Γιατί ορισμένες λοιμώξεις από τον ιό chikungunya γίνονται χρόνιες

Μια νέα ερευνητική μελέτη από την Ιατρική Σχολή του University of Colorado Anschutz Medical Campus ρίχνει φως στο γιατί ορισμένοι ασθενείς που μολύνονται από τον ιό chikungunya αναπτύσσουν μακροχρόνια, χρόνια συμπτώματα, κυρίως έντονο πόνο και φλεγμονή στις αρθρώσεις. Ο ιός chikungunya μεταδίδεται μέσω κουνουπιών του γένους Aedes και προκαλεί υψηλό πυρετό, εξάνθημα και έντονη αρθραλγία. Αν και πολλοί ασθενείς αναρρώνουν μέσα σε λίγες εβδομάδες, ένα σημαντικό ποσοστό εμφανίζει συμπτώματα που μπορεί να διαρκέσουν μήνες ή και χρόνια.

Η βασική ανακάλυψη: «κρυψώνες» του ιού στα ανοσοκύτταρα

Σύμφωνα με τη μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature Microbiology, ο ιός μπορεί να επιβιώνει μέσα σε συγκεκριμένα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, τα μακροφάγα, τα οποία βρίσκονται στους ιστούς των αρθρώσεων.

Αυτά τα κύτταρα φαίνεται να λειτουργούν ως «καταφύγιο» για τον ιό, επιτρέποντάς του να παραμένει στον οργανισμό παρά την ενεργοποίηση της ανοσολογικής απόκρισης.

Πώς προκαλείται η χρόνια νόσος

Οι ερευνητές προτείνουν ότι υπάρχουν δύο βασικές θεωρίες για τη χρόνια μορφή της νόσου:

• είτε ο ιός προκαλεί μια μακροχρόνια αυτοάνοση αντίδραση
• είτε παραμένει ενεργός σε ορισμένους ιστούς, προκαλώντας συνεχή φλεγμονή

Η νέα μελέτη υποστηρίζει τη δεύτερη εκδοχή: ότι δηλαδή η λοίμωξη δεν εξαλείφεται πλήρως από το σώμα, αλλά επιβιώνει σε «κρυφές δεξαμενές» κυττάρων.

Τα μακροφάγα ως «δεξαμενή» του ιού

Με τη χρήση προηγμένων τεχνικών, όπως:

• αλληλούχιση RNA μονοκυττάρων
• χωρική μεταγραφωμική
• κυτταρομετρία ροής

οι επιστήμονες εντόπισαν το ιικό γενετικό υλικό μέσα σε μακροφάγα των αρθρώσεων. Αυτό σημαίνει ότι ο ιός μπορεί να επιμένει σε συγκεκριμένες κυτταρικές θέσεις για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Η παρουσία του ιού σε αυτά τα κύτταρα συνδέθηκε με συνεχή φλεγμονή και πόνο, εξηγώντας τα χρόνια συμπτώματα που εμφανίζουν ορισμένοι ασθενείς.

Γιατί δεν εξαφανίζεται εύκολα ο ιός

Κανονικά, το ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί να εξαλείψει τους ιούς από τον οργανισμό. Ωστόσο, σε αυτή την περίπτωση φαίνεται ότι:

• ο ιός εξαπλώνεται σε πολλούς ιστούς
• ορισμένοι ιστοί, όπως οι αρθρώσεις, είναι λιγότερο «προσβάσιμοι» από την ανοσολογική απάντηση
• τα μακροφάγα προσφέρουν ένα προστατευτικό περιβάλλον όπου ο ιός επιβιώνει

Αυτό οδηγεί σε συνεχή, χαμηλού βαθμού λοίμωξη που τροφοδοτεί τη χρόνια φλεγμονή.

Πειραματικά δεδομένα και θεραπευτικές προοπτικές

Σε ζωικά μοντέλα, η χρήση αντιιικών μικρών μορίων που μπλοκάρουν την αναπαραγωγή του ιού:

• μείωσε την ιική δραστηριότητα στους ιστούς
• περιόρισε τη φλεγμονή των αρθρώσεων
• βελτίωσε τα συμπτώματα που σχετίζονται με τη χρόνια νόσο

Αυτό υποδηλώνει ότι η επίμονη ιογενής λοίμωξη μπορεί να είναι βασικός μηχανισμός πίσω από τη χρόνια μορφή της νόσου.

Τι σημαίνουν τα ευρήματα για το μέλλον

Η ανακάλυψη αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο οι επιστήμονες κατανοούν τις χρόνιες ιογενείς λοιμώξεις που μεταδίδονται από κουνούπια. Αν επιβεβαιωθεί περαιτέρω σε ανθρώπινες μελέτες, θα μπορούσε να οδηγήσει σε:

• ανάπτυξη στοχευμένων αντιικών θεραπειών
• πρόληψη της εξέλιξης σε χρόνια αρθρίτιδα
• καλύτερη διαχείριση ασθενών μετά την οξεία λοίμωξη

Η μελέτη δείχνει ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, ο ιός δεν «φεύγει» απλώς από τον οργανισμό, αλλά παραμένει κρυμμένος σε συγκεκριμένα κύτταρα, διατηρώντας τη φλεγμονή ενεργή για χρόνια.