ΟΗΕ: Η Σρι Λάνκα αποτυγχάνει να προστατεύσει τους επιζώντες σεξουαλικής βίας

Ένα νέο ανησυχητικό πόρισμα του ΟΗΕ (Ηνωμένα Έθνη) καταδεικνύει ότι η Σρι Λάνκα δεν έχει ακόμη αντιμετωπίσει επαρκώς τις περιπτώσεις σεξουαλικής βίας που σχετίζονται με τον εμφύλιο πόλεμό της, ο οποίος έληξε πριν από περισσότερα από 15 χρόνια — αφήνοντας πολλούς επιζώντες χωρίς δικαίωση, αναγνώριση και αποζημίωση.

Ο εμφύλιος πόλεμος στη Σρι Λάνκα ανάμεσα στις κυβερνητικές δυνάμεις και τους Liberation Tigers of Tamil Eelam (LTTE) κράτησε από το 1983 έως το 2009 και σημαδεύτηκε από σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων εκτεταμένων περιπτώσεων σεξουαλικής βίας που χρησιμοποιήθηκε ως όπλο πολέμου.

Βαρύ φορτίο τραυμάτων και ατιμωρησίας

Σύμφωνα με την έκθεση του Γραφείου του Υπάτου Αρμοστή του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (OHCHR), οι επιζώντες — τόσο γυναίκες όσο και άντρες — εξακολουθούν να υποφέρουν από σοβαρές σωματικές και ψυχολογικές συνέπειες, βαθιά κοινωνική στιγματοποίηση και έντονη αίσθηση ατιμωρησίας.

Όπως επισημαίνεται, οι καταγγελίες αυτές δεν έχουν λάβει την «πραγματική αντιμετώπιση» που θα έπρεπε να έχουν κατά το διεθνές δίκαιο, ενώ πολλές περιπτώσεις παραμένουν υπόθετες ή έχουν αγνοηθεί από το δικαστικό σύστημα της Σρι Λάνκα.

Έλλειψη αναγνώρισης και υποστήριξης

Η έκθεση με τίτλο «We lost everything — even hope for justice» («Τα χάσαμε όλα — ακόμη και την ελπίδα για δικαιοσύνη») βασίζεται σε πάνω από μια δεκαετία παρακολούθησης από το OHCHR, σε διαβουλεύσεις με επιζώντες, εμπειρογνώμονες και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.

Το πόρισμα υπογραμμίζει ότι η στέρηση δικαιοσύνης και αποκατάστασης έχει βαθειά επίδραση στους ανθρώπους που υπέστησαν σεξουαλική βία στο πλαίσιο του πολέμου. Πολλοί εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν:

• σοβαρές σωματικές βλάβες, χρόνια τραύματα και προβλήματα υγείας,

• ψυχολογικά τραύματα, κοινωνικό αποκλεισμό και στιγματισμό,

• εν μέρει αδιαφορία ή άρνηση αναγνώρισης από την ίδια την πολιτεία.

Μία χαρακτηριστική δήλωση επιζώντα στην έκθεση περιγράφει τη σεξουαλική βία ως «βασανιστήριο που δεν σταματά ποτέ», αναδεικνύοντας το βάθος του ψυχικού και σωματικού πόνου.

Νομικό και θεσμικό κενό

Παρά τον τερματισμό των εχθροπραξιών το 2009, η έκθεση επισημαίνει ότι η νομοθεσία της Σρι Λάνκα δεν περιλαμβάνει ειδική ρύθμιση για τη σεξουαλική βία που σχετίζεται με ένοπλες συγκρούσεις. Επιπλέον:

• δεν υπάρχουν συγκεκριμένοι μηχανισμοί για τη δίωξη αυτών των εγκλημάτων,

• τα όρια παραγραφής παραμένουν σε ισχύ, και

• η ικανότητα των δικαστικών και ιατροδικαστικών αρχών είναι περιορισμένη.

Αντίστοιχα, οι επιζώντες ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων και άλλων ευάλωτων ομάδων συχνά δεν αναγνωρίζονται καν ή ακόμα και αντιμετωπίζονται ως ποινικές υποθέσεις λόγω των υφιστάμενων νόμων.

Κλίμα φόβου και κοινωνική σιωπή

Η έκθεση τονίζει ότι το επίμονο κλίμα φόβου, παρακολούθησης και στιγματισμού δυσχεραίνει σοβαρά την αναφορά περιστατικών. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την υπο-αναφορά των περιστατικών ή την πλήρη σιωπή για φόβο κοινωνικών συνεπειών.

Επιπλέον, το στίγμα δεν περιορίζεται στους ίδιους τους επιζώντες: στιγματίζει και τις οικογένειες και τα παιδιά τους, ειδικά στις κοινότητες που επλήγησαν περισσότερο από τη σύγκρουση.

Κλήση για δράση και μέτρα αποκατάστασης

Η έκθεση καλεί την κυβέρνηση της Σρι Λάνκα να προβεί άμεσα σε σειρά από κρίσιμες ενέργειες, μεταξύ των οποίων:

• **δημόσια αναγνώριση της σεξουαλικής βίας που διαπράχθηκε από κρατικές δυνάμεις και άλλους,

• έκδοση επίσημης συγγνώμης προς τους επιζώντες,

• μεταρρυθμίσεις στις δυνάμεις ασφαλείας, στη δικαστική λειτουργία και στο νομικό πλαίσιο,

• σύσταση ανεξάρτητου φορέα για τη δίωξη αυτών των εγκλημάτων,

• και καθολική πρόσβαση σε ψυχολογική, κοινωνική και ιατρική υποστήριξη για τα θύματα.**

Οι οργανώσεις υπεράσπισης ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως η Amnesty International, έχουν επίσης τονίσει ότι το νέο πόρισμα πρέπει να αποτελέσει καμπανάκι για την κυβέρνηση ώστε να προχωρήσει επιτέλους σε πρακτικά βήματα προς δικαιοσύνη και λογοδοσία.

Η Δύναμη της Δικαιοσύνης και η Ανάγκη Αναγνώρισης

Πέρα από τα νομικά ζητήματα, η έκθεση του ΟΗΕ επισημαίνει ότι η αναγνώριση της αλήθειας και η λογοδοσία για τις βαρύτατες παραβιάσεις που συνέβησαν κατά τη διάρκεια του πολέμου είναι θεμελιώδη στοιχεία για την αποκατάσταση της αξιοπρέπειας των επιζώντων και τη συμφιλίωση της κοινωνίας.

Μέχρι στιγμής, ωστόσο, η Σρι Λάνκα φαίνεται να έχει αποτύχει να ανταποκριθεί σε αυτές τις προσδοκίες της διεθνούς κοινότητας και των χιλιάδων ανθρώπων που εξακολουθούν να ψάχνουν δικαιοσύνη και αλήθεια.