Η φαρμακευτική πολιτική στην Ελλάδα εισέρχεται σε περίοδο αναδιάρθρωσης, με αιχμή τη μείωση του clawback, την πλήρη ψηφιοποίηση της συνταγογράφησης και την αύξηση της δημόσιας χρηματοδότησης. Μιλώντας στο Healthweb και στην εκπομπή Opinion Health, ο σύμβουλος φαρμακευτικής πολιτικής του Υπουργού Υγείας, Μπάμπης Καραθάνος, περιγράφει το σχέδιο έως το 2030, τα σημερινά ποσοστά επιστροφών, τις παρεμβάσεις στα νοσοκομεία και τις επενδύσεις που στοχεύουν στη σταθεροποίηση του συστήματος.
Φίλες και φίλοι, κυρίες και κύριοι, είμαι η Νικολέτα Ντάμπου και παρακολουθείτε την εκπομπή Opinion Health του Healthweb.gr. Σήμερα συζητάμε για ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα του συστήματος υγείας: τη φαρμακευτική πολιτική στην Ελλάδα. Η φαρμακευτική δαπάνη παραμένει υψηλή και το clawback συνεχίζει να ασκεί έντονη πίεση στη φαρμακοβιομηχανία.
Βλέπουμε αποσύρσεις φαρμάκων από την ελληνική αγορά, αναδιάρθρωση εταιρειών, ενώ παράλληλα προχωρά η ψηφιοποίηση του συστήματος υγείας. Πόσο επιτυχημένη είναι τελικά η φαρμακευτική πολιτική; Καλύπτονται οι πραγματικές ανάγκες των ασθενών; Και ποιο είναι το σχέδιο για τη μείωση του clawback;
Μαζί μας είναι ο κ. Μπάμπης Καραθάνος, σύμβουλος φαρμακευτικής πολιτικής του Υπουργείου Υγείας και φαρμακοποιός.
Θεωρείτε ότι η φαρμακευτική πολιτική στην Ελλάδα είναι επιτυχημένη;
Το βασικό κριτήριο είναι αν κάθε φάρμακο — φθηνό, μεσαίο ή ακριβό — που χρειάζεται ο ασθενής είναι άμεσα διαθέσιμο. Σε αυτό το επίπεδο, θεωρώ ότι είμαστε επιτυχημένοι.
Στην Ελλάδα διατίθενται όλα τα φάρμακα, παλαιά και νέα. Ακόμη και τα πιο ακριβά φάρμακα χορηγούνται με ταχείες διαδικασίες. Σε άλλες χώρες, μεγαλύτερες και πλουσιότερες από εμάς, ορισμένα καινοτόμα φάρμακα δεν χορηγούνται σε συγκεκριμένες κατηγορίες ασθενών.
Εμείς, αντίθετα, τα διαθέτουμε μέσω ειδικών και γρήγορων διαδικασιών, όπως το ΣΥΠ. Φάρμακα που δεν έχουν ακόμη ενταχθεί στη θετική λίστα, εισάγονται μέσω ΙΦΕΤ και χορηγούνται, γιατί πιστεύουμε ότι η υγεία είναι προτεραιότητα σε κάθε ηλικία. Η παράταση της ζωής ενός ασθενούς, ακόμη και για λίγους μήνες, είναι εξαιρετικά σημαντική για τον ίδιο και την οικογένειά του.
Βεβαίως, η πολιτική αυτή έχει δυσκολίες, καθώς η χρηματοδότηση είναι συγκεκριμένη.
«Γιατί αυξάνεται η φαρμακευτική δαπάνη;»
Η φαρμακευτική δαπάνη αυξάνεται. Οφείλεται σε αύξηση αναγκών ή σε έλλειψη ελέγχου;
Μπάμπης Καραθάνος:
Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι.Ο πρώτος είναι η γήρανση του πληθυσμού. Η Ελλάδα αντιμετωπίζει έντονο δημογραφικό πρόβλημα και αυξάνεται ο μέσος όρος ηλικίας. Από ένα σημείο και μετά, οι ανάγκες για φαρμακευτική αγωγή αυξάνονται φυσιολογικά.Ο δεύτερος λόγος είναι ότι δεν υπήρχε έως πρόσφατα επαρκής έλεγχος της συνταγογράφησης, ιδιαίτερα στα ακριβά και καινοτόμα φάρμακα.
Για παράδειγμα, σε σοβαρές παθήσεις — όπως οι ογκολογικές — υπάρχουν θεραπείες πρώτης και δεύτερης γραμμής. Παρατηρήθηκαν όμως περιπτώσεις όπου επιλεγόταν απευθείας θεραπεία τρίτης ή τέταρτης γραμμής, με πολύ υψηλότερο κόστος, ενώ η κλασική θεραπεία θα μπορούσε να είναι αποτελεσματική.
