Καπνός, φόροι και πολιτική: Γιατί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απέρριψε τη νέα φορολογία στα προϊόντα καπνού

Μια σημαντική πολιτική ήττα υπέστη πρόσφατα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καθώς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καταψήφισε την πρότασή της για αναθεώρηση της Οδηγίας Φορολόγησης Καπνού (Tobacco Taxation Directive – TTD). Η εξέλιξη αυτή ανέδειξε τις έντονες διαφωνίες μεταξύ κρατών-μελών, ευρωβουλευτών και θεσμικών οργάνων σχετικά με το μέλλον της φορολογίας των προϊόντων καπνού και νικοτίνης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η απόρριψη της πρότασης δεν αφορά μόνο τη δημόσια υγεία. Στην πραγματικότητα, συνδέεται με ευρύτερες πολιτικές και οικονομικές συγκρούσεις που αφορούν τα κρατικά έσοδα, την εθνική κυριαρχία στη φορολογία και τον τρόπο χρηματοδότησης του μελλοντικού προϋπολογισμού της ΕΕ.

Τι προέβλεπε η πρόταση της Επιτροπής

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε προτείνει μια εκτεταμένη αναθεώρηση του ισχύοντος πλαισίου φορολόγησης, το οποίο παραμένει σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητο για περισσότερο από μία δεκαετία. Στόχος ήταν:

• Αύξηση των ελάχιστων ειδικών φόρων κατανάλωσης στα παραδοσιακά προϊόντα καπνού.
• Ένταξη νέων προϊόντων όπως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, τα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού και τα σακουλάκια νικοτίνης στο ενιαίο φορολογικό πλαίσιο.
• Μείωση των μεγάλων διαφορών στις τιμές μεταξύ των κρατών-μελών.
• Περιορισμός του λαθρεμπορίου και των διασυνοριακών αγορών καπνικών προϊόντων.

Η Επιτροπή υποστήριζε ότι τα υφιστάμενα ελάχιστα επίπεδα φορολόγησης έχουν χάσει την αποτελεσματικότητά τους λόγω πληθωρισμού και αλλαγών στην αγορά, ενώ νέα προϊόντα νικοτίνης παραμένουν εκτός του υπάρχοντος κανονιστικού πλαισίου.

Γιατί αντέδρασε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Παρότι η καταπολέμηση του καπνίσματος αποτελεί βασικό στόχο της ΕΕ, πολλοί ευρωβουλευτές θεώρησαν ότι η προτεινόμενη μεταρρύθμιση περιείχε σοβαρά προβλήματα.

Οι επικριτές υποστήριξαν ότι οι υπερβολικές αυξήσεις φόρων ενδέχεται να προκαλέσουν το αντίθετο αποτέλεσμα από το επιδιωκόμενο. Συγκεκριμένα, προειδοποίησαν ότι η απότομη αύξηση των τιμών θα μπορούσε να ενισχύσει το παράνομο εμπόριο και να αυξήσει την κατανάλωση λαθραίων προϊόντων, ιδιαίτερα σε χώρες με χαμηλότερα εισοδήματα.

Παράλληλα, αρκετοί ευρωβουλευτές εξέφρασαν ανησυχίες ότι τα εναλλακτικά προϊόντα νικοτίνης αντιμετωπίζονται φορολογικά με τον ίδιο τρόπο όπως τα παραδοσιακά τσιγάρα, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι διαφορετικοί βαθμοί κινδύνου για την υγεία.

Οι χώρες που αντιστέκονται

Το θέμα έχει προκαλέσει έντονες αντιπαραθέσεις και μεταξύ των κρατών-μελών. Σύμφωνα με πληροφορίες από τις ευρωπαϊκές διαβουλεύσεις, χώρες όπως η Ελλάδα, η Ιταλία, η Ρουμανία και το Λουξεμβούργο έχουν εκφράσει ανοιχτά την αντίθεσή τους στις προτεινόμενες αλλαγές.

Οι κυβερνήσεις αυτών των χωρών θεωρούν ότι η αύξηση των φόρων μπορεί να πλήξει δυσανάλογα τους καταναλωτές και να επηρεάσει αρνητικά τις εθνικές αγορές. Επιπλέον, υποστηρίζουν ότι η φορολογική πολιτική πρέπει να παραμείνει κυρίως αρμοδιότητα των κρατών και όχι των ευρωπαϊκών θεσμών.

Από την άλλη πλευρά, αρκετές βόρειες και δυτικές ευρωπαϊκές χώρες τάσσονται υπέρ αυστηρότερων φορολογικών μέτρων, θεωρώντας ότι η αύξηση των τιμών αποτελεί αποτελεσματικό εργαλείο για τη μείωση του καπνίσματος.

Το ζήτημα του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού

Ένας ακόμη λόγος που η συζήτηση έχει λάβει τόσο μεγάλες διαστάσεις είναι η σύνδεση της φορολογίας καπνού με τα μελλοντικά έσοδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η Επιτροπή έχει εξετάσει μηχανισμούς μέσω των οποίων μέρος των εσόδων από τους φόρους καπνού θα μπορούσε να συμβάλει άμεσα στη χρηματοδότηση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, ένα τέτοιο σύστημα θα μπορούσε να αποφέρει δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως στα ευρωπαϊκά ταμεία.

Αυτό όμως δημιούργησε επιπλέον αντιδράσεις, καθώς ορισμένοι πολιτικοί φοβούνται ότι η δημόσια υγεία χρησιμοποιείται ως επιχείρημα για τη δημιουργία νέων πηγών εσόδων για την ΕΕ.

Τι ακολουθεί

Η απόρριψη της πρότασης από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν σημαίνει ότι η συζήτηση έχει λήξει. Αντίθετα, αναμένεται να συνεχιστούν οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της Επιτροπής, του Συμβουλίου και των κρατών-μελών για την εξεύρεση μιας συμβιβαστικής λύσης. Το βασικό δίλημμα παραμένει: πώς μπορεί η Ευρωπαϊκή Ένωση να μειώσει τα ποσοστά καπνίσματος και να προστατεύσει τη δημόσια υγεία χωρίς να προκαλέσει στρεβλώσεις στην αγορά, αύξηση του λαθρεμπορίου ή νέες πολιτικές συγκρούσεις μεταξύ των κρατών-μελών. Η πρόσφατη ψηφοφορία απέδειξε ότι η φορολογία του καπνού δεν είναι απλώς ένα ζήτημα υγείας. Πρόκειται για ένα σύνθετο πολιτικό θέμα που αγγίζει την οικονομία, την εθνική κυριαρχία και το μέλλον της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.