Η συνεχόμενη παρακολούθηση τηλεοπτικών σειρών, γνωστή διεθνώς ως binge-watching, έχει εξελιχθεί σε μία από τις πιο διαδεδομένες συνήθειες ψυχαγωγίας της ψηφιακής εποχής. Αν και για πολλούς αποτελεί έναν ακίνδυνο τρόπο χαλάρωσης, νέα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι όταν η συμπεριφορά αυτή λαμβάνει εθιστικά χαρακτηριστικά, μπορεί να συνδέεται στενά με τη μοναξιά και τη συναισθηματική απομόνωση. Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLOS One από τους Xiaofan Yue και Xin Cui του Πανεπιστημίου Huangshan στην Κίνα, ο εθισμός στην υπερβολική παρακολούθηση σειρών σχετίζεται σημαντικά με αυξημένα επίπεδα μοναξιάς.
Η κληρονομιά της πανδημίας και η αλλαγή συνηθειών
Η πανδημία COVID-19 λειτούργησε ως καταλύτης για την ενίσχυση της κατανάλωσης ψηφιακού περιεχομένου. Τα παρατεταμένα lockdown, η κοινωνική αποστασιοποίηση και η αβεβαιότητα οδήγησαν εκατομμύρια ανθρώπους να περνούν περισσότερο χρόνο στο σπίτι, συχνά μπροστά από μία οθόνη. Παρότι οι περισσότεροι έχουν επιστρέψει πλέον σε πιο κανονικούς ρυθμούς ζωής, για ορισμένους η υπερβολική παρακολούθηση τηλεοπτικών σειρών δεν περιορίστηκε, αλλά εξελίχθηκε σε μια συμπεριφορά με στοιχεία εμμονής, αυξανόμενης κατανάλωσης και αρνητικών συνεπειών στην καθημερινή λειτουργικότητα.
Ο σχεδιασμός της μελέτης και το δείγμα
Για να διερευνήσουν τη σχέση μεταξύ εθισμού στο binge-watching και μοναξιάς, οι ερευνητές πραγματοποίησαν έρευνα σε 551 ενήλικες που χαρακτηρίζονταν ως βαρείς χρήστες τηλεοπτικού περιεχομένου. Όλοι οι συμμετέχοντες παρακολουθούσαν τηλεοπτικές σειρές για τουλάχιστον 3,5 ώρες ημερησίως και περισσότερα από τέσσερα επεισόδια την εβδομάδα. Μέσω ερωτηματολογίων αξιολογήθηκαν τα επίπεδα εθιστικής συμπεριφοράς, η εμπειρία μοναξιάς και τα βασικά κίνητρα που οδηγούσαν στην υπερβολική παρακολούθηση.
Ποιοι πληρούν τα κριτήρια εθισμού
Από το σύνολο των συμμετεχόντων, 334 άτομα, ποσοστό περίπου 61%, πληρούσαν τα κριτήρια για εθισμό στην υπερβολική παρακολούθηση σειρών. Σε αυτή την ομάδα, η μοναξιά παρουσίασε ισχυρή και στατιστικά σημαντική συσχέτιση με τα επίπεδα εθισμού. Αντίθετα, στους συμμετέχοντες που παρακολουθούσαν επίσης πολλές ώρες τηλεόραση αλλά δεν εμφάνιζαν εθιστικά χαρακτηριστικά, δεν παρατηρήθηκε αντίστοιχη σχέση. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι δεν είναι ο χρόνος θέασης καθαυτός που σχετίζεται με τη μοναξιά, αλλά ο τρόπος και τα ψυχολογικά χαρακτηριστικά με τα οποία βιώνεται η συγκεκριμένη συμπεριφορά.
Τα κίνητρα πίσω από την εθιστική συμπεριφορά
Η ανάλυση των κινήτρων αποκάλυψε σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ εθισμένων και μη εθισμένων θεατών. Η μοναξιά συσχετίστηκε ιδιαίτερα με δύο βασικά κίνητρα: την απόδραση από δυσάρεστες σκέψεις ή καταστάσεις και την αναζήτηση συναισθηματικής ενίσχυσης. Αυτό σημαίνει ότι τα άτομα που βιώνουν έντονη μοναξιά ενδέχεται να χρησιμοποιούν την υπερβολική παρακολούθηση σειρών τόσο ως μηχανισμό αποφυγής αρνητικών συναισθημάτων όσο και ως μέσο ενίσχυσης θετικών, έστω και πρόσκαιρων, συναισθηματικών εμπειριών.
Μοναξιά, ρύθμιση συναισθημάτων και ψηφιακή κατανάλωση
Οι συγγραφείς της μελέτης υποστηρίζουν ότι ο εθισμός στο binge-watching μπορεί να λειτουργεί ως στρατηγική ρύθμισης συναισθημάτων. Σε άτομα με περιορισμένες κοινωνικές επαφές ή συναισθηματική στήριξη, η ενασχόληση με φανταστικούς κόσμους και αφηγήσεις προσφέρει μια αίσθηση σύνδεσης και προσωρινής ανακούφισης. Ωστόσο, αυτή η στρατηγική ενδέχεται μακροπρόθεσμα να ενισχύει τη μοναξιά, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο απομόνωσης και αυξανόμενης κατανάλωσης περιεχομένου.
Περιορισμοί και ανάγκη για περαιτέρω έρευνα
Παρά τη σημασία των ευρημάτων, οι ερευνητές τονίζουν ότι η μελέτη δείχνει συσχέτιση και όχι αιτιώδη σχέση. Δεν είναι σαφές εάν η μοναξιά οδηγεί στον εθισμό ή αν ο εθισμός εντείνει τη μοναξιά. Επιπλέον, η έρευνα επικεντρώθηκε αποκλειστικά σε τηλεοπτικές σειρές και δεν εξέτασε άλλες μορφές προβληματικής κατανάλωσης βίντεο, όπως πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.
Συνολικά, η μελέτη συμβάλλει ουσιαστικά στην κατανόηση της υπερβολικής παρακολούθησης περιεχομένου, διαχωρίζοντας τις εθιστικές από τις μη εθιστικές μορφές και αναδεικνύοντας τον ρόλο της μοναξιάς ως βασικού ψυχολογικού παράγοντα. Τα ευρήματα υπογραμμίζουν την ανάγκη για μεγαλύτερη προσοχή στις ψυχικές διαστάσεις της ψηφιακής ψυχαγωγίας στη σύγχρονη κοινωνία.
Βρείτε μας στο Google News. Πατήστε εδώ!