Κάθε φορά που μια νέα γυναικοκτονία συγκλονίζει την κοινή γνώμη, ένα από τα πρώτα ερωτήματα που ακούγονται είναι αν οι γυναικοκτόνοι «είχαν ψυχολογικά προβλήματα». Συχνά, συγγενείς, γείτονες ή ακόμη και δημόσιες τοποθετήσεις κάνουν λόγο για έναν άνθρωπο που «δεν ήταν στα καλά του», που «έχασε τον έλεγχο» ή που «είχε ψυχικά θέματα». Η εξήγηση αυτή, αν και καθησυχαστική για μια κοινωνία που δυσκολεύεται να αντιμετωπίσει τη βία κατά των γυναικών, μπορεί να λειτουργήσει ως ένα επικίνδυνο άλλοθι.
Η πραγματικότητα είναι ότι οι περισσότεροι γυναικοκτόνοι δεν πάσχουν από σοβαρή ψυχική νόσο που να τους στερεί την ικανότητα να αντιλαμβάνονται τις πράξεις τους. Αντίθετα, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι γυναικοκτονίες αποτελούν κυρίως έκφραση έμφυλης βίας, ελέγχου και αντίληψης ιδιοκτησίας απέναντι στη γυναίκα.
Η ψυχική νόσος δεν ισοδυναμεί με βία
Ένα από τα μεγαλύτερα στερεότυπα είναι ότι τα άτομα με ψυχικές διαταραχές είναι επικίνδυνα. Ωστόσο, η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι η συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων που ζουν με κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές, διπολική διαταραχή ή σχιζοφρένεια δεν είναι βίαιοι. Στην πραγματικότητα, είναι πολύ πιο πιθανό να γίνουν θύματα βίας παρά θύτες.
Η σύνδεση κάθε αποτρόπαιου εγκλήματος με την «τρέλα» όχι μόνο στιγματίζει όσους αντιμετωπίζουν προβλήματα ψυχικής υγείας, αλλά απομακρύνει τη συζήτηση από τα πραγματικά αίτια της γυναικοκτονίας.
Η λογική του ελέγχου
Οι γυναικοκτονίες σπάνια αποτελούν στιγμιαία ξεσπάσματα. Συχνά προηγούνται χρόνια λεκτικής κακοποίησης, ζήλιας, απειλών, οικονομικού ελέγχου, απομόνωσης από το κοινωνικό περιβάλλον και σωματικής βίας. Πρόκειται για μια κλιμακούμενη συμπεριφορά που έχει ως στόχο την κυριαρχία πάνω στη σύντροφο.
Όταν μια γυναίκα αποφασίζει να φύγει από μια κακοποιητική σχέση, να διεκδικήσει την αυτονομία της ή να αρνηθεί να συμμορφωθεί με τις απαιτήσεις του συντρόφου της, ορισμένοι δράστες βιώνουν αυτή την απόφαση ως απώλεια ελέγχου. Η δολοφονία δεν είναι αποτέλεσμα παραληρήματος, αλλά η ακραία κατάληξη μιας βαθιά ριζωμένης πεποίθησης ότι η γυναίκα τούς ανήκει.
Το «εν βρασμώ ψυχής»
Για δεκαετίες, η κοινωνία αντιμετώπιζε με μεγαλύτερη επιείκεια εγκλήματα που διαπράττονταν δήθεν «εν βρασμώ ψυχής». Η απιστία, η απόρριψη ή ο χωρισμός παρουσιάζονταν ως επαρκείς λόγοι για να εξηγήσουν την ακραία βία ενός άνδρα.
Σήμερα, όμως, η οπτική αυτή αμφισβητείται έντονα. Η συναισθηματική φόρτιση δεν αναιρεί την προσωπική ευθύνη ούτε δικαιολογεί μια ανθρωποκτονία. Οι περισσότεροι άνθρωποι βιώνουν θυμό, απόρριψη και ματαίωση χωρίς να καταφεύγουν στη βία.
Γιατί έχει σημασία ο τρόπος που μιλάμε
Η φράση «ήταν ψυχικά άρρωστος» μπορεί άθελά της να μεταφέρει το μήνυμα ότι το έγκλημα ήταν αναπόφευκτο ή ότι ο δράστης δεν είχε επίγνωση των πράξεών του. Αυτό αφαιρεί μέρος της ευθύνης από τον θύτη και αποκρύπτει τις κοινωνικές και πολιτισμικές συνθήκες που επιτρέπουν την αναπαραγωγή της έμφυλης βίας.
Παράλληλα, ενισχύει το στίγμα απέναντι στα άτομα με ψυχικές διαταραχές, τα οποία συχνά αντιμετωπίζουν διακρίσεις και φόβο εξαιτίας λανθασμένων αντιλήψεων.
Η ανάγκη για πρόληψη
Η αντιμετώπιση των γυναικοκτονιών δεν περνά μέσα από την απλοϊκή ερμηνεία της «τρέλας». Απαιτεί εκπαίδευση για τις υγιείς σχέσεις, ενίσχυση των δομών προστασίας των θυμάτων, έγκαιρη αναγνώριση των προειδοποιητικών σημείων κακοποίησης και ουσιαστική εφαρμογή των νόμων.
Εξίσου σημαντική είναι η ενδυνάμωση των γυναικών ώστε να αναζητούν βοήθεια χωρίς φόβο και η ευαισθητοποίηση της κοινωνίας ώστε να μην υποτιμά απειλές, εμμονικές συμπεριφορές και περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας.
Οι γυναικοκτόνοι δεν είναι απαραίτητα «άρρωστοι». Στις περισσότερες περιπτώσεις, πρόκειται για ανθρώπους που επιλέγουν να ασκήσουν βία μέσα σε ένα πλαίσιο ανισότητας, ελέγχου και έμφυλων στερεοτύπων. Η επίκληση της ψυχικής νόσου ως γενικής εξήγησης δεν αποδίδει δικαιοσύνη ούτε στα θύματα ούτε στα άτομα που πραγματικά ζουν με ψυχικές διαταραχές.
Η αναγνώριση της γυναικοκτονίας ως κοινωνικού και έμφυλου φαινομένου είναι απαραίτητη για να σταματήσουμε να αναζητούμε εύκολα άλλοθι και να επικεντρωθούμε στην πρόληψη, την προστασία και την απόδοση ευθυνών εκεί όπου πραγματικά ανήκουν.
Βρείτε μας στο Google News. Πατήστε εδώ!
