Πολύς λόγος έχει γίνει- και όχι άδικα- για το πρόγραμμα χαμηλότοκου δανεισμού για κράτη-μέλη της ΕΕ, SAFE, που στοχεύει στην ενίσχυση της άμυνας των ευρωπαϊκών χωρών και της απεξάρτησής τους από την «προστασία» άλλων εταίρων. Το SAFE (Security Actionfor Europe) πρόκειται να κινητοποιήσει 150 δις.ευρώγια αμυντικές επενδύσεις, ενώ βρίσκεται στην «ομπρέλα» του μεγαλύτερου σχεδίου ReArm EU, το οποίο ανακοινώθηκε από την Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν τον Μάρτιο του 2025 και αφορά κεφάλαια συνολικού ύψους 800 δις.ευρώ. Αξίζει να σημειώσουμε ότι ο δανεισμός SAFE προβλέπει προκαταβολή έως και 15% και διάρκεια αποπληρωμής έως 45 έτη, με 10ετή περίοδο χάριτος.
Πολλοί αναλυτές χαρακτηρίζουν την ενεργοποίηση των ευρωπαϊκών κεφαλαίων ως μια καθυστερημένη, αλλά ουσιαστική «ενηλικίωση» της Γηραιάς Ηπείρου, η οποία φαίνεται να μετατρέπει την διεθνή αβεβαιότητα σε καύσιμο δράσης υπέρ της θωράκισης χωρίς-πλέον- ξένες πλάτες.
Ποιες επενδύσεις αναμένουμε να δούμε με λεφτά του SAFE;
Αναφορικά με τις επενδύσεις, η πρώτη κατηγορία αφορά κυρίως τις «άμεσες» επιχειρησιακές δυνατότητες, δηλαδή τον εξοπλισμό που σχετίζεται με την καθημερινή επιχειρησιακή ετοιμότητα των ενόπλων δυνάμεων. Σε αυτή περιλαμβάνονται πυρομαχικά και πύραυλοι, συστήματα πυροβολικού με δυνατότητες πλήγματος ακριβείας σε βάθος, εξοπλισμός χερσαίας μάχης και υποστήριξης, καθώς και ο εξοπλισμός των ίδιων των στρατιωτών. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται, βεβαίως, σε drone και anti–drone προμήθειες, μιας και οι τελευταίοι πόλεμοι ανέδειξαν την αξία των συγκεκριμένων συστημάτων στο έπακρο. Η κυβερνοάμυνα, και η χρηματοδότηση έργων προστασίας των κρίσιμων υποδομών, καλύπτονται επίσης από το πρόγραμμα.
Η δεύτερη κατηγορία, τώρα, που έχει και τις αυστηρότερες προϋποθέσεις, περιλαμβάνει πιο σύνθετες και στρατηγικού χαρακτήρα δυνατότητες, που συνδέονται με την τεχνολογική υπεροχή και την αυτονομία της Ευρώπης σε βάθος χρόνου. Συστήματα αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας, τεχνολογίες για το ναυτικό και τα υποβρύχια, και μεγάλης κλίμακας μη επανδρωμένα συστήματα, αλλά και διαστημικές υποδομές- οι οποίες επίσης έδειξαν την σημασία τους στον πόλεμο της Ουκρανίας,- είναι μερικές από τις επενδύσεις που αναμένουμε να δούμε.
Συνεργασία υπό όρους…
Όπως είναι αναμενόμενο, το SAFE, έχει αυστηρά κριτήρια σχετικά με τους «συνεργάτες» των κρατών-μελών, καθώς οποιαδήποτε χαλάρωση των όρων θα υπονόμευε τον ίδιο τον στόχο της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας. Η όλη ουσία του προγράμματος άλλωστε είναι η ενδυνάμωση- πέραν από την άμυνα- και των εμπορικών σχέσεων μεταξύ των 27, και η διάχυση τεχνογνωσίας και τεχνολογίας. Επομένως, μόνο τα κράτη-μέλη μπορούν να λάβουν δάνεια SAFE, όμως η Ουκρανία και οι τέσσερις χώρες ΕΟΧ/ΕΖΕΣ (Ισλανδία, Λιχτενστάιν, Νορβηγία και Ελβετία), έχουν το δικαίωμα να συμμετέχουν με τους 27 «επί ίσοις όροις» – όπως αναφέρει η ΕΕ- σε κοινές προμήθειες. Οι υπόλοιπες χώρες, πέραν των παραπάνω, μπορούν να συνάψουν συμβάσεις για κατασκευές, με το αυστηρό όριο ότι μόνο μέχρι το 35% των κατασκευαστικών μερών μπορεί να προέρχεται από αυτές.
