Ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν έχει αφήσει πίσω του μόνο κατεστραμμένες πόλεις και χαμένες πατρίδες. Έχει δημιουργήσει και μια λιγότερο ορατή, αλλά εξίσου βαθιά κρίση: μια κρίση ψυχικής υγείας που επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους οι οποίοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους. Η εμπειρία του πολέμου, της απώλειας και της αναγκαστικής μετανάστευσης αφήνει ψυχολογικά αποτυπώματα που συχνά επιμένουν πολύ μετά την απομάκρυνση από το πεδίο της σύγκρουσης.
Μια πρόσφατη μελέτη ερευνητών από το Ιατρικό Πανεπιστήμιο του Βρότσλαβ έρχεται να φωτίσει αυτή τη διάσταση, εξετάζοντας πώς ο πόλεμος επηρεάζει την ψυχική υγεία των Ουκρανών προσφύγων σε σύγκριση με τον τοπικό πληθυσμό της Πολωνίας. Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Psychiatry, αναδεικνύουν μια σύνθετη εικόνα ψυχολογικής επιβάρυνσης, αλλά και κοινωνικής ανθεκτικότητας.
Βαριά ψυχολογική επιβάρυνση στους πρόσφυγες
Στη μελέτη συμμετείχαν συνολικά 209 άτομα: 68 πρόσφυγες πολέμου από την Ουκρανία και 141 Πολωνοί κάτοικοι του Βρότσλαβ. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να συμπληρώσουν τυποποιημένα ερωτηματολόγια που αξιολογούσαν το επίπεδο ψυχολογικού στρες, τη μοναξιά και τη δύναμη των κοινωνικών τους δικτύων.
Τα αποτελέσματα ήταν αποκαλυπτικά. Περίπου τα τρία τέταρτα των Ουκρανών προσφύγων εμφάνιζαν κλινικά σημαντικά επίπεδα ψυχολογικής δυσφορίας. Άγχος, αϋπνία και σωματικά συμπτώματα αναφέρονταν πολύ συχνότερα σε σχέση με τους Πολωνούς συμμετέχοντες. Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι υψηλότερα επίπεδα στρες συνδέονταν με νεότερη ηλικία, προϋπάρχοντα ψυχιατρικά προβλήματα και εντονότερα αισθήματα μοναξιάς.
Όπως επισημαίνει ο καθηγητής Patryk Piotrowski, MD, Ph.D., τα συμπτώματα αυτά ενδέχεται να επιδεινωθούν με την πάροδο του χρόνου, εάν δεν αντιμετωπιστούν παράγοντες όπως η παρατεταμένη αβεβαιότητα για το μέλλον, η αστάθεια στην καθημερινή ζωή και η περιορισμένη πρόσβαση σε δομές υποστήριξης.
Η μοναξιά δεν διαχωρίζει πρόσφυγες και ντόπιους
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα και απροσδόκητα ευρήματα της μελέτης αφορά το αίσθημα μοναξιάς. Παρά τις αντικειμενικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι πρόσφυγες, τα επίπεδα μοναξιάς τους δεν ήταν υψηλότερα από εκείνα των Πολωνών κατοίκων του Βρότσλαβ. Το αποτέλεσμα αυτό έρχεται σε αντίθεση με την κοινή αντίληψη ότι η αναγκαστική μετανάστευση οδηγεί αναπόφευκτα σε κοινωνική απομόνωση.
Οι ερευνητές αποδίδουν το φαινόμενο αυτό στη σχετικά θερμή υποδοχή των Ουκρανών προσφύγων στην Πολωνία, καθώς και στην πολιτισμική και γλωσσική εγγύτητα των δύο λαών. Πολλοί πρόσφυγες, ιδιαίτερα γυναίκες, έφτασαν στη χώρα μαζί με παιδιά ή άλλα μέλη της οικογένειάς τους, γεγονός που λειτούργησε προστατευτικά για την ψυχική τους ισορροπία.
Η σημασία των κοινωνικών και οικογενειακών δεσμών
Η έρευνα ανέδειξε τον καθοριστικό ρόλο των κοινωνικών δικτύων υποστήριξης. Οι πρόσφυγες διέθεταν, κατά μέσο όρο, πιο εκτεταμένα οικογενειακά δίκτυα από τους Πολωνούς συμμετέχοντες. Οι δεσμοί με γονείς, παιδιά και αδέλφια αποτέλεσαν σημαντική πηγή συναισθηματικής ασφάλειας και ανθεκτικότητας.
Ωστόσο, όπως τονίζουν οι ερευνητές, οι ισχυροί οικογενειακοί δεσμοί δεν επαρκούν πάντα. Ακόμα και άτομα με έντονη κοινωνική υποστήριξη μπορούν να εμφανίσουν συμπτώματα κατάθλιψης ή μετατραυματικού στρες, όταν η καθημερινότητά τους χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα, οικονομική ανασφάλεια και έλλειψη προοπτικής.
Προκλήσεις για τις πολιτικές ψυχικής υγείας
Τα ευρήματα της μελέτης υπογραμμίζουν την ανάγκη για μια ολοκληρωμένη πολιτική ψυχικής υγείας για τους πρόσφυγες. Οι ειδικοί προτείνουν την ανάπτυξη τοπικών κέντρων υποστήριξης, τη δημιουργία προγραμμάτων ένταξης που ενισχύουν τους κοινωνικούς δεσμούς και την εκπαίδευση επαγγελματιών σε βασικές πρακτικές «ψυχικών πρώτων βοηθειών».
Η παροχή ψυχολογικής υποστήριξης στη μητρική γλώσσα των προσφύγων, σε συνδυασμό με την ενίσχυση της επαφής με την κοινότητα υποδοχής, θεωρείται καθοριστικής σημασίας. Όπως δείχνει το παράδειγμα του Βρότσλαβ, η αλληλεγγύη και η κοινωνική συνοχή μπορούν να λειτουργήσουν όχι μόνο ως μέσο φιλοξενίας, αλλά και ως παράγοντας ψυχικής επούλωσης απέναντι στο τραύμα του πολέμου.
Βρείτε μας στο Google News. Πατήστε εδώ!