Στη σκιά της παγκόσμιας υγειονομικής κρίσης που προκάλεσε η COVID-19 και των αλυσιδωτών συνεπειών της — από το αυξανόμενο κόστος ζωής και τη στεγαστική κρίση έως τον πληθωρισμό και τη διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων — διαμορφώνεται μια νέα, λιγότερο ορατή αλλά εξίσου απειλητική πανδημία: η πανδημία της ψυχικής υγείας. Πρόκειται για μια κρίση που δεν εκδηλώνεται με αριθμούς κρουσμάτων ή εισαγωγές σε ΜΕΘ, αλλά με αυξανόμενα επίπεδα άγχους, κατάθλιψης και ψυχικής εξάντλησης σε ολόκληρες κοινωνίες.
Κρίση ψυχικής υγείας: το παγκόσμιο αποτύπωμα
Οι ψυχικές διαταραχές, από το άγχος και την κατάθλιψη έως σοβαρότερες παθήσεις όπως η διπολική διαταραχή και η σχιζοφρένεια, επηρεάζουν εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, σχεδόν ένας στους τέσσερις ανθρώπους θα βιώσει κάποια μορφή ψυχικής ή νευρολογικής διαταραχής σε κάποια στιγμή της ζωής του. Το γεγονός αυτό καθιστά τις ψυχικές παθήσεις μία από τις κύριες αιτίες αναπηρίας και μειωμένης ποιότητας ζωής διεθνώς.
Το βάρος, ωστόσο, δεν κατανέμεται ισότιμα. Η φτώχεια, η κοινωνική ανισότητα, οι ένοπλες συγκρούσεις και ο αναγκαστικός εκτοπισμός αυξάνουν δραματικά την ευαλωτότητα των πληθυσμών. Σε αυτό το ήδη επιβαρυμένο πλαίσιο, η πανδημία ήρθε να λειτουργήσει ως επιταχυντής, εντείνοντας τα προϋπάρχοντα προβλήματα και δημιουργώντας νέα.
Η πανδημία ως καταλύτης ψυχικής επιβάρυνσης
Η COVID-19 λειτούργησε ως παγκόσμιο stress test για τις κοινωνίες. Ο φόβος της ασθένειας, η απώλεια αγαπημένων προσώπων, η οικονομική ανασφάλεια και η αβεβαιότητα για το μέλλον άφησαν ισχυρό ψυχολογικό αποτύπωμα. Σε πολλές χώρες καταγράφηκαν αυξήσεις στα επίπεδα άγχους, καταθλιπτικών συμπτωμάτων, αϋπνίας, θυμού και συναισθηματικής εξουθένωσης.
Τα μέτρα κοινωνικής αποστασιοποίησης και τα παρατεταμένα lockdown, αν και αναγκαία για τον περιορισμό της διασποράς του ιού, οδήγησαν σε πρωτοφανή κοινωνική απομόνωση. Οι ηλικιωμένοι βρέθηκαν αποκομμένοι από τα υποστηρικτικά τους δίκτυα, οι νέοι στερήθηκαν βασικές κοινωνικές εμπειρίες, ενώ οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας βρέθηκαν αντιμέτωποι με ακραία εργασιακή πίεση και ψυχική κόπωση.
Οι αόρατες ομάδες υψηλού κινδύνου
Ιδιαίτερα ευάλωτες αποδείχθηκαν οι ομάδες με προϋπάρχοντα ψυχικά προβλήματα, οι οποίες συχνά είδαν την πρόσβαση σε υπηρεσίες φροντίδας να περιορίζεται. Παράλληλα, άνθρωποι που μέχρι πρότινος δεν είχαν ιστορικό ψυχικών δυσκολιών βρέθηκαν αντιμέτωποι με νέα συμπτώματα, αποκαλύπτοντας το εύρος και τη δυναμική της κρίσης.
Η συσσώρευση κοινωνικών πιέσεων — εργασιακή ανασφάλεια, στεγαστικά προβλήματα, αύξηση του κόστους ζωής — επιβαρύνει περαιτέρω την ψυχική ανθεκτικότητα των πληθυσμών, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο ψυχικής και κοινωνικής επισφάλειας.
Προς μια ολιστική αντιμετώπιση της κρίσης
Η αντιμετώπιση της «σιωπηλής πανδημίας» της ψυχικής υγείας απαιτεί μια πολυεπίπεδη και συντονισμένη προσέγγιση. Πρώτο και καθοριστικό βήμα είναι η αποστιγματοποίηση των ψυχικών διαταραχών. Η ανοιχτή συζήτηση, η ενημέρωση και η καλλιέργεια κοινωνικής κατανόησης μπορούν να μειώσουν τα εμπόδια που αποτρέπουν πολλούς ανθρώπους από το να αναζητήσουν βοήθεια.
Παράλληλα, η χρόνια υποχρηματοδότηση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας καθιστά αναγκαία την ουσιαστική αύξηση των επενδύσεων, ιδίως στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Η ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού, η βελτίωση της πρόσβασης και η ανάπτυξη κοινοτικών δομών είναι κρίσιμες παρεμβάσεις.
Η ψυχική υγεία ως δημόσια προτεραιότητα
Η ψυχική υγεία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποσπασματικά. Απαιτείται η ενσωμάτωσή της σε όλες τις πτυχές της υγειονομικής περίθαλψης και της δημόσιας πολιτικής. Αυτό σημαίνει εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας, ένταξη της ψυχικής διάστασης στον σχεδιασμό κοινωνικών πολιτικών και συστηματική επένδυση στην έρευνα.
Καθώς ο κόσμος προσπαθεί να ανακάμψει από την πανδημία της COVID-19 μέσα σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων ανισοτήτων και οικονομικών πιέσεων, η ψυχική υγεία δεν μπορεί να παραμένει στο περιθώριο. Η αναγνώρισή της ως θεμελιώδους ανθρώπινου δικαιώματος και η συλλογική δέσμευση για την προστασία της αποτελούν αναγκαίες προϋποθέσεις για βιώσιμες και ανθεκτικές κοινωνίες στον 21ο αιώνα.
Βρείτε μας στο Google News. Πατήστε εδώ!