Ενδοκρινικοί διαταράκτες στο μητρικό γάλα και στα ούρα βρεφών έως 6 μηνών

Η βρεφική ηλικία θεωρείται ένα από τα πιο κρίσιμα στάδια της ανθρώπινης ανάπτυξης. Το σώμα και το νευρικό σύστημα βρίσκονται σε ταχύτατη εξέλιξη και είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα σε εξωτερικές επιδράσεις, όπως η διατροφή και το περιβάλλον. Σε αυτό το πλαίσιο, νέα επιστημονικά δεδομένα που παρουσιάστηκαν στο συνέδριο ENDO 2026 της Ενδοκρινολογικής Εταιρείας φέρνουν στο προσκήνιο ένα ανησυχητικό αλλά σημαντικό εύρημα: την παρουσία ενδοκρινικών διαταρακτών (EDCs) στο μητρικό γάλα και στα ούρα βρεφών έως 6 μηνών.

Τι είναι οι ενδοκρινικοί διαταράκτες;

Οι ενδοκρινικοί διαταράκτες είναι χημικές ουσίες που μπορούν να επηρεάσουν το ορμονικό σύστημα του ανθρώπου. Οι ορμόνες ρυθμίζουν κρίσιμες λειτουργίες όπως η ανάπτυξη, ο μεταβολισμός, η αναπαραγωγή και η λειτουργία του εγκεφάλου.

Ορισμένες από τις πιο γνωστές κατηγορίες τέτοιων ουσιών περιλαμβάνουν:

• δισφαινόλες (όπως BPA και BPS)
• φθαλικές ενώσεις
• παραβένες
• πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες
• υπολείμματα φυτοφαρμάκων

Αυτές οι ουσίες βρίσκονται σε καθημερινά προϊόντα, όπως πλαστικά, καλλυντικά, συσκευασίες τροφίμων και οικιακά καθαριστικά.

Τι έδειξε η νέα μελέτη

Η έρευνα, στην οποία συμμετείχαν 336 ζεύγη μητέρας-βρέφους στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE-MILCH, εξέτασε δείγματα μητρικού γάλακτος και ούρων βρεφών σε τρεις χρονικές στιγμές: έναν μήνα, τρεις μήνες και έξι μήνες μετά τη γέννηση.

Οι ερευνητές εντόπισαν περισσότερες από 50 διαφορετικές χημικές ουσίες με πιθανή ενδοκρινική δράση. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η έκθεση δεν είναι μεμονωμένη, αλλά πολυπαραγοντική και συνεχής.

Ενδεικτικά αποτελέσματα:

• Η BPA ανιχνεύθηκε περίπου στο 50% των δειγμάτων μητρικού γάλακτος
• Στα βρέφη, η παρουσία BPA στα ούρα αυξήθηκε από περίπου 30% μετά τη γέννηση σε πάνω από 67% στους 6 μήνες
• Η BPS (αντικατάστατο της BPA) βρέθηκε επίσης σε αυξανόμενα ποσοστά
• Φθαλικές ενώσεις εντοπίστηκαν σε πάνω από 85% των δειγμάτων μητρικού γάλακτος
• Παραβένες και φυτοχημικά εμφανίστηκαν συχνά και αυξανόμενα με τον χρόνο

Το εύρημα αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς δείχνει ότι η έκθεση δεν μειώνεται μετά τη γέννηση, αλλά μπορεί να συνεχίζεται ή και να αυξάνεται τους πρώτους μήνες ζωής.

Από πού προέρχονται αυτές οι ουσίες;

Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι περισσότερες από αυτές τις χημικές ενώσεις σχετίζονται με:

• διατροφή και επεξεργασμένα τρόφιμα
• πλαστικές συσκευασίες
• καλλυντικά και προϊόντα προσωπικής φροντίδας
• οικιακά καθαριστικά
• περιβαλλοντική ρύπανση (αέρας, νερό, έδαφος)

Αυτό σημαίνει ότι η έκθεση δεν αφορά μια μεμονωμένη πηγή, αλλά ένα ευρύτερο περιβαλλοντικό «μείγμα».

