Τι είναι τελικά η αναβλητικότητα και γιατί απασχολεί τόσο πολύ τον σύγχρονο άνθρωπο;

Νάντια Γεωργίου:

Η αναβλητικότητα είναι ένα φαινόμενο που αφορά όλους μας, ανεξαρτήτως ηλικίας ή τρόπου ζωής. Αυτό που έχει μεγάλη σημασία να κατανοήσουμε είναι ότι δεν αποτελεί χαρακτηριστικό της προσωπικότητάς μας. Δεν σημαίνει ότι «είμαστε αναβλητικοί» ως άνθρωποι.

Είναι μια συνήθεια, ένα μοτίβο που έχουμε μάθει μέσα από την εμπειρία μας και το οποίο επαναλαμβάνεται. Και όπως κάθε συνήθεια, μπορεί να αλλάξει, εφόσον κατανοήσουμε πώς λειτουργεί.

Συχνά τη συγχέουμε με την τεμπελιά, κάτι που είναι λανθασμένο. Η αναβλητικότητα δεν είναι έλλειψη διάθεσης ή προσπάθειας. Είναι αποτέλεσμα εσωτερικών μηχανισμών που σχετίζονται με τον εγκέφαλο και το συναίσθημα.

Γιατί αναβάλλουμε πράγματα ενώ γνωρίζουμε ότι μας ωφελούν;

Νάντια Γεωργίου:

Ο εγκέφαλός μας λειτουργεί με έναν πολύ βασικό τρόπο: προσπαθεί να αποφύγει τον πόνο και να αναζητήσει την ευχαρίστηση.

Όταν έχουμε μπροστά μας μια δραστηριότητα που μας φαίνεται δύσκολη, βαρετή ή αγχωτική, ο εγκέφαλος τη χαρακτηρίζει ως «απειλή» ή ως κάτι που έχει κόστος. Έτσι, ενεργοποιείται η τάση αποφυγής.

Αντίθετα, όταν υπάρχει μια δραστηριότητα που προσφέρει άμεση ευχαρίστηση —όπως το κινητό, τα social media ή κάτι εύκολο— ο εγκέφαλος την επιλέγει, γιατί δίνει άμεση ανταμοιβή.

Έτσι δημιουργείται ένα εσωτερικό «δίλημμα»: γνωρίζω τι πρέπει να κάνω, αλλά επιλέγω αυτό που μου δίνει άμεση ανακούφιση. Και αυτό επαναλαμβάνεται, με αποτέλεσμα να γίνεται συνήθεια.

Σε αυτό που λέτε, ποιος είναι ο ρόλος του φόβου, της αποτυχίας και της τελειομανίας;

Νάντια Γεωργίου:

Η τελειομανία είναι ένας από τους πιο συχνούς λόγους που δεν ξεκινάμε κάτι.

Όταν έχουμε στο μυαλό μας ένα αποτέλεσμα ιδανικό, απόλυτο, τέλειο, αν νιώθουμε ότι δεν μπορούμε να το πετύχουμε ακριβώς έτσι, τότε επιλέγουμε να μην ξεκινήσουμε καθόλου.

Γιατί πίσω από την τελειομανία κρύβεται ο φόβος της αποτυχίας. Αν δεν ξεκινήσω, δεν θα αποτύχω. Αν δεν εκτεθώ, δεν θα κριθώ.

Επίσης, ο φόβος της γνώμης των άλλων είναι πολύ ισχυρός. Πολλοί άνθρωποι αποφεύγουν να δράσουν όχι γιατί δεν μπορούν, αλλά γιατί φοβούνται το πώς θα αξιολογηθούν.

Υπάρχουν άνθρωποι που λένε ότι λειτουργούν την τελευταία στιγμή. Γιατί συμβαίνει αυτό;

Νάντια Γεωργίου:

Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν μάθει να λειτουργούν με την πίεση της τελευταίας στιγμής. Αυτό ενεργοποιεί την αδρεναλίνη και τους δίνει μια αίσθηση κινητοποίησης.

Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ένας αποδοτικός τρόπος λειτουργίας. Συνήθως συνοδεύεται από έντονο άγχος, πίεση και πολλές φορές από χαμηλότερη ποιότητα στο αποτέλεσμα.

Είναι μια συνήθεια που δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο: αναβάλλω, πιέζομαι, τρέχω τελευταία στιγμή και μετά νιώθω εξάντληση.

Είναι μύθος ή αλήθεια ότι κάποιος μπορεί να λειτουργεί καλύτερα υπό πίεση;

Νάντια Γεωργίου:

Υπάρχουν άνθρωποι που μπορούν να αποδώσουν υπό πίεση, αλλά αυτό δεν πρέπει να συγχέεται με την αναβλητικότητα.

