Οι ανθρώπινες σχέσεις μπορούν να αποτελούν ταυτόχρονα πηγή βαθιάς χαράς και έντονης ψυχικής φθοράς. Σχεδόν όλοι, κάποια στιγμή στη ζωή τους, έρχονται αντιμέτωποι με έναν άνθρωπο που «κολλάει», έναν φίλο που δραματοποιεί τα πάντα, έναν σύντροφο που αποσύρεται όταν η οικειότητα αυξάνεται ή έναν γονέα ή προϊστάμενο που ασκεί υπερβολικό έλεγχο. Αυτές οι σχέσεις συχνά χαρακτηρίζονται ως «δύσκολες», όμως πίσω από αυτή την ετικέτα κρύβονται πολύ πιο σύνθετοι ψυχολογικοί μηχανισμοί.
Γιατί ορισμένες αλληλεπιδράσεις γίνονται τόσο έντονες
Όταν μια συζήτηση ξεφεύγει ή μια σύγκρουση κλιμακώνεται, είναι φυσικό να θεωρούμε ότι η αιτία βρίσκεται στην τρέχουσα διαφωνία. Ωστόσο, η ψυχολογική έρευνα δείχνει ότι οι δύσκολες αλληλεπιδράσεις συχνά έχουν βαθύτερες ρίζες. Ένας βασικός παράγοντας είναι η ιδιοσυγκρασία, δηλαδή το βιολογικά καθορισμένο στυλ με το οποίο κάθε άνθρωπος αντιδρά συναισθηματικά και συμπεριφορικά στο περιβάλλον του.
Άτομα με πιο ευαίσθητη ιδιοσυγκρασία βιώνουν το στρες και τα ερεθίσματα πιο έντονα. Όταν κατακλύζονται, μπορεί να φαίνονται ευερέθιστα, απότομα ή απρόβλεπτα. Αυτό όμως δεν σημαίνει κακή πρόθεση. Συχνά πρόκειται για αντίδραση σε συναισθηματική ή αισθητηριακή υπερφόρτωση. Όταν αυτά τα άτομα βρίσκονται σε περιβάλλοντα που κατανοούν και σέβονται τις ανάγκες τους, μπορούν να αναπτύξουν εξαιρετικά υγιείς και βαθιές σχέσεις.
Ο ρόλος της προσκόλλησης στις σχέσεις
Ένας ακόμη κρίσιμος παράγοντας είναι η προσκόλληση. Οι πρώιμες εμπειρίες με τους φροντιστές μας διαμορφώνουν το πώς αντιλαμβανόμαστε την εγγύτητα, την εμπιστοσύνη και την ασφάλεια στις ενήλικες σχέσεις. Όταν η φροντίδα υπήρξε ασυνεπής ή συναισθηματικά αποστασιοποιημένη, μπορεί να αναπτυχθεί ανασφαλής προσκόλληση.
Τα άτομα με ανασφαλή προσκόλληση συχνά ταλαντεύονται ανάμεσα στην υπερβολική προσκόλληση και την απόσυρση. Μπορεί να ελέγχουν, να κατηγορούν ή να αποφεύγουν την οικειότητα, όχι επειδή θέλουν να πληγώσουν τους άλλους, αλλά επειδή προσπαθούν να προστατευτούν από τον φόβο της απόρριψης. Η κατανόηση αυτής της δυναμικής επιτρέπει πιο συμπονετικές και αποτελεσματικές παρεμβάσεις στις σχέσεις.
Η δυσκολία ρύθμισης των συναισθημάτων
Σε δύσκολες σχέσεις, τα συναισθήματα συχνά φτάνουν στα άκρα. Η έρευνα δείχνει ότι άτομα με ευαίσθητη ιδιοσυγκρασία, ανασφαλή προσκόλληση ή ιστορικό τραύματος αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες δυσκολίες στη ρύθμιση των συναισθημάτων τους. Η αδυναμία αυτή δεν επηρεάζει μόνο την ψυχική υγεία, αλλά συνδέεται και με συγκρούσεις, διαλύσεις σχέσεων και επιθετική συμπεριφορά.
Το συναίσθημα, ωστόσο, δεν είναι ατομικό φαινόμενο. Τα νευρικά μας συστήματα «συντονίζονται» μεταξύ τους. Όταν ένα άτομο απορρυθμίζεται, αυτό συχνά πυροδοτεί αντίστοιχες αντιδράσεις στους γύρω του. Γι’ αυτό η αυτορρύθμιση αποτελεί θεμέλιο κάθε υγιούς σχέσης.
Στρατηγικές για την αποφόρτιση της έντασης
Υπάρχουν πρακτικές, βασισμένες σε επιστημονικά δεδομένα, που μπορούν να βοηθήσουν στη διαχείριση των έντονων συναισθημάτων. Η αργή, βαθιά αναπνοή στέλνει σήμα ασφάλειας στο νευρικό σύστημα. Ένα σύντομο διάλειμμα κατά τη διάρκεια μιας σύγκρουσης μπορεί να αποτρέψει την κλιμάκωση. Η σωματική κίνηση, όπως το περπάτημα ή η γιόγκα, συμβάλλει ουσιαστικά στη μείωση του άγχους και της συναισθηματικής φόρτισης.
Εξίσου σημαντική είναι η γνωστική επανεκτίμηση: η αλλαγή του τρόπου με τον οποίο ερμηνεύουμε μια κατάσταση. Όταν μετατοπίζουμε την προσοχή μας από την ανάγκη να «διορθώσουμε» τον άλλον στη διατήρηση της σχέσης ή της προσωπικής μας ισορροπίας, μειώνεται η ένταση και αυξάνεται η ψυχική ευελιξία.
Η αξία της σωστής ανατροφοδότησης
Οι δύσκολοι άνθρωποι συχνά δεν γνωρίζουν πώς επηρεάζουν τους γύρω τους. Η ανατροφοδότηση είναι απαραίτητη, αλλά μόνο όταν δίνεται με τρόπο που δεν προκαλεί άμυνα. Η πιο αποτελεσματική ανατροφοδότηση είναι συγκεκριμένη, επικεντρωμένη στη συμπεριφορά και συνδεδεμένη με έναν κοινό στόχο. Όταν δίνεται στον κατάλληλο χρόνο και μέσα σε κλίμα αμοιβαιότητας, μπορεί να μετατραπεί σε εργαλείο μάθησης και όχι σύγκρουσης.
Όταν η κατανόηση αλλάζει τη σχέση
Οι δύσκολες σχέσεις δεν σημαίνουν ότι κάποιος είναι «τοξικός» ή ανεπανόρθωτα προβληματικός. Συχνά αντικατοπτρίζουν βαθύτερες ανάγκες για ασφάλεια, σύνδεση και κατανόηση. Όταν αναγνωρίζουμε αυτές τις ανάγκες και μαθαίνουμε να ρυθμίζουμε τα δικά μας συναισθήματα και να επικοινωνούμε με σαφήνεια, ακόμη και οι πιο απαιτητικές σχέσεις μπορούν να γίνουν πιο υποφερτές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ουσιαστικές. Η επιστήμη των σχέσεων δείχνει ότι η αλλαγή είναι δύσκολη, αλλά απολύτως εφικτή.
Βρείτε μας στο Google News. Πατήστε εδώ!