Επιδημιολογική εικόνα : Γρίπη, COVID-19, RSV – Πρόληψη, παραπληροφόρηση και ο «νέος» ΕΟΔΥ.Συνέντευξη με τον καθηγητή Χρύστο Χατζηχριστοδούλου, πρόεδρο του Επιστημονικού Συμβουλίου του ΕΟΔΥ.
Στην εκπομπή Opinion Health του Healthweb.gr, με τη δημοσιογράφο Υγείας Νικολέτα Ντάμπου, ο καθηγητής Υγιεινής και Επιδημιολογίας και πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου του ΕΟΔΥ, Χρήστος Χατζηχριστοδούλου, μιλά για την τρέχουσα επιδημιολογική εικόνα της χώρας.Γρίπη, RSV, εμβολιασμός και οι αλλαγές στον ΕΟΔΥ που σηματοδοτούν τη μετάβαση σε μια νέα εποχή έγκαιρης ανίχνευσης και πρόληψης επιδημιών. Πώς αξιοποιούνται τα δεδομένα, ποιος είναι ο ρόλος της πρόληψης και πώς μπορεί η χώρα να είναι καλύτερα προετοιμασμένη για μελλοντικές υγειονομικές κρίσεις.
Νικολέτα Ντάμπου:
Φίλες και φίλοι, κυρίες και κύριοι, είμαι η Νικολέτα Ντάμπου και παρακολουθείτε την εκπομπή Opinion Health του Healthweb.gr.
Η επιδημιολογική εικόνα της χώρας βρίσκεται σε μεταβατική φάση. Οι νοσηλείες από τη γρίπη και τον COVID-19 μειώνονται, ωστόσο καταγράφονται ακόμη θάνατοι, ενώ ο RSV εμφανίζει αυξητική τάση στην κοινότητα. Την ίδια στιγμή, ο ρόλος του ΕΟΔΥ εξελίσσεται.
Πέρα από την καταγραφή των στοιχείων, δίνεται έμφαση στη συνεχή επιτήρηση, την πρόληψη και την έγκαιρη ενημέρωση. Σήμερα θα μιλήσουμε για την επιδημιολογική εικόνα, τα νεότερα του ΕΟΔΥ, αλλά και για τη λειτουργία και το όραμα του οργανισμού.
Μαζί μας είναι ο καθηγητής Υγιεινής και Επιδημιολογίας και πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου του ΕΟΔΥ, Χρήστος Χατζηχριστοδούλου.
Κύριε Χατζηχριστοδούλου, καλώς ήρθατε. Ευχαριστούμε πολύ που είστε κοντά μας.
Χρήστος Χατζηχριστοδούλου:
Εγώ σας ευχαριστώ για την πρόσκληση.
Η συνολική εικόνα των αναπνευστικών λοιμώξεων: αποκλιμάκωση ή εύθραυστη ισορροπία;
Νικολέτα Ντάμπου:
Αν δούμε συνολικά τις αναπνευστικές λοιμώξεις, ποιο είναι το βασικό μήνυμα από τα δεδομένα; Είμαστε σε φάση αποκλιμάκωσης ή σε μια εύθραυστη ισορροπία;
Χρήστος Χατζηχριστοδούλου:
Με βάση την τελευταία έκθεση του ΕΟΔΥ για τις αναπνευστικές λοιμώξεις, φαίνεται μια μικρή αποκλιμάκωση. Παρατηρείται μείωση στα κρούσματα και παράλληλα μείωση στις εισαγωγές, κυρίως λόγω της γρίπης, η οποία αυτή την περίοδο κυριαρχεί.
Φέτος κυκλοφορούν συγκεκριμένα στελέχη και υπότυποι της γρίπης με μεγαλύτερη συμμετοχή σε σχέση με πέρυσι. Δεν διαπιστώνουμε μεγαλύτερη σοβαρότητα της νόσου συγκριτικά με τα προηγούμενα χρόνια. Ωστόσο, καταγράφεται μια μικρή αύξηση στους θανάτους και μια μικρή αύξηση στις νοσηλείες σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας. Δεν πρόκειται για κάτι εκρηκτικό, αλλά είναι μια τάση που παρακολουθούμε στενά.
