Παγκόσμιος συναγερμός για τη μικροβιακή αντοχή: Νέο Σχέδιο Δράσης από τον ΠΟΥ

Η μικροβιακή αντοχή (Antimicrobial Resistance – AMR) αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως. Καθώς όλο και περισσότερα βακτήρια, ιοί, μύκητες και παράσιτα αναπτύσσουν αντοχή στα διαθέσιμα φάρμακα, οι θεραπείες γίνονται λιγότερο αποτελεσματικές και οι λοιμώξεις δυσκολότερο να αντιμετωπιστούν. Για τον λόγο αυτό, τα κράτη-μέλη του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) υιοθέτησαν ένα νέο επικαιροποιημένο παγκόσμιο σχέδιο δράσης με στόχο την ενίσχυση της μάχης κατά της μικροβιακής αντοχής τα επόμενα χρόνια.

Τι είναι η μικροβιακή αντοχή;

Η μικροβιακή αντοχή εμφανίζεται όταν μικροοργανισμοί εξελίσσονται και αποκτούν την ικανότητα να επιβιώνουν παρά τη χορήγηση φαρμάκων που παλαιότερα τους εξουδετέρωναν. Το πρόβλημα αφορά κυρίως τα αντιβιοτικά, αλλά επεκτείνεται και σε άλλα αντιμικροβιακά φάρμακα.

Οι συνέπειες είναι σοβαρές:

• Αυξημένη θνησιμότητα από λοιμώξεις.
• Μεγαλύτερη διάρκεια νοσηλείας.
• Υψηλότερο κόστος υγειονομικής περίθαλψης.
• Περιορισμένες θεραπευτικές επιλογές.
• Αυξημένος κίνδυνος επιπλοκών σε χειρουργικές επεμβάσεις και θεραπείες όπως η χημειοθεραπεία.

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, περίπου 4,7 εκατομμύρια θάνατοι παγκοσμίως συνδέθηκαν με βακτηριακή μικροβιακή αντοχή το 2021, γεγονός που καθιστά το πρόβλημα μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις της σύγχρονης ιατρικής.

Το νέο παγκόσμιο σχέδιο δράσης

Το αρχικό παγκόσμιο σχέδιο δράσης του ΠΟΥ εγκρίθηκε το 2015 και αποτέλεσε τη βάση για τη δημιουργία εθνικών στρατηγικών σε περισσότερες από 170 χώρες. Ωστόσο, οι εξελίξεις των τελευταίων ετών κατέδειξαν την ανάγκη επικαιροποίησής του ώστε να ανταποκρίνεται στις σημερινές προκλήσεις.

Η νέα στρατηγική στοχεύει:

• Στην πρόληψη και τον έλεγχο λοιμώξεων.
• Στη βελτίωση της επιτήρησης της αντοχής.
• Στην προώθηση της έρευνας και της καινοτομίας.
• Στην εξασφάλιση πρόσβασης σε αποτελεσματικά αντιβιοτικά.
• Στην ευαισθητοποίηση των πολιτών και των επαγγελματιών υγείας.
• Στην ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας.

Το σχέδιο ευθυγραμμίζεται επίσης με τη διακήρυξη των Ηνωμένων Εθνών για τη μικροβιακή αντοχή του 2024, η οποία θέτει ως στόχο τη μείωση κατά 10% των θανάτων που σχετίζονται με ανθεκτικές λοιμώξεις έως το 2030.

Η προσέγγιση «One Health»

Κεντρικό στοιχείο του νέου σχεδίου είναι η εφαρμογή της προσέγγισης «One Health» (Μία Υγεία). Η φιλοσοφία αυτή αναγνωρίζει ότι η υγεία των ανθρώπων, των ζώων και του περιβάλλοντος είναι άρρηκτα συνδεδεμένες. Η υπερβολική χρήση αντιβιοτικών στην κτηνοτροφία, η περιβαλλοντική ρύπανση από φαρμακευτικές ουσίες και η ανεξέλεγκτη συνταγογράφηση συμβάλλουν στην εξάπλωση της αντοχής. Για τον λόγο αυτό, απαιτείται συντονισμένη δράση σε πολλούς τομείς και όχι μόνο στα συστήματα υγείας.

Γιατί χρειάζεται άμεση δράση;

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η μικροβιακή αντοχή μπορεί να οδηγήσει σε μια «μετα-αντιβιοτική εποχή», όπου κοινές λοιμώξεις θα γίνουν ξανά θανατηφόρες.

Παράλληλα:

• Η ανάπτυξη νέων αντιβιοτικών παραμένει περιορισμένη.
• Πολλές χώρες εξακολουθούν να μην διαθέτουν επαρκή συστήματα παρακολούθησης.
• Η πρόσβαση σε διαγνωστικές εξετάσεις δεν είναι ισότιμη παγκοσμίως.
• Οι ανθεκτικοί μικροοργανισμοί εξαπλώνονται εύκολα μέσω ταξιδιών και εμπορίου.

Η διεθνής κοινότητα θεωρεί ότι χωρίς ουσιαστικές παρεμβάσεις, το πρόβλημα θα επιβαρύνει σημαντικά τα συστήματα υγείας και τις οικονομίες σε παγκόσμιο επίπεδο.

Τι μπορούν να κάνουν οι πολίτες;

Η αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής δεν είναι αποκλειστικά ευθύνη των κυβερνήσεων και των οργανισμών υγείας. Οι πολίτες μπορούν να συμβάλουν σημαντικά ακολουθώντας απλές πρακτικές:

• Χρήση αντιβιοτικών μόνο με ιατρική συνταγή.
• Ολοκλήρωση της θεραπείας σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού.
• Αποφυγή αυτοθεραπείας.
• Τακτικό πλύσιμο χεριών και τήρηση κανόνων υγιεινής.
• Εμβολιασμός για την πρόληψη λοιμώξεων.
• Υπεύθυνη χρήση φαρμάκων στα κατοικίδια και στα παραγωγικά ζώα.

Ένα κρίσιμο βήμα για το μέλλον

Η υιοθέτηση του νέου παγκόσμιου σχεδίου δράσης σηματοδοτεί μια σημαντική προσπάθεια ενίσχυσης της διεθνούς συνεργασίας απέναντι σε μια απειλή που δεν γνωρίζει σύνορα. Οι ειδικοί συμφωνούν ότι η επιτυχία του θα εξαρτηθεί από την πολιτική βούληση, τη χρηματοδότηση, την επιστημονική έρευνα και τη συμμετοχή των πολιτών. Εάν εφαρμοστεί αποτελεσματικά, μπορεί να συμβάλει καθοριστικά στη μείωση των θανάτων από ανθεκτικές λοιμώξεις και στη διατήρηση της αποτελεσματικότητας των αντιβιοτικών για τις επόμενες γενιές.