Τρία γονίδια μπορεί να συνδέουν έξι ψυχικές διαταραχές μέσω κοινών βιοδεικτών

Μια νέα μεγάλης κλίμακας γενετική μελέτη αποκαλύπτει ότι διαφορετικές ψυχιατρικές και νευροαναπτυξιακές διαταραχές ενδέχεται να μοιράζονται κοινές βιολογικές ρίζες, οι οποίες συνδέονται με συγκεκριμένα γονίδια και επιγενετικούς μηχανισμούς. Τα ευρήματα, που δημοσιεύτηκαν στο Nature Mental Health, δείχνουν ότι τρία γονίδια μπορεί να λειτουργούν ως «κόμβοι» που συνδέουν μοριακές αλλαγές με έξι διαφορετικές παθήσεις.

Οι διαταραχές που εξετάστηκαν περιλαμβάνουν τη σχιζοφρένεια, τη διπολική διαταραχή, τη μείζονα καταθλιπτική διαταραχή, τη ΔΕΠΥ, τη διαταραχή του φάσματος του αυτισμού και την αϋπνία.

Η βασική ιδέα: κοινές βιολογικές υπογραφές

Παρά το γεγονός ότι οι παραπάνω διαταραχές διαφέρουν σημαντικά ως προς τα συμπτώματα και την κλινική εικόνα, οι ερευνητές υποθέτουν ότι μπορεί να μοιράζονται κοινές βιολογικές οδούς.

Η μελέτη εστιάζει σε δύο βασικούς μοριακούς μηχανισμούς:

• τη μεθυλίωση του DNA (επιγενετική διαδικασία που ρυθμίζει την έκφραση γονιδίων χωρίς να αλλάζει το DNA),
• και την γονιδιακή έκφραση (το πόσο «ενεργά» είναι συγκεκριμένα γονίδια).

Αυτοί οι μηχανισμοί λειτουργούν σαν ρυθμιστικοί διακόπτες που μπορούν να επηρεαστούν από γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Πώς έγινε η έρευνα

Η διεθνής ερευνητική ομάδα από ιδρύματα όπως το King’s College London, το Πανεπιστήμιο Fudan και το Paris-Saclay χρησιμοποίησε δεδομένα από 1.274 εφήβους της ευρωπαϊκής μελέτης IMAGEN.

Οι συμμετέχοντες δεν είχαν διαγνωσμένες ψυχιατρικές παθήσεις, γεγονός που επέτρεψε στους επιστήμονες να μελετήσουν «πρώιμους βιοδείκτες» πριν την εμφάνιση νόσου.

Οι ερευνητές ανέλυσαν:

• γενετικές παραλλαγές (SNPs),
• πρότυπα μεθυλίωσης DNA,
• επίπεδα γονιδιακής έκφρασης,
• και συσχετίσεις με 1.295 ιατρικές διαγνώσεις.

Με τη χρήση προχωρημένων στατιστικών εργαλείων (όπως Mendelian randomization), προσπάθησαν να εντοπίσουν πιθανούς αιτιολογικούς μηχανισμούς αντί απλών συσχετίσεων.

Τα βασικά ευρήματα

Η ανάλυση οδήγησε στην αναγνώριση:

• 73 πιθανών αιτιολογικών θέσεων CpG (σημεία μεθυλίωσης στο DNA),
• 62 γονιδίων που σχετίζονται με ψυχιατρικές και νευροαναπτυξιακές διαταραχές.

Ανάμεσα σε αυτά, ξεχώρισαν τρία γονίδια που φαίνεται να έχουν κεντρικό ρόλο:

• MAD1L1
• MRPL2
• HLA-DRB1

Τα γονίδια αυτά φαίνεται να συνδέουν επιγενετικές αλλαγές με βιολογικές οδούς που εμπλέκονται σε πολλαπλές διαταραχές.

Τι ρόλο παίζουν αυτά τα γονίδια

Οι ερευνητές προτείνουν ότι αυτά τα γονίδια λειτουργούν ως «μεσολαβητές» μεταξύ επιγενετικών αλλαγών και εμφάνισης νόσου:

• Το MRPL2 φαίνεται να σχετίζεται με μονοπάτια που εμπλέκονται τόσο στη σχιζοφρένεια όσο και στην αϋπνία.
• Το MAD1L1 και το HLA-DRB1 συνδέονται με ρυθμιστικές διεργασίες που επηρεάζουν τον κίνδυνο σχιζοφρένειας.
• Συνολικά, φαίνεται να εμπλέκονται σε ευρύτερα δίκτυα που συνδέουν νευρολογικές και ανοσολογικές λειτουργίες.

Η σύνδεση εγκεφάλου και ανοσοποιητικού

Ένα σημαντικό σημείο της μελέτης είναι ότι πολλά από τα εμπλεκόμενα γονίδια σχετίζονται και με το ανοσοποιητικό σύστημα.

Αυτό υποστηρίζει μια αυξανόμενη επιστημονική υπόθεση: ότι ορισμένες ψυχιατρικές διαταραχές δεν είναι αποκλειστικά «νευρολογικές», αλλά μπορεί να περιλαμβάνουν και ανοσολογικές δυσλειτουργίες.

Με άλλα λόγια, ο εγκέφαλος και το ανοσοποιητικό φαίνεται να λειτουργούν ως ενιαίο δίκτυο σε ορισμένες παθολογικές καταστάσεις.

Τι σημαίνει αυτό για την ψυχιατρική

Τα ευρήματα δεν σημαίνουν ότι υπάρχει ένα «ενιαίο γονίδιο για όλες τις ψυχικές ασθένειες». Αντίθετα, δείχνουν ότι:

• διαφορετικές διαταραχές μπορεί να μοιράζονται κοινές βιολογικές διαδρομές,
• ορισμένα γονίδια λειτουργούν ως κόμβοι πολλαπλών παθολογικών μηχανισμών,
• και οι ψυχιατρικές διαταραχές ίσως είναι πιο αλληλένδετες βιολογικά από ό,τι φαίνονται κλινικά.

Αυτό μπορεί να εξηγήσει γιατί συχνά παρατηρούνται συννοσηρότητες (π.χ. άγχος μαζί με κατάθλιψη ή ΔΕΠΥ μαζί με διαταραχές ύπνου).

Προοπτικές για μελλοντικές θεραπείες

Η αναγνώριση κοινών γονιδιακών και επιγενετικών μηχανισμών ανοίγει τον δρόμο για:

• ανάπτυξη θεραπειών που στοχεύουν κοινές βιολογικές οδούς,
• καλύτερη κατανόηση της πρώιμης πρόληψης,
• ενδεχόμενη δημιουργία βιοδεικτών για έγκαιρη διάγνωση.

Οι ερευνητές τονίζουν ότι τα γονίδια αυτά δεν αποτελούν άμεσους «διαγνωστικούς δείκτες», αλλά πιθανές βάσεις για μελλοντική φαρμακευτική έρευνα.

Η μελέτη υποδεικνύει ότι έξι διαφορετικές ψυχιατρικές και νευροαναπτυξιακές διαταραχές μπορεί να συνδέονται μέσω κοινών γενετικών και επιγενετικών μηχανισμών, με τρία γονίδια να παίζουν πιθανώς κεντρικό ρόλο.

Αν επιβεβαιωθούν τα ευρήματα από μελλοντική έρευνα, θα μπορούσαν να αλλάξουν τον τρόπο που κατανοούμε την ψυχική υγεία: όχι ως σύνολο ξεχωριστών διαταραχών, αλλά ως ένα δίκτυο αλληλοσυνδεόμενων βιολογικών συστημάτων.