Η ψυχική υγεία δεν είναι πάντα εύκολο να αναγνωριστεί, ούτε από τους άλλους ούτε από τον ίδιο τον άνθρωπο που δυσκολεύεται. Ένα από τα πιο παρεξηγημένα φαινόμενα είναι η λειτουργική κατάθλιψη, μια μορφή κατάθλιψης που δεν συνοδεύεται απαραίτητα από εμφανή σημάδια δυσλειτουργίας. Άνθρωποι με λειτουργική κατάθλιψη πηγαίνουν στη δουλειά τους, φροντίζουν την οικογένειά τους, κοινωνικοποιούνται και δείχνουν «καλά», ενώ εσωτερικά βιώνουν εξάντληση, κενό και συναισθηματικό πόνο.
Τι είναι η λειτουργική κατάθλιψη
Η λειτουργική κατάθλιψη δεν αποτελεί επίσημο διαγνωστικό όρο, αλλά χρησιμοποιείται ευρέως για να περιγράψει άτομα που πληρούν κριτήρια καταθλιπτικής διαταραχής χωρίς να έχουν καταρρεύσει λειτουργικά. Συχνά σχετίζεται με ήπιες ή μέτριες μορφές κατάθλιψης, όπως η δυσθυμία, αλλά μπορεί να εμφανιστεί και σε πιο σοβαρά επεισόδια. Το βασικό της χαρακτηριστικό είναι η αντίφαση ανάμεσα στην εξωτερική εικόνα επάρκειας και την εσωτερική ψυχική δυσφορία.
Τα λιγότερο ορατά συμπτώματα
Σε αντίθεση με την κλασική εικόνα της κατάθλιψης, η λειτουργική κατάθλιψη δεν συνοδεύεται πάντα από έντονη απόσυρση ή αδυναμία να σηκωθεί κανείς από το κρεβάτι. Τα συμπτώματα είναι συχνά ύπουλα: χρόνια κόπωση, απώλεια χαράς, ενοχές χωρίς σαφή λόγο, μειωμένη αυτοεκτίμηση, δυσκολία στη συγκέντρωση και συναισθηματικό μούδιασμα. Πολλοί περιγράφουν ότι «λειτουργούν στον αυτόματο», χωρίς ουσιαστική σύνδεση με όσα κάνουν.
Γιατί συχνά δεν αναγνωρίζεται
Η λειτουργική κατάθλιψη περνά απαρατήρητη επειδή η κοινωνία τείνει να ταυτίζει την ψυχική υγεία με την παραγωγικότητα. Όταν κάποιος ανταποκρίνεται στις υποχρεώσεις του, θεωρείται ότι είναι καλά. Το ίδιο το άτομο συχνά υποτιμά τον πόνο του, λέγοντας στον εαυτό του ότι «δεν έχει λόγο να παραπονιέται». Αυτή η εσωτερίκευση οδηγεί σε καθυστέρηση αναζήτησης βοήθειας και σε χρόνια επιβάρυνση της ψυχικής υγείας.
Ο ρόλος της πίεσης και των κοινωνικών προσδοκιών
Η λειτουργική κατάθλιψη συνδέεται συχνά με έντονες κοινωνικές και επαγγελματικές απαιτήσεις. Άτομα τελειομανή, υπεύθυνα ή με υψηλό αίσθημα καθήκοντος μαθαίνουν να αγνοούν τα όριά τους. Η συνεχής πίεση για επιτυχία, σταθερότητα και «θετική στάση» αφήνει ελάχιστο χώρο για ευαλωτότητα. Έτσι, η ψυχική δυσφορία κρύβεται πίσω από επιδόσεις και χαμόγελα.
Οι επιπτώσεις στη σωματική και ψυχική υγεία
Παρότι το άτομο φαίνεται να τα καταφέρνει, η λειτουργική κατάθλιψη έχει πραγματικές συνέπειες. Το χρόνιο στρες και η καταπίεση συναισθημάτων συνδέονται με πονοκεφάλους, γαστρεντερικά προβλήματα, διαταραχές ύπνου και μειωμένο ανοσοποιητικό. Ψυχικά, αυξάνεται ο κίνδυνος επιδείνωσης της κατάθλιψης, άγχους ή επαγγελματικής εξουθένωσης, όταν το άτομο δεν αντέχει άλλο να «κρατιέται όρθιο».
Η σημασία της αναγνώρισης και της αποδοχής
Το πρώτο και πιο δύσκολο βήμα είναι η αναγνώριση ότι κάτι δεν πάει καλά, ακόμη κι αν όλα λειτουργούν εξωτερικά. Η ψυχική υγεία δεν μετριέται με το πόσα καταφέρνουμε, αλλά με το πώς νιώθουμε. Η αποδοχή ότι χρειάζεσαι βοήθεια δεν είναι αποτυχία, αλλά ένδειξη αυτογνωσίας και φροντίδας.
Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί
Η λειτουργική κατάθλιψη αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά με ψυχοθεραπεία, και σε ορισμένες περιπτώσεις με φαρμακευτική υποστήριξη. Η θεραπεία βοηθά το άτομο να αναγνωρίσει τις εσωτερικές πιέσεις, να θέσει όρια και να επανασυνδεθεί με τις ανάγκες και τα συναισθήματά του. Παράλληλα, αλλαγές στον τρόπο ζωής, όπως καλύτερος ύπνος, φυσική δραστηριότητα και υποστηρικτικές σχέσεις, παίζουν καθοριστικό ρόλο.
Η ψυχική υγεία δεν φαίνεται πάντα
Η λειτουργική κατάθλιψη μας υπενθυμίζει ότι η ψυχική υγεία δεν είναι πάντα ορατή. Πίσω από ανθρώπους που «τα καταφέρνουν» μπορεί να κρύβεται βαθιά σιωπή και πόνος. Η κατανόηση, η ενημέρωση και η αποστιγματοποίηση είναι απαραίτητες, ώστε περισσότεροι άνθρωποι να ζητούν βοήθεια χωρίς ενοχή. Γιατί το να λειτουργείς δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ζεις καλά.
Βρείτε μας στο Google News. Πατήστε εδώ!