογική ηλικία, όμως, περιγράφει την πραγματική κατάσταση του οργανισμού — πόσο έχουν φθαρεί τα κύτταρα, οι ιστοί και τα συστήματα του σώματος. Για να την υπολογίσουν, οι επιστήμονες χρησιμοποιούν διάφορους βιοδείκτες που σχετίζονται με τη λειτουργία του DNA.

Κεντρικός δείκτης είναι η μεθυλίωση του DNA, μια σειρά από μοτίβα «χημικών σημάνσεων» που αλλάζουν με τον χρόνο και επιτρέπουν την εκτίμηση του ρυθμού γήρανσης. Επίσης μελετάται το μήκος των τελομερών, των προστατευτικών ακραίων τμημάτων των χρωμοσωμάτων· όσο μικραίνουν, τόσο αυξάνει ο κίνδυνος γήρανσης και ασθενειών.

Η θεοβρωμίνη στο μικροσκόπιο

Η θεοβρωμίνη είναι ένα αλκαλοειδές που βρίσκεται φυσικά στο κακάο. Γνωστή για τις διεγερτικές της ιδιότητες —παρόμοιες αλλά ηπιότερες της καφεΐνης— έχει συσχετιστεί στο παρελθόν με οφέλη για την καρδιαγγειακή υγεία. Ωστόσο, η νέα μελέτη αποκαλύπτει έναν διαφορετικό πιθανό ρόλο της: τη διασύνδεσή της με την επιβράδυνση της βιολογικής γήρανσης.

Οι ερευνητές εξέτασαν δύο μεγάλες ευρωπαϊκές ομάδες πληθυσμού: 509 άτομα από τη μελέτη TwinsUK και 1.160 άτομα από τη μελέτη KORA. Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά: όσοι είχαν υψηλότερες συγκεντρώσεις θεοβρωμίνης στο αίμα εμφάνιζαν βιολογική ηλικία μικρότερη από τη χρονολογική τους.

Πώς συνδέεται η θεοβρωμίνη με τη γήρανση;

Η καθηγήτρια Jordana Bell, επικεφαλής συγγραφέας, σημείωσε ότι η μελέτη παρέχει ενδείξεις για τον τρόπο με τον οποίο οι φυτικές ενώσεις στη διατροφή μπορούν να επηρεάσουν τους μοριακούς μηχανισμούς της γήρανσης. Αν και οι ερευνητές δεν προτείνουν αυξημένη κατανάλωση μαύρης σοκολάτας, υπογραμμίζουν ότι τέτοιες ενώσεις μπορεί να κρύβουν πολύτιμες πληροφορίες για την υγεία και τη μακροζωία.

Η έρευνα εξέτασε και άλλους μεταβολίτες που σχετίζονται με το κακάο και τον καφέ, αλλά η επίδραση φάνηκε να είναι συγκεκριμένη στη θεοβρωμίνη. Αυτό δείχνει ότι η ουσία ίσως αλληλεπιδρά με ιδιαίτερο τρόπο με το επιγονιδίωμα —δηλαδή το σύνολο των μηχανισμών που ρυθμίζουν τη δραστηριότητα των γονιδίων μας χωρίς να αλλάζουν το DNA.

Μετρήσεις βιολογικής ηλικίας: τελομερή και επιγονιδίωμα

Για να κατανοήσουν καλύτερα τη σχέση μεταξύ θεοβρωμίνης και γήρανσης, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν δύο ανεξάρτητα τεστ:

1. Τεστ επιγονιδιακής μεθυλίωσης

Επιτρέπει στους ερευνητές να δουν πόσο γρήγορα «γερνάει» το DNA μέσα από χιλιάδες χημικές τροποποιήσεις που συσσωρεύονται με τον χρόνο.

2. Μέτρηση του μήκους των τελομερών

Τα τελομερή μικραίνουν σε κάθε κυτταρική διαίρεση και αποτελούν έναν από τους πιο γνωστούς βιοδείκτες γήρανσης. Η μείωση του μήκους τους συνδέεται με καρδιαγγειακές νόσους, αποδυνάμωση του ανοσοποιητικού και επιταχυνόμενη κυτταρική φθορά.

