Οι παγκόσμιες υγειονομικές κρίσεις δεν αφήνουν πίσω τους μόνο ασθένειες, θανάτους και κοινωνικές αναταραχές. Σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη, οι επιδημίες και οι πανδημίες ενδέχεται να ενισχύουν και ένα λιγότερο ορατό αλλά εξίσου σοβαρό φαινόμενο: τη βία κατά των γυναικών και των κοριτσιών. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η πραγματική έκταση του προβλήματος παραμένει σε μεγάλο βαθμό αόρατη και μη καταγεγραμμένη. Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό BMJ Global Health, αναλύει δεδομένα από σχεδόν 2.900 επιστημονικές μελέτες και εντοπίζει έναν σαφή συσχετισμό ανάμεσα στις υγειονομικές κρίσεις και την αύξηση της έμφυλης βίας.
Η «σκοτεινή πλευρά» των πανδημιών
Κατά τη διάρκεια της πανδημίας της COVID-19, πολλές χώρες κατέγραψαν αύξηση στα περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας. Οι ερευνητές αποκαλούν αυτό το φαινόμενο «shadow pandemic» — μια σκιώδη πανδημία που εξελίσσεται παράλληλα με την υγειονομική κρίση. Το ανησυχητικό είναι πως, πέρα από την COVID-19, δεν υπάρχουν επαρκή ποσοτικά δεδομένα για άλλες μεγάλες επιδημίες, όπως ο Ebola virus disease ή ο Zika virus disease. Αυτό σημαίνει ότι κάθε νέα υγειονομική κρίση βρίσκει τις κυβερνήσεις και τους οργανισμούς απροετοίμαστους, χωρίς σαφή εικόνα για τις κοινωνικές συνέπειες που προκαλεί.
Γιατί αυξάνεται η βία στις κρίσεις;
Οι επιστήμονες εντόπισαν πέντε βασικούς παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο βίας κατά των γυναικών:
- Οικονομική πίεση και απώλεια εισοδήματος
- Περιοριστικά μέτρα και εγκλεισμός
- Μειωμένη πρόσβαση σε κοινωνικές υπηρεσίες
- Φόβος μόλυνσης και κοινωνική απομόνωση
- Δυσπιστία απέναντι στο σύστημα υγείας
Η οικονομική αβεβαιότητα λειτουργεί συχνά ως καταλύτης έντασης μέσα στο σπίτι. Όταν συνδυάζεται με εγκλεισμό, περιορισμένη κοινωνική υποστήριξη και ψυχολογική πίεση, οι πιθανότητες βίαιης συμπεριφοράς αυξάνονται σημαντικά.
Ο εγκλεισμός ενισχύει την απομόνωση
Τα lockdowns, αν και αποτελεσματικά στον περιορισμό της μετάδοσης ασθενειών, δημιούργησαν παράλληλα συνθήκες εγκλωβισμού για πολλές γυναίκες που ζούσαν ήδη σε βίαια περιβάλλοντα. Η φυσική απομόνωση περιόρισε τη δυνατότητα αναζήτησης βοήθειας από συγγενείς, φίλους ή κοινωνικές δομές. Ακόμα και η πρόσβαση σε γραμμές υποστήριξης έγινε δυσκολότερη, καθώς οι θύτες βρίσκονταν συνεχώς παρόντες. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η μείωση στις καταγγελίες δεν σημαίνει απαραίτητα μείωση της βίας. Αντίθετα, μπορεί να σημαίνει αδυναμία καταγγελίας.
Τα κορίτσια στο περιθώριο της έρευνας
Ένα σημαντικό εύρημα της μελέτης είναι ότι οι περισσότερες έρευνες επικεντρώνονται στις ενήλικες γυναίκες, αφήνοντας τα κορίτσια σχεδόν εκτός επιστημονικού ενδιαφέροντος.
Όμως οι κρίσεις αυξάνουν τον κίνδυνο:
- παιδικών γάμων
- σεξουαλικής εκμετάλλευσης
- ανεπιθύμητων εγκυμοσύνων
- εγκατάλειψης της εκπαίδευσης
Η διακοπή της σχολικής φοίτησης, ειδικά σε φτωχότερες χώρες, αυξάνει δραματικά την ευαλωτότητα των ανήλικων κοριτσιών.
Η δημόσια υγεία πρέπει να αλλάξει προσέγγιση
Οι επιστήμονες ζητούν από τα συστήματα δημόσιας υγείας να ενσωματώσουν την παρακολούθηση της έμφυλης βίας στα σχέδια αντιμετώπισης επιδημιών. Ο World Health Organization έχει ήδη αναγνωρίσει τη βία κατά των γυναικών ως σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας και προωθεί την ενίσχυση δομών υποστήριξης για επιζώσες βίας. Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι η προστασία των γυναικών πρέπει να θεωρείται εξίσου σημαντική με τον περιορισμό της μετάδοσης μιας ασθένειας.
Η επόμενη κρίση ίσως είναι κοντά
Οι επιδημίες γίνονται συχνότερες λόγω της κλιματικής αλλαγής, της αστικοποίησης και της αυξανόμενης επαφής ανθρώπων και ζώων. Αυτό σημαίνει ότι η διεθνής κοινότητα δεν μπορεί να αντιμετωπίζει τις κοινωνικές επιπτώσεις ως δευτερεύον ζήτημα. Η βία κατά των γυναικών δεν είναι «παράπλευρη απώλεια» μιας πανδημίας. Είναι μια προβλέψιμη συνέπεια που μπορεί να προληφθεί, αρκεί να υπάρξει έγκαιρη παρέμβαση. Η επόμενη υγειονομική κρίση ίσως να μην είναι μακριά. Το ερώτημα είναι αν τα κράτη θα είναι αυτή τη φορά καλύτερα προετοιμασμένα — όχι μόνο για να σώσουν ζωές από έναν ιό, αλλά και για να προστατεύσουν τις γυναίκες από τη βία που συχνά ακολουθεί.
Βρείτε μας στο Google News. Πατήστε εδώ!