Ελλάδα και Τουρκία παίζουν με φόντο το SAFE
Η πρόταση της χώρας μας για συμμετοχή στο πρόγραμμα εγκρίθηκε και από την ECOFIN εντός του Φεβρουαρίου, με αποτέλεσμα την διεκδίκηση 788 εκατ.ευρώ, που θα αφορούν τα 19 εθνικά σχέδιακαλύπτοντας 6 στρατηγικούς πυλώνες. Όπως είχε αναφέρει σε ανάρτησή του ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, θα δοθεί έμφαση «στις νέες τεχνολογίες, τα μη επανδρωμένα συστήματα και τις ασφαλείς επικοινωνίες, σε συνεργασία με χώρες όπως η Κύπρος, η Νορβηγία, η Πολωνία και η Βουλγαρία». Ωστόσο, η Ελλάδα φάνηκε ελλιπώς προετοιμασμένη στην πρότασή της με αποτέλεσμα από τα 25 εξοπλιστικά προγράμματα συνολικού προϋπολογισμού 2,95 δισεκατομμυρίων που είχε αρχικώς προτείνει, να καταφέρει τελικά τη διεκδίκηση του μικρότερου εγκεκριμένου δανεισμού, ξεπερνώντας μόνο τη Δανία (46 εκατ. Ευρώ). Εξ’ου και οι συζητήσεις έχουν ανοίξει για την κατάθεση ελληνικής πρότασης και για τη δεύτερη φάση του προγράμματος. Αξίζει, δε, να σημειώσουμε ότι η Κύπρος είχε μια δυναμικότατη παρουσία, καταφέρνοντας διεκδίκηση δανεισμού ύψους 1,18 δις.ευρώ.
Ο «ελέφαντας στο δωμάτιο» των διαπραγματεύσεων για το SAFE είναι και η συμμετοχή ή μη της Τουρκίας στο δανεισμό. Πρέπει να έχουμε υπόψιν πως το πλαίσιο της ΕΕ αφήνει το περιθώριο για ένταξη και της Τουρκίας, μιας και προβλέπει πως στις κοινές προμήθειες «μπορούν να συμμετέχουν οι προσχωρούσες στην ΕΕ, οι υποψήφιες και οι δυνάμει υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες». Ο ανατολικός μας γείτονας, μάλιστα, είχε υποβάλει αίτημα αλλά έχασε την προθεσμία για τον πρώτο κύκλο. Προ ημερών ο Πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ ΤαγίπΕρντογάν, έστειλε σαφές μήνυμα πως «η δημιουργία μιας νέας αμυντικής αρχιτεκτονικής στην Ευρώπη χωρίς την Τουρκία θα είναι μια ανεπαρκής προσπάθεια», προσθέτοντας ότι η χώρα του έχει έναν από τους μεγαλύτερους στρατούς της Ευρώπης. Στην κοινή συνέντευξη Τύπου Ερντογάν-Μητσοτάκη κατά την επίσκεψη του Έλληνα Πρωθυπουργού στην Άγκυρα, το ζήτημα του SAFE κρατήθηκε σε χαμηλούς τόνους με μοναδική αναφορά του Ερντογάν στη θέση του πως η συμμετοχή της Τουρκίας είναι προς το συμφέρον της ευρωπαϊκής άμυνας. Στον αντίποδα, τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης, δίνουν έναν πολύ πιο έντονο παλμό, κάνοντας λόγο για αποκλεισμό της Τουρκίας και ασύμμετρο υπερεξοπλισμό Ελλάδας και Κύπρου.
Το SAFE και το ReArm EU είναι δύο προγράμματα που μεταφράζουν μια ολόκληρη μεταστροφή της Ευρώπης προς την ουσιαστική της ολοκλήρωση και απεξάρτηση. Οι καιροί δεν επιτρέπουν άλλωστε τίποτα λιγότερο, ωστόσο το ερώτημα παραμένει: πόσο έτοιμα είναι τα κράτη-μέλη να προβούν σε καίριες επενδύσεις με ουσιαστικό αντίκτυπο;
Ειδικότερα για την Ελλάδα, το παράδειγμα του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας έχει ήδη δημιουργήσει ένα επιφυλακτικό προηγούμενο ως προς την ικανότητα στρατηγικής απορρόφησης ευρωπαϊκών πόρων. Μένει να δούμε τις επενδύσεις που θα ανακοινώνονται σταδιακά για τα εξοπλιστικά και κατά πόσο η χώρα θα αξιοποιήσει αυτή τη φορά το γεωστρατηγικό της πλεονέκτημα ούσα στο άκρο της Ευρώπης, αλλά και στο κέντρο των νέων εξελίξεων με τα data hubs.
Βρείτε μας στο Google News. Πατήστε εδώ!