Η πίεση μπορεί να λειτουργήσει ως εξωτερικό κίνητρο. Η αναβλητικότητα όμως είναι η αποφυγή της έναρξης.

Το ότι κάποιος τελικά τα καταφέρνει την τελευταία στιγμή, δεν σημαίνει ότι αυτή είναι η ιδανική στρατηγική. Αντίθετα, συχνά έχει κόστος σε ψυχική ενέργεια και ποιότητα ζωής.

Μπορεί η αναβλητικότητα να είναι ένας τρόπος αυτοπροστασίας;

Νάντια Γεωργίου:

Ναι, και αυτό είναι πολύ σημαντικό να το κατανοήσουμε.

Ο εγκέφαλος κάνει έναν συναισθηματικό υπολογισμό: ζυγίζει το κόστος και το όφελος. Αν το κόστος —δηλαδή το άγχος, η δυσκολία, ο φόβος— φαίνεται μεγαλύτερο, τότε επιλέγει να αποφύγει τη δράση.

Με αυτόν τον τρόπο μας προστατεύει από το δυσάρεστο συναίσθημα.

Όμως αυτή η «προστασία» έχει ένα τίμημα: μας κρατά στάσιμους.

Ποια είναι η σχέση της άμεσης ευχαρίστησης με την αναβλητικότητα;

Νάντια Γεωργίου:

Η άμεση ευχαρίστηση είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες.

Όταν, για παράδειγμα, παίρνουμε το κινητό και κάνουμε σκρόλ, λαμβάνουμε μικρές αλλά άμεσες ανταμοιβές. Αυτές οι ανταμοιβές δημιουργούν ένα μοτίβο στον εγκέφαλο.

Ο εγκέφαλος μαθαίνει ότι μπορεί να νιώσει καλά γρήγορα και εύκολα. Έτσι, κάθε φορά που αντιμετωπίζουμε κάτι δύσκολο, επιλέγει αυτό που είναι πιο ευχάριστο και άμεσο.

Είναι θέμα χρόνου ή συναισθήματος;

Νάντια Γεωργίου:

Η αναβλητικότητα δεν έχει να κάνει με τον χρόνο, αλλά με το συναίσθημα.

Δεν είναι ότι «δεν έχουμε χρόνο». Είναι ότι αυτό που πρέπει να κάνουμε μας δημιουργεί ένα δυσάρεστο συναίσθημα και ο εγκέφαλος επιλέγει να το αποφύγει.

Οι αποφάσεις μας δεν είναι τόσο λογικές όσο νομίζουμε. Είναι βαθιά συναισθηματικές.

Είναι μύθος ότι χρειάζεται να έχουμε κίνητρο για να ξεκινήσουμε;

Νάντια Γεωργίου:

Ναι, είναι ένας από τους μεγαλύτερους μύθους.

Οι περισσότεροι άνθρωποι περιμένουν να νιώσουν έτοιμοι, να έχουν διάθεση, να έχουν κίνητρο. Όμως το κίνητρο δεν προηγείται — ακολουθεί.

Ξεκινώντας, ακόμη και με μικρό βήμα, ενεργοποιείται ο εγκέφαλος και δημιουργείται η διάθεση.

Οι παραγωγικοί άνθρωποι δεν περιμένουν το κίνητρο. Δρουν πρώτα.

Πώς λειτουργεί ο κανόνας των 90 δευτερολέπτων;

Νάντια Γεωργίου:

Όταν εμφανίζεται ένα αρνητικό συναίσθημα —βαρεμάρα, αντίσταση, άγχος— αν δεν αντιδράσουμε αμέσως και περιμένουμε περίπου 90 δευτερόλεπτα, αυτό αρχίζει να υποχωρεί.

Αν εκείνη τη στιγμή δεν στραφούμε σε περισπασμούς, αλλά παραμείνουμε παρόντες, δίνουμε στον εαυτό μας την ευκαιρία να ξεπεράσει την αρχική αντίσταση.

Και τότε είναι πιο εύκολο να μπούμε στη δράση.

Πόσο σημαντικό είναι να απομακρύνουμε περισπασμούς;

Νάντια Γεωργίου:

Είναι καθοριστικό.

Ο εγκέφαλος θα επιλέξει πάντα αυτό που είναι πιο εύκολο και πιο ευχάριστο. Αν έχουμε δίπλα μας κινητό, ειδοποιήσεις ή οτιδήποτε μας αποσπά, θα στραφούμε εκεί.

Ακόμη και μια μικρή διακοπή μπορεί να μας αποσυντονίσει πλήρως. Γι’ αυτό χρειάζεται να δημιουργούμε περιβάλλον χωρίς περισπασμούς.

Ποιος είναι ο ρόλος των συνηθειών;

Νάντια Γεωργίου:

Η αναβλητικότητα είναι μια συνήθεια. Και όπως όλες οι συνήθειες, όσο την επαναλαμβάνουμε, τόσο ενισχύεται.