Όσον αφορά τις απλές νοσηλείες, δεν μπορούμε να κάνουμε απόλυτα συγκρίσιμη αξιολόγηση με την προηγούμενη χρονιά, καθώς πέρυσι δεν υπήρχε αντίστοιχη συστηματική συλλογή δεδομένων. Φέτος, η εικόνα είναι πιο πλήρης και αναλυτική.
Γιατί αυξάνονται οι θάνατοι και οι νοσηλείες σε ΜΕΘ – Ο ρόλος του εμβολιασμού
Νικολέτα Ντάμπου:
Πού αποδίδετε αυτή την αύξηση σε θανάτους και νοσηλείες σε ΜΕΘ;
Χρήστος Χατζηχριστοδούλου:
Ένας από τους βασικούς λόγους είναι ότι δεν εμβολιάστηκαν όσοι θα έπρεπε, κυρίως άτομα που ανήκουν στις ομάδες υψηλού κινδύνου: ηλικιωμένοι, άτομα με χρόνια ή υποκείμενα νοσήματα και γενικότερα ευπαθείς πληθυσμιακές ομάδες.
Έχουμε δει και περιπτώσεις νεότερων ατόμων με σοβαρές επιπλοκές, όταν συνυπάρχουν σημαντικοί επιβαρυντικοί παράγοντες. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η απουσία εμβολιασμού αυξάνει την πιθανότητα σοβαρής έκβασης.
Τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι το εμβόλιο προσφέρει ουσιαστική προστασία. Μπορεί να μην αποτρέπει πλήρως τη νόσηση, ωστόσο μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο σοβαρής νόσου, νοσηλείας και εισαγωγής σε ΜΕΘ.
«Υπάρχει νόημα να εμβολιαστεί κάποιος και τώρα;» – Η συνέχεια της σεζόν και η γρίπη τύπου Β
Νικολέτα Ντάμπου:
Η εμβολιαστική κάλυψη είναι χαμηλότερη φέτος; Και κυρίως, έχει νόημα να εμβολιαστεί κάποιος ακόμη και τώρα;
Χρήστος Χατζηχριστοδούλου:
Ο συνολικός αριθμός των εμβολιασμών μπορεί να κινείται σε επίπεδα παρόμοια με άλλες χρονιές, ωστόσο εμείς θα θέλαμε γενικά υψηλότερη εμβολιαστική κάλυψη, ειδικά όταν κυκλοφορούν νέα στελέχη. Για τον λόγο αυτό, στις συστάσεις μας εξακολουθούμε να επιμένουμε στον εμβολιασμό.
Ναι, έχει νόημα να εμβολιαστεί κάποιος και τώρα. Μετά τον εμβολιασμό απαιτούνται περίπου 7 έως 10 ημέρες για την ανάπτυξη αντισωμάτων. Ακόμη και αν βρισκόμαστε σε φάση αποκλιμάκωσης, αυτή μπορεί να διαρκέσει αρκετές εβδομάδες, με πιθανές διακυμάνσεις.
Επιπλέον, στην εποχική γρίπη συχνά μετά τον τύπο Α ακολουθεί η γρίπη τύπου Β, η οποία εμφανίζεται αργότερα, συνήθως τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο. Η γρίπη τύπου Β μπορεί να έχει σημαντική δραστηριότητα και το εμβόλιο την καλύπτει. Συνεπώς, ο εμβολιασμός παραμένει ωφέλιμος, ιδιαίτερα για τις ευπαθείς ομάδες.
Μέτρα ατομικής προστασίας: «Όταν είμαι άρρωστος, δεν κυκλοφορώ»
Νικολέτα Ντάμπου:
Πέρα από τον εμβολιασμό, τι πρέπει να προσέχει ο πολίτης;
Χρήστος Χατζηχριστοδούλου:
Τα βασικά μέτρα ατομικής υγιεινής παραμένουν καθοριστικά. Το σωστό πλύσιμο των χεριών, η προσοχή στις επαφές, η κάλυψη κατά τον βήχα ή το φτέρνισμα και, κυρίως, η παραμονή στο σπίτι όταν κάποιος νοσεί, συμβάλλουν ουσιαστικά στον περιορισμό της μετάδοσης.
Η χρήση μάσκας είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε χώρους με συνωστισμό και κατά την επίσκεψη σε νοσοκομεία. Δεν πρόκειται για ζήτημα υποχρέωσης, αλλά για θέμα πρόληψης και προστασίας, ειδικά για τις ευπαθείς ομάδες και τους ηλικιωμένους.