Αυτό αλλάζει μέσω της ψηφιοποίησης και των «κλειδωμένων» θεραπευτικών πρωτοκόλλων.
«Πώς θα λειτουργούν τα κλειδωμένα πρωτόκολλα;»
Νικολέτα Ντάμπου:
Δηλαδή δεν θα μπορεί ο γιατρός να παρακάμπτει τα στάδια;
Μπάμπης Καραθάνος:
Ακριβώς. Δεν θα μπορεί να μεταβαίνει απευθείας σε θεραπεία τρίτου σταδίου αν δεν έχει προηγηθεί θεραπεία πρώτου σταδίου και αξιολόγηση της ανταπόκρισης.
Το ίδιο ισχύει και για απλούστερα παραδείγματα: δεν θα μπορεί να συνταγογραφηθεί θεραπεία σιδήρου χωρίς τεκμηριωμένη σοβαρή έλλειψη μέσω εξετάσεων.
Το σύστημα ψηφιοποίησης ολοκληρώνεται σταδιακά. Μέχρι το πρώτο εξάμηνο του 2026 θα έχει παραδοθεί το σύνολο των βασικών έργων. Από τον Μάρτιο ξεκινούν πιλοτικές εφαρμογές και εντάσσονται και τα νοσοκομεία στην ηλεκτρονική συνταγογράφηση.
Μέχρι σήμερα δεν υπήρχε ηλεκτρονική καταγραφή της φαρμακευτικής αγωγής των νοσηλευόμενων ασθενών. Πλέον θα υπάρχει εικόνα σε πραγματικό χρόνο για τη φαρμακευτική κατανάλωση σε νοσοκομεία, κέντρα υγείας, ιδιώτες γιατρούς και φαρμακεία.
-
Από 1η Ιουλίου 2026 θα έχουν ενσωματωθεί τα περισσότερα θεραπευτικά πρωτόκολλα με φίλτρα και έλεγχο βάσει των εγκεκριμένων ενδείξεων (SPC). Το σύστημα δεν θα επιτρέπει αποκλίσεις.
«Έχουν αποδώσει τα μέτρα για τον έλεγχο της δαπάνης;»
Μέχρι σήμερα έχετε ανακοινώσει ότι έχουν τεθεί «κόφτες» και δικλίδες ασφαλείας για τον περιορισμό της δαπάνης. Θεωρείτε ότι έχουν αποδώσει;
Μπάμπης Καραθάνος:
Σε σημαντικό βαθμό έχουν αποδώσει. Ωστόσο, στα νοσοκομεία — όπου μέχρι πρόσφατα δεν υπήρχε παρακολούθηση σε πραγματικό χρόνο μέσω ηλεκτρονικής συνταγογράφησης — εκεί εμφανίζονται τα μεγαλύτερα προβλήματα.
Για παράδειγμα, το clawback στα νοσοκομεία έφτασε φέτος το 70% έως και 75%. Εκεί περιμένουμε δραστική μείωση μόλις ολοκληρωθεί ο πλήρης ψηφιακός έλεγχος.
Στα φάρμακα υψηλού κόστους το clawback βρίσκεται περίπου στο 63%. Είναι υψηλό, αλλά θεωρούμε ότι με τα νέα μέτρα θα μειωθεί σημαντικά τα επόμενα χρόνια.
Στο retail — δηλαδή στα φαρμακεία της γειτονιάς — το clawback κινείται περίπου στο 40%. Στόχος μας είναι να μειωθεί κοντά στο 35%.
Στα φάρμακα υψηλού κόστους θέλουμε να πέσει από το 63% προς το 50%, ενώ στα νοσοκομεία ο στόχος είναι να φτάσει κοντά στο 55%.
Ο χρονικός ορίζοντας για να φανούν ουσιαστικά αποτελέσματα είναι το 2027–2029.
«Πότε θα δούμε πραγματική μείωση του clawback;»
Νικολέτα Ντάμπου:
Μέχρι το τέλος του 2026 θα δούμε ουσιαστική μείωση;
Μπάμπης Καραθάνος:
Το 2026 θα έχει ολοκληρωθεί το θεσμικό και ψηφιακό πλαίσιο. Τα αποτελέσματα όμως δεν θα φανούν άμεσα μέσα στο ίδιο έτος.
Στο τέλος του 2027 θα αρχίσει να αποτυπώνεται ουσιαστική μείωση. Αν το 2025 βρισκόμαστε σε επίπεδα 40% – 63% – 70% στις τρεις κατηγορίες, το 2027 θα έχουμε ήδη πτωτική πορεία.
