Το τραύμα δεν είναι δικό σου λάθος, αλλά η θεραπεία είναι δική σου ευθύνη

Η φράση «το τραύμα δεν είναι δικό σου λάθος, αλλά η θεραπεία είναι δική σου ευθύνη» συμπυκνώνει μια δύσκολη αλλά απελευθερωτική αλήθεια για την ψυχική υγεία. Πολλοί άνθρωποι κουβαλούν εμπειρίες που τους σημάδεψαν χωρίς να το επιλέξουν: κακοποίηση, παραμέληση, απώλεια, απόρριψη ή χρόνια ανασφάλεια. Το τραύμα δεν προκύπτει από αδυναμία χαρακτήρα ούτε από λάθος επιλογές. Είναι αποτέλεσμα συνθηκών που ξεπέρασαν τις ψυχικές αντοχές του ατόμου τη δεδομένη στιγμή.

Τι είναι το ψυχικό τραύμα

Το ψυχικό τραύμα δεν αφορά μόνο το ίδιο το γεγονός, αλλά τον τρόπο με τον οποίο το νευρικό σύστημα και η ψυχή το βίωσαν. Δύο άνθρωποι μπορεί να περάσουν παρόμοιες εμπειρίες και να επηρεαστούν διαφορετικά. Το τραύμα εγκαθίσταται όταν το άτομο δεν είχε τους εσωτερικούς ή εξωτερικούς πόρους για να επεξεργαστεί αυτό που συνέβη. Γι’ αυτό και δεν μπορεί να θεωρηθεί προσωπικό σφάλμα. Κανείς δεν επιλέγει να τραυματιστεί.

Η παγίδα της αυτοενοχοποίησης

Ένα από τα πιο επώδυνα επακόλουθα του τραύματος είναι η αυτοενοχοποίηση. Πολλοί άνθρωποι μεγαλώνουν πιστεύοντας ότι «κάτι έκαναν λάθος» ή ότι «αν ήταν διαφορετικοί, δεν θα είχαν πληγωθεί». Αυτή η πεποίθηση συχνά ριζώνει από παιδική ηλικία, όταν το μυαλό προσπαθεί να δώσει νόημα στο χάος. Η ευθύνη, όμως, για το τραύμα ανήκει στις συνθήκες και στους ανθρώπους που το προκάλεσαν, όχι σε εκείνον που το υπέστη.

Γιατί η θεραπεία είναι προσωπική ευθύνη

Το γεγονός ότι το τραύμα δεν είναι δικό σου λάθος δεν σημαίνει ότι κάποιος άλλος μπορεί να το θεραπεύσει για εσένα. Η θεραπεία είναι μια ενεργή διαδικασία που απαιτεί συμμετοχή, επίγνωση και επιλογές. Κανείς δεν μπορεί να κάνει τη δουλειά της ίασης στη θέση σου, όσο υποστηρικτικός κι αν είναι. Αυτό δεν είναι άδικο· είναι ρεαλιστικό. Η ευθύνη εδώ δεν έχει τιμωρητικό χαρακτήρα, αλλά δηλώνει δύναμη και δυνατότητα αλλαγής.

Η διαφορά ανάμεσα στην ευθύνη και την ενοχή

Συχνά συγχέουμε την ευθύνη με την ενοχή. Η ενοχή λέει «φταίω για ό,τι συνέβη». Η ευθύνη λέει «αναλαμβάνω τι θα κάνω από εδώ και πέρα». Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη. Όταν κάποιος παραμένει εγκλωβισμένος στην ενοχή, μένει παθητικός. Όταν αναλαμβάνει την ευθύνη της θεραπείας του, αποκτά ενεργό ρόλο στη ζωή του. Δεν αναιρεί τον πόνο, αλλά του δίνει κατεύθυνση.

Τα τραύματα που επαναλαμβάνονται στη ζωή

Ανεπεξέργαστο τραύμα συχνά επανεμφανίζεται μέσα από μοτίβα σχέσεων, αντιδράσεων και επιλογών. Ίδιες συγκρούσεις, παρόμοιες απογοητεύσεις, έντονα συναισθηματικά ξεσπάσματα ή αποφυγή εγγύτητας δεν είναι τυχαία. Είναι τρόποι με τους οποίους το τραύμα ζητά αναγνώριση. Όταν δεν αναλαμβάνουμε την ευθύνη της θεραπείας, δεν τιμωρούμε μόνο τον εαυτό μας, αλλά συχνά και τους ανθρώπους γύρω μας, χωρίς να το θέλουμε.

Η θεραπεία ως πράξη αυτοσεβασμού

Η απόφαση να δουλέψει κανείς με το τραύμα του είναι πράξη βαθύτατου αυτοσεβασμού. Μπορεί να περιλαμβάνει ψυχοθεραπεία, αυτοπαρατήρηση, εκμάθηση ορίων και επανασύνδεση με το σώμα και τα συναισθήματα. Δεν είναι εύκολη διαδικασία και συχνά απαιτεί χρόνο και υπομονή. Όμως κάθε μικρό βήμα θεραπείας μειώνει τη δύναμη που έχει το παρελθόν πάνω στο παρόν.

Δεν χρειάζεται να το κάνεις μόνος σου

Η ευθύνη της θεραπείας δεν σημαίνει μοναξιά. Αντιθέτως, περιλαμβάνει και την επιλογή να ζητήσεις βοήθεια. Το να απευθυνθείς σε ειδικό ή να μιλήσεις ανοιχτά είναι μέρος της ανάληψης ευθύνης, όχι ένδειξη αδυναμίας. Η υποστήριξη δεν αναιρεί την προσωπική δουλειά, τη συμπληρώνει.

Η ελευθερία που φέρνει η αποδοχή

Όταν αποδεχτείς ότι το τραύμα δεν είναι δικό σου λάθος, απελευθερώνεσαι από τη ντροπή. Όταν αποδεχτείς ότι η θεραπεία είναι δική σου ευθύνη, απελευθερώνεσαι από την ακινησία. Ανάμεσα σε αυτά τα δύο βρίσκεται η πραγματική δύναμη: η δυνατότητα να ζήσεις μια ζωή που δεν καθορίζεται από όσα σου συνέβησαν, αλλά από το πώς επιλέγεις να σταθείς απέναντί τους.