Η θεοβρωμίνη φαίνεται να συσχετίζεται με πιο ευνοϊκά επίπεδα και στους δύο αυτούς δείκτες.

Φυτικές ενώσεις και γονιδιακή ρύθμιση

Τα αλκαλοειδή —όπως η θεοβρωμίνη— μπορούν να αλληλεπιδράσουν με τους μηχανισμούς που ρυθμίζουν τα γονίδια. Η μελέτη υπογραμμίζει ότι η διατροφή μας δεν είναι απλώς πηγή ενέργειας, αλλά «μοριακή πληροφορία» που επηρεάζει τη λειτουργία των κυττάρων.

Αυτό σημαίνει ότι ορισμένες φυσικές ενώσεις μπορεί να συμβάλλουν στη διαμόρφωση ενός πιο αργού ρυθμού γήρανσης. Η θεοβρωμίνη γίνεται έτσι ένας πολλά υποσχόμενος υποψήφιος για μελλοντικές έρευνες — ιδιαίτερα αν ληφθεί υπόψη ότι έχει ήδη συνδεθεί με μικρότερο κίνδυνο καρδιακών παθήσεων, αν και είναι γνωστή για την τοξική της επίδραση στα σκυλιά.

Τι μένει να κατανοήσουμε;

Παρά τα ενθαρρυντικά ευρήματα, η επιστημονική ομάδα τονίζει ότι απαιτείται περισσότερη έρευνα για να επιβεβαιωθεί η αιτιότητα. Είναι η θεοβρωμίνη η κύρια υπεύθυνη για το αποτέλεσμα; Ή μήπως συνεργάζεται με άλλες ουσίες της μαύρης σοκολάτας, όπως οι πολυφαινόλες;

Η καθηγήτρια Ana Rodriguez-Mateos και οι συνεργάτες της σχεδιάζουν νέες μελέτες που θα εξετάσουν πιο λεπτομερώς πώς αλληλεπιδρούν τα συστατικά του κακάο με το επιγονιδίωμα. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέες ανακαλύψεις όχι μόνο για τη γήρανση αλλά και για παθήσεις που σχετίζονται με την κυτταρική λειτουργία.

Ένα σημαντικό αλλά προσεκτικό μήνυμα

Οι ερευνητές ξεκαθαρίζουν: τα αποτελέσματα δεν αποτελούν σύσταση για να καταναλώνει κάποιος περισσότερη μαύρη σοκολάτα. Παρότι η σοκολάτα περιέχει θεοβρωμίνη, περιέχει επίσης ζάχαρη και λιπαρά, τα οποία σε υπερβολή επηρεάζουν αρνητικά την υγεία.

Η αξία της μελέτης δεν βρίσκεται στο ότι «η σοκολάτα κάνει καλό», αλλά στο ότι ανοίγει τον δρόμο για νέες γνώσεις σχετικά με το πώς οι φυτικές ενώσεις μπορούν να επηρεάσουν τη βιολογική μας ηλικία.

Η θεοβρωμίνη, μία από τις κύριες ουσίες του κακάο, φαίνεται να συνδέεται με πιο αργό ρυθμό γήρανσης, παρουσιάζοντας μια πολλά υποσχόμενη κατεύθυνση για μελλοντικές έρευνες. Αν και απαιτούνται περισσότερες μελέτες για να κατανοήσουμε τον μηχανισμό πίσω από αυτή τη συσχέτιση, τα νέα ευρήματα αναδεικνύουν τη βαθιά επίδραση που μπορεί να έχει η διατροφή στο επιγονιδίωμα και στη συνολική υγεία.

Η μαύρη σοκολάτα ίσως κρύβει περισσότερα μυστικά απ’ όσα νομίζαμε — αλλά προς το παρόν, το πραγματικό μήνυμα είναι η προσοχή, η ισορροπία και η επιστημονική περιέργεια για το μέλλον.