Γιατί η βρεφική ηλικία είναι τόσο ευαίσθητη

Οι πρώτοι μήνες της ζωής αποτελούν περίοδο ταχείας ανάπτυξης του εγκεφάλου, του ανοσοποιητικού και του ενδοκρινικού συστήματος. Οι ορμόνες παίζουν καθοριστικό ρόλο στη σωστή «ρύθμιση» αυτών των διαδικασιών.

Η έκθεση σε ουσίες που παρεμβαίνουν σε αυτό το σύστημα μπορεί, θεωρητικά, να επηρεάσει:

• τη νευροαναπτυξιακή πορεία
• την ορμονική ισορροπία
• το σωματικό βάρος και τον μεταβολισμό
• τη μελλοντική αναπαραγωγική υγεία

Οι ερευνητές τονίζουν ότι οι επιπτώσεις μπορεί να μην είναι άμεσες, αλλά να εμφανιστούν χρόνια αργότερα.

Το μητρικό γάλα στο επίκεντρο της συζήτησης

Ένα σημαντικό σημείο της μελέτης είναι ότι οι ουσίες αυτές εντοπίστηκαν στο μητρικό γάλα, χωρίς όμως αυτό να μειώνει τη σημασία του θηλασμού.

Οι επιστήμονες είναι ξεκάθαροι: το μητρικό γάλα παραμένει η καλύτερη δυνατή διατροφή για τα βρέφη. Παρέχει αντισώματα, θρεπτικά συστατικά και προστατευτικούς βιολογικούς παράγοντες που δεν μπορούν να αντικατασταθούν πλήρως από κανένα υποκατάστατο.

Το ζήτημα δεν είναι η αξία του θηλασμού, αλλά η ανάγκη μείωσης της περιβαλλοντικής έκθεσης της μητέρας σε χημικές ουσίες που τελικά φτάνουν και στο βρέφος.

Τι σημαίνουν τα ευρήματα για τη δημόσια υγεία

Η μελέτη δεν προτείνει πανικό, αλλά δράση. Οι ερευνητές υπογραμμίζουν την ανάγκη για:

• αυστηρότερη ρύθμιση χημικών ουσιών σε καταναλωτικά προϊόντα
• καλύτερη παρακολούθηση της έκθεσης σε ευάλωτους πληθυσμούς
• ενημέρωση των γονέων για πιθανές πηγές έκθεσης
• προληπτικές πολιτικές σε επίπεδο δημόσιας υγείας

Ήδη, όπως αναφέρεται, έχουν ξεκινήσει πρωτοβουλίες στην Ιταλία για μείωση και παρακολούθηση αυτών των ουσιών σε προϊόντα καθημερινής χρήσης.

Υπάρχει τρόπος προστασίας;

Αν και η πλήρης αποφυγή των ενδοκρινικών διαταρακτών είναι δύσκολη στη σύγχρονη καθημερινότητα, ορισμένα πρακτικά μέτρα μπορούν να μειώσουν την έκθεση, όπως:

• περιορισμός πλαστικών συσκευασιών σε τρόφιμα
• επιλογή προϊόντων χωρίς BPA όπου είναι δυνατόν
• προτίμηση απλών, λιγότερο χημικά επεξεργασμένων καλλυντικών
• καλός αερισμός εσωτερικών χώρων
• προσοχή στη διατροφή και στα επεξεργασμένα τρόφιμα

Η παρουσία ενδοκρινικών διαταρακτών στο μητρικό γάλα και στα βρέφη δεν αναιρεί τη σημασία του θηλασμού, αλλά αναδεικνύει ένα ευρύτερο περιβαλλοντικό ζήτημα: την καθημερινή έκθεση σε χημικές ουσίες που επηρεάζουν το ορμονικό σύστημα από τις πρώτες κιόλας ημέρες της ζωής.

Η έρευνα αυτή λειτουργεί κυρίως ως προειδοποίηση και υπενθύμιση ότι η προστασία της υγείας των παιδιών δεν ξεκινά μετά τη γέννηση, αλλά πολύ νωρίτερα — μέσα στο περιβάλλον που ζούμε, καταναλώνουμε και διαμορφώνουμε καθημερινά.