Οριστική σταθεροποίηση και ουσιαστική εξομάλυνση περιμένουμε την περίοδο 2028–2030.
Πιστεύω ότι η πλήρης εφαρμογή των ψηφιακών συστημάτων και των θεραπευτικών πρωτοκόλλων θα φέρει θεαματικά αποτελέσματα. Υπάρχει ακόμη σημαντική υπερσυνταγογράφηση.
«Η χρηματοδότηση αυξάνεται;»
Υπάρχει αύξηση της δημόσιας χρηματοδότησης;
Μπάμπης Καραθάνος:
Βεβαίως. Με βάση τη συμφωνία του RRF, από το 2020 και μετά προστίθενται επιπλέον πόροι στη δημόσια φαρμακευτική δαπάνη.
Το 2025 τα επιπλέον χρήματα ανέρχονται σε 400 εκατομμύρια ευρώ.
Το 2026 θα είναι 500 εκατομμύρια.
Το 2028 θα φτάσουν τα 600 εκατομμύρια.
Το 2029 τα 700 εκατομμύρια.
Το 2030 τα 800 εκατομμύρια.
Η βασική δημόσια φαρμακευτική δαπάνη είναι περίπου 2,8 δισ. ευρώ. Με τις αυξήσεις θα φτάσουμε σταδιακά κοντά στα 3,8 δισ. ευρώ στη δεκαετία του 2030.
Άρα μιλάμε για αύξηση σχεδόν 1 δισ. ευρώ στη δημόσια χρηματοδότηση.
«Γιατί υπάρχει ανείσπρακτο clawback;»
Υπάρχει ανείσπρακτο clawback στον ΕΟΠΥΥ . Γιατί συμβαίνει αυτό;
Ορισμένες εταιρείες, κυρίως με ορφανά φάρμακα ή φάρμακα σπανίων παθήσεων, προσφεύγουν στη δικαιοσύνη. Με δικαστικές αποφάσεις παγώνει προσωρινά η απαίτηση του κράτους.
Έτσι δημιουργείται συσσωρευμένο χρέος, το οποίο στη συνέχεια ρυθμίζεται σε δόσεις.
Με τη νέα ψηφιακή ενοποίηση των συστημάτων, καμία εταιρεία δεν θα μπορεί να κυκλοφορεί νέα φάρμακα αν δεν έχει τακτοποιήσει τις υποχρεώσεις της.
«Τι γίνεται με τις αποσύρσεις ογκολογικών φαρμάκων;»
Πρόσφατα αποσύρθηκαν τρία ογκολογικά φάρμακα . Δεν υπάρχει κίνδυνος για τους ασθενείς;
Μας προβληματίζει. Έχουμε έρθει σε επαφή με την εταιρεία. Οι ασθενείς που ήδη λαμβάνουν τη θεραπεία θα συνεχίσουν κανονικά.
Για φάρμακα χωρίς εναλλακτική θεραπεία, θα εισάγονται μέσω ΙΦΕΤ απευθείας από τη μητρική εταιρεία.
Ναι, αυτό ενδέχεται να έχει υψηλότερο κόστος. Όμως η πρόσβαση του ασθενούς διασφαλίζεται.
Παράλληλα, ετοιμάζεται νομοθετική ρύθμιση ώστε τα ορφανά φάρμακα να μπορούν να έχουν μικρότερες επιστροφές — από 0% έως 50% — αντί για τα σημερινά επίπεδα 63% ή 70%.
«Στηρίζεται επαρκώς η φαρμακοβιομηχανία;»
Βλέπουμε απολύσεις στον χώρο της φαρμακοβιομηχανίας. Πρόκειται για έναν στρατηγικό κλάδο — όπως η ναυτιλία — που στηρίζει την οικονομία και φέρνει καινοτόμες θεραπείες. Δεν θα έπρεπε η πολιτεία να στηρίξει πιο ενεργά τη βιομηχανία;
Μπάμπης Καραθάνος:
Το Υπουργείο Υγείας έχει ως βασική αποστολή να εξασφαλίζει φάρμακα σε όσο το δυνατόν χαμηλότερη τιμή για τον ασθενή.
Η στήριξη της βιομηχανίας είναι και ευθύνη του Υπουργείου Ανάπτυξης. Για αυτό δημιουργήθηκε και το επενδυτικό clawback.
Οι ελληνικές εταιρείες το αξιοποίησαν σε μεγάλο βαθμό. Υπήρξε και συμμετοχή πολυεθνικής εταιρείας. Δόθηκε η δυνατότητα για επενδύσεις σε παραγωγικές μονάδες ή σε R&D.
