Από την άλλη, το εγχώριο οικοσύστημα υγείας δυσκολεύεται να ακολουθήσει τον ρυθμό των εξελίξεων, καθώς λειτουργεί υπό το βάρος χρόνιων στρεβλώσεων, ανεπαρκούς χρηματοδότησης και ενός μηχανισμού υποχρεωτικών επιστροφών που έχει ξεπεράσει προ πολλού τα όρια αντοχής του.
Το αποτέλεσμα είναι να γίνεται η πρόσβαση στις νέες θεραπείες όλο και πιο δύσκολη, ενώ η Ελλάδα κινδυνεύει να απομακρυνθεί από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο στην υιοθέτηση της φαρμακευτικής καινοτομίας. Παρά τις παρεμβάσεις που έχουν υλοποιηθεί τα τελευταία χρόνια, οι ενδείξεις δείχνουν ότι οι υφιστάμενες πολιτικές δεν επαρκούν πλέον. Η χώρα χρειάζεται να περάσει από τη λογική της διαχείρισης της σημερινής κρίσης σε ένα μοντέλο βιώσιμης ανάπτυξης που θα αντιμετωπίζει την καινοτομία ως επένδυση και όχι ως δημοσιονομικό βάρος.
Η υποχρηματοδότηση περιορίζει την πρόσβαση
Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα είναι η διαχρονική αναντιστοιχία μεταξύ των πραγματικών αναγκών υγείας του πληθυσμού και των διαθέσιμων δημόσιων πόρων για το φάρμακο. Η ζήτηση, στη χώρα μας αλλά και διεθνώς, αυξάνεται λόγω της γήρανσης του πληθυσμού, αλλαγής των επιδημιολογικών δεδομένων, της αυξημένης επιβίωσης των ασθενών και της εισόδου νέων, πιο εξειδικευμένων θεραπειών.
- Στην Ελλάδα, το χρηματοδοτικό κενό εκτιμάται ότι ξεπερνά πλέον το 1 δισ. ευρώ, ενώ οι υποχρεωτικές επιστροφές έχουν φτάσει σε πρωτοφανή επίπεδα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι φαρμακευτικές εταιρείες επιστρέφουν στο κράτος περισσότερο από το 80% της αξίας των προϊόντων τους, γεγονός που θέτει σοβαρά ζητήματα βιωσιμότητας.
Οι συνέπειες είναι πλέον ορατές. Σύμφωνα με στοιχεία του 2025, μόλις ένα στα πέντε νέα καινοτόμα φάρμακα που έλαβαν έγκριση από τον ΕΜΑ την τελευταία τετραετία έχει καταφέρει να αποκτήσει καθεστώς πλήρους πρόσβασης για τους ασθενείς στην Ελλάδα. Πρόκειται για ένα ποσοστό που αποτυπώνει με σαφήνεια το μέγεθος του προβλήματος.
Όταν η τιμή γίνεται το μοναδικό κριτήριο
Η συζήτηση για την πρόσβαση δεν αφορά μόνο το ύψος της χρηματοδότησης αλλά και τον τρόπο με τον οποίο κατανέμονται οι διαθέσιμοι πόροι. Σήμερα, η διαδικασία αποζημίωσης μιας νέας θεραπείας επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στην τιμή της, χωρίς να αποτιμά επαρκώς την κλινική της αξία, τα οφέλη για τον ασθενή ή την εξοικονόμηση πόρων που μπορεί να προσφέρει στο σύστημα υγείας.
- Η υιοθέτηση μοντέλων αποζημίωσης βάσει αξίας, που θα λαμβάνουν υπόψη το πραγματικό θεραπευτικό αποτέλεσμα και τα μακροπρόθεσμα οφέλη για το Εθνικό Σύστημα Υγείας, αποτελεί προϋπόθεση για μια πιο ορθολογική κατανομή των πόρων.
Το προσωρινό μέτρο που έγινε μόνιμος κανόνας
Το clawback θεσπίστηκε πριν από περίπου 15 χρόνια ως έκτακτος μηχανισμός ελέγχου της φαρμακευτικής δαπάνης. Σήμερα, όμως, έχει μετατραπεί στον κύριο πυλώνα χρηματοδότησης του συστήματος, λειτουργώντας ουσιαστικά ως υποκατάστατο των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων. Η μονιμοποίησή του αποκαλύπτει τις αδυναμίες των ελεγκτικών μηχανισμών και μεταφέρει δυσανάλογο βάρος στη φαρμακευτική καινοτομία.
