Τα αθλητικά υποδήματα εισέρχονται σε μια νέα εποχή φιλοδοξιών. Εταιρείες όπως η Nike δεν περιορίζονται πλέον σε υποσχέσεις άνεσης ή καλύτερης απόδοσης, αλλά υποστηρίζουν ότι τα παπούτσια τους μπορούν να ενεργοποιήσουν τον εγκέφαλο, να ενισχύσουν την αισθητηριακή επίγνωση και ακόμη και να βελτιώσουν τη συγκέντρωση μέσω της διέγερσης των πελμάτων. Η ιδέα ακούγεται συναρπαστική, όμως πόσο επιστημονικά τεκμηριωμένη είναι;
Η σύνδεση ποδιών και εγκεφάλου
Τα πέλματα των ποδιών διαθέτουν χιλιάδες μηχανοϋποδοχείς που ανιχνεύουν πίεση, υφή, δόνηση και κίνηση. Τα αισθητηριακά σήματα από αυτούς τους υποδοχείς μεταφέρονται μέσω των περιφερικών νεύρων στον νωτιαίο μυελό και στη συνέχεια στον σωματοαισθητικό φλοιό του εγκεφάλου, όπου διατηρείται ένας λεπτομερής «χάρτης» του σώματος. Τα πόδια καταλαμβάνουν σημαντικό τμήμα αυτού του χάρτη, γεγονός που αντανακλά τον ρόλο τους στην ισορροπία, τη στάση και την κίνηση.
Τα υποδήματα επηρεάζουν επίσης την ιδιοδεκτικότητα, δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να αντιλαμβάνεται τη θέση του σώματος στον χώρο. Μικρές αλλαγές στην αισθητηριακή ανατροφοδότηση από τα πόδια μπορούν να επηρεάσουν το πόσο σταθερό, σε εγρήγορση ή «γειωμένο» αισθάνεται ένα άτομο, κάτι που εξηγεί γιατί οι επαγγελματίες υγείας δίνουν μεγάλη σημασία στα παπούτσια ασθενών με διαταραχές βάδισης ή ισορροπίας.
Αισθητηριακή διέγερση και κίνηση
Η επίδραση των υποδημάτων στην κίνηση είναι πραγματική και καλά τεκμηριωμένη. Αλλά άλλο η τροποποίηση της κίνησης και άλλο η ενίσχυση της γνωστικής λειτουργίας. Τα παπούτσια μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο που περπατάμε ή στεκόμαστε, όχι όμως απαραίτητα και τον τρόπο που σκεφτόμαστε.
Μινιμαλιστικά παπούτσια και αισθητηριακή επίγνωση
Τα μινιμαλιστικά υποδήματα, με λεπτότερες και πιο εύκαμπτες σόλες, επιτρέπουν τη μετάδοση περισσότερων αισθητηριακών πληροφοριών στον εγκέφαλο σε σύγκριση με τα παπούτσια με έντονη απορρόφηση κραδασμών. Μελέτες δείχνουν ότι αυτό μπορεί να αυξήσει την επίγνωση της θέσης του ποδιού και τη σταθερότητα της βάδισης σε ορισμένες περιπτώσεις.
Ωστόσο, περισσότερη αίσθηση δεν σημαίνει αυτόματα και καλύτερη λειτουργία. Ο εγκέφαλος φιλτράρει συνεχώς τα ερεθίσματα, κρατώντας όσα είναι χρήσιμα και αγνοώντας τα υπόλοιπα. Για άτομα που δεν έχουν συνηθίσει τέτοιου είδους παπούτσια, η αυξημένη αισθητηριακή πληροφορία μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερο γνωστικό φορτίο, αποσπώντας την προσοχή αντί να τη βελτιώνει.
Μπορούν τα παπούτσια να βελτιώσουν τη συγκέντρωση;
Εδώ η νευροεπιστήμη εμφανίζεται ιδιαίτερα επιφυλακτική. Η συγκέντρωση και η προσοχή εξαρτώνται από πολύπλοκα εγκεφαλικά δίκτυα που περιλαμβάνουν τον προμετωπιαίο φλοιό, τον βρεγματικό λοβό και νευροδιαβιβαστές όπως η ντοπαμίνη. Η απλή διέγερση των σωματοαισθητικών περιοχών δεν αρκεί για να ενισχύσει αξιόπιστα αυτές τις λειτουργίες.
Τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι η παθητική διέγερση του πέλματος έχει, στην καλύτερη περίπτωση, περιορισμένα και εξαρτώμενα από το πλαίσιο αποτελέσματα, κυρίως σε ειδικούς πληθυσμούς όπως ηλικιωμένοι ή άτομα σε αποκατάσταση.
Ο ρόλος της προσδοκίας και της εμπειρίας
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ψυχικές επιδράσεις που αναφέρουν οι χρήστες είναι ανύπαρκτες. Το φαινόμενο placebo είναι ισχυρό και καλά τεκμηριωμένο. Αν κάποιος πιστεύει ότι ένα παπούτσι βελτιώνει τη συγκέντρωση ή την απόδοσή του, αυτή η πεποίθηση μπορεί να επηρεάσει θετικά την εμπειρία και τη συμπεριφορά του.
Η θεωρία της ενσωματωμένης νόησης υποστηρίζει επίσης ότι η στάση του σώματος και η κίνηση μπορούν να επηρεάσουν τη διάθεση και την αντιληπτή νοητική διαύγεια. Έτσι, τα παπούτσια μπορεί να αλλάζουν το πώς αισθανόμαστε, χωρίς όμως να «αναβαθμίζουν» άμεσα τον εγκέφαλο.
Όταν το μάρκετινγκ ξεπερνά την επιστήμη
Το χάσμα ανάμεσα στην επιστήμη και στο μάρκετινγκ γίνεται εμφανές όταν τα υποδήματα παρουσιάζονται ως μέσα γνωστικής ενίσχυσης. Η νευροεπιστήμη αναγνωρίζει ότι επηρεάζουν την αίσθηση και την κίνηση, όχι όμως ότι βελτιώνουν αξιόπιστα τη συγκέντρωση στον γενικό πληθυσμό.
Τα παπούτσια μπορούν να διαμορφώσουν την εμπειρία του ταξιδιού μέσα στο σώμα μας. Ο προορισμός, όμως, παραμένει αποτέλεσμα κίνησης, άσκησης, ύπνου και συνολικής φροντίδας του εγκεφάλου – όχι απλώς της σόλας που φοράμε.
Βρείτε μας στο Google News. Πατήστε εδώ!