RSV και ταυτόχρονη κυκλοφορία πολλών ιών στην κοινότητα
Νικολέτα Ντάμπου:
Ο RSV εμφανίζει αυξητική τάση. Τι δείχνουν τα στοιχεία;
Χρήστος Χατζηχριστοδούλου:
Ο RSV βρισκόταν σε χαμηλά επίπεδα, ωστόσο παρατηρούμε μια αύξηση. Δεν έχουμε φτάσει σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα, αλλά στην κοινότητα κυκλοφορούν ταυτόχρονα πολλοί αναπνευστικοί ιοί: RSV, ρινοϊοί, μεταπνευμονοϊός, ιοί του κοινού κρυολογήματος, ακόμη και εντεροϊοί που μπορούν να προκαλέσουν αναπνευστική συμπτωματολογία.
Στα δείγματα που εξετάζουμε, ένα μέρος αφορά τη γρίπη, ενώ το υπόλοιπο αντιστοιχεί σε αυτή τη «δεξαμενή» άλλων ιών. Αυτό εξηγεί γιατί πολλοί ασθενείς εμφανίζουν συμπτώματα, χωρίς να πρόκειται απαραίτητα για γρίπη ή COVID-19.
Κόπωση του πληθυσμού και ανάγκη ενημέρωσης για τον εμβολιασμό
Νικολέτα Ντάμπου:
Χρειάζεται περισσότερη ενημέρωση και ευαισθητοποίηση για τον εμβολιασμό; Υπάρχει κόπωση μετά την πανδημία;
Χρήστος Χατζηχριστοδούλου:
Ναι, αυτό το έχουμε μελετήσει. Υπάρχει κόπωση στον πληθυσμό, και η εμπειρία του COVID-19 – μαζί με τις αντιδράσεις γύρω από την υποχρεωτικότητα και την ένταση εκείνης της περιόδου – άφησε σαφές αποτύπωμα.
Το θετικό είναι ότι, στη χώρα μας, τα υπόλοιπα εμβόλια του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών δεν επηρεάστηκαν δραματικά. Σε άλλες χώρες καταγράφηκαν σημαντικές μειώσεις, κάτι που είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο για νοσήματα όπως η ιλαρά, όπου απαιτείται πολύ υψηλή εμβολιαστική κάλυψη για να αποτραπούν εξάρσεις.
Παρά ταύτα, τα μηνύματα από το εξωτερικό δεν είναι πάντα ενθαρρυντικά και απαιτείται συνεχής προσπάθεια για ενίσχυση της εμπιστοσύνης, της ενημέρωσης και της επιστημονικής τεκμηρίωσης.
Νέο γραφείο παραπληροφόρησης στον ΕΟΔΥ
Νικολέτα Ντάμπου:
Αναφέρατε τη δημιουργία γραφείου για την παραπληροφόρηση στον ΕΟΔΥ. Πώς λειτουργεί;
Χρήστος Χατζηχριστοδούλου:
Έχουμε ξεκινήσει τη λειτουργία ενός γραφείου που στοχεύει στην ανίχνευση και αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης, με βασικό πεδίο τα εμβόλια. Το γραφείο λειτουργεί πιλοτικά και αξιοποιεί εργαλείο που «σαρώνει» ιστότοπους και μέσα κοινωνικής δικτύωσης, εντοπίζοντας ανακριβείς ή παραπλανητικές πληροφορίες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε δημοσίευμα που βασιζόταν σε preprint μελέτη, χωρίς επιστημονική αξιολόγηση και με σοβαρά μεθοδολογικά προβλήματα. Η παρέμβαση του ΕΟΔΥ οδήγησε σε διόρθωση του περιεχομένου και, τελικά, στην απόσυρσή του.
Η προσέγγιση δεν είναι ενιαία για όλες τις περιπτώσεις. Άλλοτε απαιτείται απευθείας επικοινωνία με το μέσο και άλλοτε δημόσια απάντηση με έμφαση στη σωστή πληροφορία, χωρίς αναπαραγωγή της παραπληροφόρησης.