- Η υιοθέτηση ρήτρας συνυπευθυνότητας πολιτείας-φαρμακοβιομηχανίας – όπως συμβαίνει σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες-, είναι ένα πάγιο αίτημα της καινοτόμου φαρμακοβιομηχανίας και αποτελεί μια λύση που θα εισαγάγει ένα στοιχείο προβλεψιμότητας και συνυπευθυνότητας μεταξύ κράτους και αγοράς.
Παράλληλα, οι διάφοροι μηχανισμοί προστασίας συγκεκριμένων κατηγοριών φαρμάκων που ισχύουν, δημιουργούν στρεβλώσεις και μετακυλούν το κόστος σε άλλες κατηγορίες προϊόντων. Εάν η Πολιτεία θεωρεί αναγκαία την προστασία συγκεκριμένων φαρμάκων για λόγους επάρκειας ή κοινωνικής πολιτικής, τότε η σχετική δαπάνη θα πρέπει να καλύπτεται από πρόσθετη δημόσια χρηματοδότηση και όχι από την περαιτέρω επιβάρυνση των καινοτόμων θεραπειών.
Οι ανισότητες στα κανάλια διανομής
Ιδιαίτερα προβληματική παραμένει η κατανομή των επιβαρύνσεων μεταξύ των διαφορετικών καναλιών διάθεσης φαρμάκων. Τα νοσοκομεία και τα φαρμακεία του ΕΟΠΥΥ, μέσω των οποίων διακινούνται οι ακριβότερες και πιο εξειδικευμένες θεραπείες υπό αυστηρούς ελέγχους και πρωτόκολλα, επιβαρύνονται με τα υψηλότερα ποσοστά επιστροφών, τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις αγγίζουν το 80%.
- Η σύγκλιση των επιπέδων επιστροφών μεταξύ των διαφορετικών καναλιών σε αποδεκτά επίπεδα θα μπορούσαν να αποκαταστήσουν συνθήκες ισονομίας, προβλεψιμότητας και σταθερότητας.
Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με γενναία αύξηση της κατά κεφαλήν δημόσιας χρηματοδότησης, ώστε να προσεγγίσουμε τα επίπεδα των χωρών της Νότιας Ευρώπης. Παράλληλα, απαιτείται έμπρακτη υιοθέτηση αποδοτικών μέτρων εξορθολογισμού της δαπάνης.
Ψηφιακά εργαλεία για καλύτερο έλεγχο
Η τεχνολογία μπορεί να αποτελέσει κρίσιμο σύμμαχο στον εξορθολογισμό της δαπάνης. Η πρόοδος που έχει συντελεστεί στην ηλεκτρονική συνταγογράφηση είναι σημαντική, ωστόσο απαιτούνται περαιτέρω βήματα.
- Η ενσωμάτωση στην πράξη των θεραπευτικών πρωτοκόλλων συνταγογράφησης, αυτοματοποιημένων φίλτρων και αλγορίθμων τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να ενισχύσει τον έλεγχο της συνταγογράφησης τόσο σε πραγματικό χρόνο όσο και εκ των υστέρων. Με τον τρόπο αυτό μπορούν να περιοριστούν οι αδικαιολόγητες αποκλίσεις, να εντοπιστούν στρεβλώσεις και να μειωθεί η σπατάλη, χωρίς να περιορίζεται η επιστημονική αυτονομία των γιατρών.
Ένα σύγχρονο πλαίσιο digital και AI governance μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο βιωσιμότητας για το σύστημα υγείας, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου οι θεραπευτικές δυνατότητες πολλαπλασιάζονται.
Η καινοτομία ως εθνική επένδυση
Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να αντιμετωπίζει την καινοτομία ως πρόβλημα προς διαχείριση. Αντιθέτως, οφείλει να τη θεωρήσει μοχλό ανάπτυξης και αναβάθμισης της δημόσιας υγείας. Η καινοτομία δεν είναι κόστος. Είναι επένδυση στην οικονομία, την κοινωνία, τη βιωσιμότητα του ΕΣΥ και, κυρίως, στην υγεία των πολιτών.
Με επαρκή χρηματοδότηση, άμεση και αποδοτική εφαρμογή δομικών μεταρρυθμίσεων για εξορθολογισμό της δαπάνης, συνυπευθυνότητα μεταξύ κράτους και αγοράς, και δίκαιη κατανομή των βαρών, θα μπορεί ο κάθε ασθενής να έχει έγκαιρη και ισότιμη πρόσβαση στις θεραπευτικές κατακτήσεις της σύγχρονης επιστήμης που χρειάζεται σε ένα οικοσύστημα που αντέχει να το υποστηρίζει.
Βρείτε μας στο Google News. Πατήστε εδώ!