Οι πολυεθνικές μπορούν να επενδύσουν στην Ελλάδα, εφόσον υπάρξουν τα κατάλληλα κίνητρα. Έχουμε ήδη σημαντικές επενδύσεις, όπως της Pfizer στη Θεσσαλονίκη, και υπάρχει ενδιαφέρον και από άλλες εταιρείες.
Στόχος μας είναι να ενισχύσουμε τόσο την παραγωγή όσο και την έρευνα και ανάπτυξη.
«Οι κλινικές μελέτες μπορούν να ενισχυθούν;»
Οι κλινικές μελέτες μπορούν να αποτελέσουν λύση;
Μπάμπης Καραθάνος:
Βεβαίως. Ήδη έχει ψηφιστεί σχετικό νομοσχέδιο και η διαδικασία επιταχύνεται.
Οι κλινικές μελέτες φέρνουν επενδύσεις στη χώρα και παράλληλα δίνουν τη δυνατότητα σε ασθενείς να έχουν πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες.
Το νομικό πλαίσιο είναι αυστηρό — και πρέπει να είναι — αλλά προχωράμε σταθερά.
«Ποια είναι η παραγωγική δυναμική της Ελλάδας;»
Η Ελλάδα έχει σημαντική παραγωγή φαρμάκων;
Μπάμπης Καραθάνος:
Η χώρα μας διαθέτει περίπου 40 εργοστάσια παραγωγής φαρμάκων, σε σύνολο περίπου 400 στην Ευρώπη. Δηλαδή περίπου το 15% της ευρωπαϊκής παραγωγής.
Πρόκειται κυρίως για παραγωγή γενοσήμων, αλλά τα τελευταία χρόνια ενισχύεται και η δραστηριότητα R&D.
Εταιρείες όπως η DEMO, η Win Medica, η Rafarm και άλλες επενδύουν σημαντικά.
Σε αντίθεση με την Ευρώπη που μετέφερε παραγωγή σε Ινδία και Κίνα, σήμερα βλέπουμε επιστροφή της παραγωγής λόγω προβλημάτων ελλείψεων δραστικών ουσιών.
Η στρατηγική μας είναι να ενισχύσουμε την εγχώρια παραγωγή.
«Όλα τα φάρμακα στον ηλεκτρονικό φάκελο;»
Θα καταγράφονται όλα τα συνταγογραφούμενα φάρμακα στον Εθνικό Ηλεκτρονικό Φάκελο Υγείας;
Μπάμπης Καραθάνος:
Ναι. Όλα τα συνταγογραφούμενα φάρμακα — θετικής και αρνητικής λίστας — θα καταγράφονται.
Ακόμη και όσα δεν αποζημιώνονται, θα εμφανίζονται με 100% συμμετοχή.
Το επόμενο βήμα είναι η παρακολούθηση των μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων (ΜΗΣΥΦΑ), ώστε να υπάρχει εικόνα κατανάλωσης.
«Τι είναι η αρνητική λίστα;»
Υπάρχουν φάρμακα που συνταγογραφούνται αλλά δεν αποζημιώνονται. Γιατί συμβαίνει αυτό;
Μπάμπης Καραθάνος:
Πρόκειται για τα φάρμακα της αρνητικής λίστας. Συνταγογραφούνται ηλεκτρονικά, αλλά δεν καλύπτονται από το κράτος.
Συνήθως είναι χαμηλού κόστους, αν και υπάρχουν και εξαιρέσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι εταιρείες επιλέγουν να μη συμμετέχουν σε καθεστώς αποζημίωσης ώστε να αποφύγουν επιστροφές.
«Γιατί καθυστέρησαν τα στοιχεία πωλήσεων του ΕΟΦ;»
Ο ΕΟΦ δεν έχει ακόμη δημοσιεύσει τα στοιχεία συνολικών πωλήσεων φαρμάκων . Γιατί;
Μπάμπης Καραθάνος:
Ετοιμάζονται. Υπήρξαν διαδικαστικές εκκρεμότητες λόγω ανατιμολογήσεων και νέας θετικής λίστας.
- Ο ΕΟΦ αναβαθμίζεται οργανωτικά. Προχωρούν προσλήψεις και ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού.
Η φαρμακευτική πολιτική στην Ελλάδα βρίσκεται σε μεταβατική φάση. Η πλήρης ψηφιοποίηση, η εφαρμογή θεραπευτικών πρωτοκόλλων και η αύξηση της δημόσιας χρηματοδότησης αποτελούν τα βασικά εργαλεία για τη μείωση του clawback και τη διασφάλιση της πρόσβασης των ασθενών.
Ο ορίζοντας για ουσιαστική σταθεροποίηση τοποθετείται στο 2028–2030.