Ο ΕΟΔΥ σε φάση αναδιοργάνωσης και ψηφιακού μετασχηματισμού
Νικολέτα Ντάμπου:
Ποιες είναι οι βασικές παρεμβάσεις του ΕΟΔΥ αυτή την περίοδο;
Χρήστος Χατζηχριστοδούλου:
Ο ΕΟΔΥ βρίσκεται σε φάση αναδιοργάνωσης. Υλοποιούνται παράλληλα προγράμματα στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης, με στόχο τον εκσυγχρονισμό του οργανισμού, την ψηφιοποίηση των διαδικασιών και την εφαρμογή προτύπων ποιότητας (ISO).
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα συστήματα καταγραφής και επιτήρησης. Αναβαθμίζονται υπάρχοντα συστήματα, όπως το sentinel για τα αναπνευστικά νοσήματα, ενώ δημιουργούνται και νέα. Κρίσιμος άξονας είναι και η ενίσχυση της εργαστηριακής καταγραφής, ώστε τα δεδομένα να συλλέγονται έγκαιρα και με τυποποιημένο τρόπο.
Παράλληλα, αναπτύσσονται web-based εφαρμογές, αυτοματοποιημένες αναλύσεις, γεωχωρικοί χάρτες (GIS) και εργαλεία έγκαιρης προειδοποίησης και πρόβλεψης, αξιοποιώντας ιστορικά δεδομένα.
Απόφαση με τεκμηρίωση: προετοιμασία για την επόμενη κρίση
Νικολέτα Ντάμπου:
Τι σημαίνει αυτό πρακτικά για το μέλλον;
Χρήστος Χατζηχριστοδούλου:
Η εμπειρία του COVID-19 ανέδειξε την ανάγκη για ισχυρή προετοιμασία και απόκριση. Οι αποφάσεις σε μια μελλοντική υγειονομική κρίση πρέπει να βασίζονται σε δεδομένα και μοντέλα και όχι σε εκτιμήσεις.
Για παράδειγμα, αν προκύψει μια νέα πανδημία, θα πρέπει να μπορούμε να αξιολογούμε τεκμηριωμένα την επίδραση των μέτρων, όπως το κλείσιμο σχολείων ή χώρων εστίασης, ώστε να επιλέγονται οι πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις με τη μικρότερη δυνατή κοινωνική επιβάρυνση.
Οι βασικές λειτουργίες του ΕΟΔΥ και η «Ενιαία Υγεία»
Νικολέτα Ντάμπου:
Μπορείτε να μας δώσετε μια συνοπτική εικόνα των λειτουργιών του ΕΟΔΥ;
Χρήστος Χατζηχριστοδούλου:
Ο ΕΟΔΥ δραστηριοποιείται σε δύο βασικούς άξονες. Ο πρώτος αφορά την επιδημιολογική επιτήρηση όλων των λοιμωδών νοσημάτων. Πέρα από την καθημερινή καταγραφή, γίνεται διερεύνηση εξάρσεων σε νοσοκομεία, δομές φροντίδας, κοινότητες και χώρους φιλοξενίας.
Ο δεύτερος άξονας αφορά την προσέγγιση της «Ενιαίας Υγείας», με συνεργασία με άλλους φορείς σε περιστατικά που σχετίζονται με τρόφιμα, νερό και περιβάλλον, αναγνωρίζοντας ότι η δημόσια υγεία δεν είναι μόνο ιατρικό, αλλά και περιβαλλοντικό ζήτημα.
Επιδημιολόγοι πεδίου, εργαστήρια, εκπαίδευση και αντιβιοτικά
Ο ΕΟΔΥ επενδύει στην εκπαίδευση επιδημιολόγων πεδίου, στη δημιουργία δικτύου εργαστηρίων δημόσιας υγείας, στην εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας για τις ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις και στη βελτίωση της ορθολογικής χρήσης αντιβιοτικών μέσω παρακολούθησης και ανατροφοδότησης των δεδομένων συνταγογράφησης.
Ενοποίηση δεδομένων και ο ρόλος των μητρώων
Στόχος είναι η ενοποίηση των διαφορετικών ροών δεδομένων για γρίπη, RSV και άλλες λοιμώξεις, ώστε να υπάρχει σαφής και άμεση εικόνα. Τα μητρώα παραμένουν πολύτιμα για τα χρόνια νοσήματα, ωστόσο στα λοιμώδη νοσήματα απαιτούνται ευέλικτες επιδημιολογικές βάσεις δεδομένων με έγκαιρη δήλωση και σαφείς ορισμούς.
Βρείτε μας στο Google News. Πατήστε εδώ!