Η σχιζοφρένεια αποτελεί μία από τις πιο σύνθετες και επιβαρυντικές ψυχιατρικές διαταραχές, επηρεάζοντας περίπου το 1% του παγκόσμιου πληθυσμού. Στη δημόσια αντίληψη κυριαρχούν συχνά τα «θετικά» συμπτώματα, όπως οι ψευδαισθήσεις και οι παραληρητικές ιδέες. Ωστόσο, για τους ίδιους τους ασθενείς, τα πιο εξουθενωτικά στοιχεία της νόσου είναι συχνά τα λεγόμενα «αρνητικά» συμπτώματα: η απάθεια, η απώλεια κινήτρων, η μειωμένη ικανότητα βίωσης ευχαρίστησης και η κοινωνική απόσυρση. Αυτά τα συμπτώματα συνδέονται άμεσα με τη λειτουργικότητα και την ποιότητα ζωής, ενώ παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανθεκτικά στις υπάρχουσες φαρμακευτικές θεραπείες.
Το σύστημα ανταμοιβής και η ντοπαμίνη
Εδώ και δεκαετίες, η έρευνα για τα αρνητικά συμπτώματα της σχιζοφρένειας έχει επικεντρωθεί στο σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου και ειδικότερα στη ντοπαμίνη. Κεντρικό ρόλο σε αυτό το σύστημα παίζει η κοιλιακή καλυπτρική περιοχή (VTA), ένας πυρήνας που ρυθμίζει το πώς ο εγκέφαλος αποδίδει σημασία και αξία στα ερεθίσματα. Σε άτομα με σχιζοφρένεια, το VTA θεωρείται συχνά υπερδραστήριο, με αποτέλεσμα μια «εξίσωση» της σημασίας των εμπειριών: τίποτα δεν ξεχωρίζει πραγματικά ως ελκυστικό ή άξιο προσπάθειας. Αυτή η νευρωνική συνθήκη μπορεί να εξηγήσει γιατί το κίνητρο και η πρωτοβουλία εξασθενούν δραματικά.
Η παρεγκεφαλίδα πέρα από την κίνηση
Μέχρι πρόσφατα, η παρεγκεφαλίδα αντιμετωπιζόταν σχεδόν αποκλειστικά ως δομή που σχετίζεται με την κίνηση, τον συντονισμό και την ισορροπία. Ωστόσο, νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι αυτός ο «μικρός εγκέφαλος» φιλοξενεί περίπου το 50% των νευρώνων του εγκεφάλου και συμμετέχει ενεργά σε γνωστικές και συναισθηματικές διεργασίες. Η ιδέα ότι η παρεγκεφαλίδα μπορεί να επηρεάζει το συναίσθημα και το κίνητρο άνοιξε τον δρόμο για μια πιο ολιστική κατανόηση της λειτουργίας της.
Η ανακάλυψη της σύνδεσης παρεγκεφαλίδας–VTA
Μια πρόσφατη μελέτη από το Πανεπιστήμιο της Γενεύης (UNIGE) και τα Πανεπιστημιακά Νοσοκομεία της Γενεύης (HUG) έφερε στο φως έναν μέχρι πρότινος ανεξερεύνητο μηχανισμό. Παρακολουθώντας 146 ασθενείς με σχιζοφρένεια σε βάθος 3 έως 9 μηνών και αναλύοντας επιπλέον μια ανεξάρτητη ομάδα επικύρωσης, οι ερευνητές εντόπισαν μια λειτουργική σύνδεση μεταξύ της παρεγκεφαλίδας και του VTA. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσο ισχυρότερη είναι αυτή η ρύθμιση, τόσο λιγότερο έντονα είναι τα αρνητικά συμπτώματα. Αντίστροφα, η ασθενέστερη σύνδεση σχετίζεται με αυξημένη απάθεια και κοινωνική απόσυρση.
Νέες θεραπευτικές προοπτικές
Το εύρημα αυτό δεν είναι μόνο θεωρητικά ενδιαφέρον, αλλά και κλινικά πολλά υποσχόμενο. Σε αντίθεση με το VTA, που βρίσκεται βαθιά στον εγκέφαλο και είναι δύσκολο να στοχευθεί άμεσα, η παρεγκεφαλίδα βρίσκεται στην επιφάνεια, στο πίσω μέρος του κρανίου. Αυτή η ανατομική ιδιαιτερότητα την καθιστά ιδανικό στόχο για μη επεμβατικές τεχνικές, όπως η διακρανιακή μαγνητική διέγερση (TMS). Μέσω της TMS, είναι θεωρητικά δυνατό να ενισχυθεί η δραστηριότητα της παρεγκεφαλίδας και, κατ’ επέκταση, να αποκατασταθεί η πιο φυσιολογική ρύθμιση του συστήματος ανταμοιβής.
Από τη βασική έρευνα στην κλινική πράξη
Ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη κλινική δοκιμή στο Campus Biotech της Γενεύης, με στόχο να αξιολογηθεί κατά πόσο η στοχευμένη διέγερση της παρεγκεφαλίδας μπορεί να μειώσει τα αρνητικά συμπτώματα της σχιζοφρένειας. Τα αποτελέσματα αναμένονται το 2028 και, αν είναι θετικά, θα μπορούσαν να σηματοδοτήσουν μια ουσιαστική αλλαγή στον τρόπο αντιμετώπισης αυτής της πτυχής της νόσου.
Μια νέα ματιά στο κίνητρο και τη λειτουργικότητα
Η σημασία αυτής της έρευνας ξεπερνά τη σχιζοφρένεια. Αναδεικνύει τη σημασία των νευρωνικών κυκλωμάτων, και όχι μόνο των μεμονωμένων νευροδιαβιβαστών, στην κατανόηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Κυρίως, προσφέρει ελπίδα ότι ακόμη και τα πιο «σιωπηλά» και παραμελημένα συμπτώματα μπορούν να γίνουν κατανοητά και, στο μέλλον, πιο αποτελεσματικά αντιμετωπίσιμα.
Βρείτε μας στο Google News. Πατήστε εδώ!