Για να αλλάξει, χρειάζεται να σπάσουμε αυτό το μοτίβο με μικρά, συνειδητά βήματα. Δεν αλλάζει από τη μία μέρα στην άλλη, αλλά αλλάζει.

Πώς μπορούμε να σπάσουμε μια μεγάλη εργασία;

Νάντια Γεωργίου:

Χωρίζοντάς τη σε πολύ μικρά κομμάτια.

Όταν κάτι φαίνεται μεγάλο, ο εγκέφαλος το αποφεύγει. Όταν το κάνουμε μικρό και διαχειρίσιμο, μειώνεται η αντίσταση και γίνεται πιο εύκολο να ξεκινήσουμε.

Μπορεί το άγχος να δημιουργήσει αναβλητικότητα;

Νάντια Γεωργίου:

Ναι, και μάλιστα πολύ συχνά.

Όταν έχουμε πολλά πράγματα να κάνουμε, πιεζόμαστε και αγχωνόμαστε. Ο εγκέφαλος μπερδεύεται και «παγώνει».

Αντί να ξεκινήσει, αποφεύγει.

Ποια είναι μια απλή τεχνική για να ξεκινήσουμε;

Νάντια Γεωργίου:

Η μέθοδος των 5 λεπτών.

Λέμε στον εαυτό μας: θα το κάνω μόνο για 5 λεπτά.

Το ξεκίνημα είναι το πιο δύσκολο. Μόλις γίνει, ενεργοποιείται ο εγκέφαλος και συνεχίζει.

Πώς βοηθά ο κανόνας των 2 λεπτών;

Νάντια Γεωργίου:

Αν κάτι μπορεί να γίνει σε 2 λεπτά, το κάνουμε αμέσως.

Αν το αφήσουμε, συσσωρεύεται και γίνεται βάρος.

Δημιουργείται φαύλος κύκλος;

Νάντια Γεωργίου:

Ναι. Αναβάλλουμε, αγχωνόμαστε, πιεζόμαστε και συνεχίζουμε το ίδιο μοτίβο.

Γι’ αυτό χρειάζεται να σπάσουμε αυτόν τον κύκλο με δράση.

Πώς μπορούμε να αλλάξουμε την ψυχολογία μας εκείνη τη στιγμή;

Νάντια Γεωργίου:

Με το σώμα.

Να σηκωθούμε, να κινηθούμε, να πάρουμε βαθιές αναπνοές.

Αλλάζοντας τη φυσιολογία μας, αλλάζει και η ψυχολογία μας.

Υπάρχουν άνθρωποι που μένουν στη ζώνη άνεσης;

Νάντια Γεωργίου:

Ναι, γιατί εκεί νιώθουν ασφάλεια.

Αλλά χωρίς αλλαγή δεν υπάρχει εξέλιξη.

Ποιες είναι οι επιπτώσεις της αναβλητικότητας;

Νάντια Γεωργίου:

Επηρεάζει τα πάντα: εργασία, σχέσεις, προσωπική εξέλιξη.

Μπορεί να μας κρατήσει πίσω σε σημαντικά πράγματα.

Υπάρχουν πρακτικές ασκήσεις;

Νάντια Γεωργίου:

Ναι. Να γράψουμε τι θα χάσουμε αν συνεχίσουμε να αναβάλλουμε και τι θα κερδίσουμε αν δράσουμε.

Αυτό μας δίνει κίνητρο και νόημα.

Πώς να οργανώσουμε την εβδομάδα μας;

Νάντια Γεωργίου:

Καλύτερα την Παρασκευή.

Είμαστε πιο χαλαροί και καθαροί ψυχολογικά.

Πώς ξεχωρίζουμε το επείγον από το σημαντικό;

Νάντια Γεωργίου:

Δεν είναι όλα επείγοντα.

Χρειάζεται να μάθουμε να ξεχωρίζουμε τι πραγματικά έχει σημασία.

Υπάρχουν διαφορές μεταξύ αντρών και γυναικών;

Νάντια Γεωργίου:

Οι διαφορές είναι μικρές.

Οι άντρες αναβάλλουν πρακτικά θέματα, οι γυναίκες πιο συναισθηματικά.

Τι συμβαίνει με τα παιδιά και τους εφήβους;

Νάντια Γεωργίου:

Οι οθόνες ενισχύουν την αναβλητικότητα και δυσκολεύουν τη συγκέντρωση.

Γι’ αυτό χρειάζονται όρια.

Ποιο είναι το βασικό μήνυμα;

Νάντια Γεωργίου:

Η αναβλητικότητα δεν είναι τεμπελιά.

Είναι συνήθεια — και αλλάζει.

Το σημαντικό είναι να κάνουμε το πρώτο βήμα.