Οι απότομες αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων κατά τη διάρκεια οικονομικών κρίσεων δεν αποτελούν απλώς ένα παροδικό οικονομικό πρόβλημα. Αντιθέτως, μπορούν να αφήσουν βαθιά και μακροχρόνια αποτυπώματα στην υγεία ολόκληρων γενεών και ιδιαίτερα στην παιδική παχυσαρκία. Ιδιαίτερα ευάλωτοι σε τέτοιου είδους σοκ είναι οι αστικοί πληθυσμοί και τα νοικοκυριά με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, τα οποία εξαρτώνται σχεδόν αποκλειστικά από την αγορά για την κάλυψη των διατροφικών τους αναγκών. Νέα ερευνητικά δεδομένα από το Πανεπιστήμιο της Βόννης αναδεικνύουν με σαφήνεια ότι οι επιπτώσεις αυτές δεν περιορίζονται στο παρόν, αλλά μπορούν να επηρεάσουν τη σωματική ανάπτυξη και τη μελλοντική υγεία των παιδιών.
Το μάθημα της ασιατικής χρηματοπιστωτικής κρίσης
Η ασιατική χρηματοπιστωτική κρίση στα τέλη της δεκαετίας του 1990 αποτέλεσε ένα φυσικό «εργαστήριο» για τη μελέτη των κοινωνικών και υγειονομικών συνεπειών των οικονομικών αναταράξεων. Στην Ινδονησία, η κρίση οδήγησε σε δραματική αύξηση της τιμής του ρυζιού, του βασικού διατροφικού αγαθού για τον πληθυσμό. Για εκατομμύρια οικογένειες, η πρόσβαση σε επαρκή και ποιοτική διατροφή έγινε ξαφνικά εξαιρετικά δύσκολη.
Ερευνητές από το Κέντρο Έρευνας Ανάπτυξης (ZEF) του Πανεπιστημίου της Βόννης αξιοποίησαν δεδομένα από την Ινδονησιακή Έρευνα Οικογενειακής Ζωής (IFLS), η οποία παρακολουθεί τα ίδια νοικοκυριά για δεκαετίες. Συνδέοντας τις περιφερειακές διαφορές στον πληθωρισμό των τιμών του ρυζιού με ανθρωπομετρικές μετρήσεις παιδιών, κατέδειξαν ότι το σοκ τιμών είχε άμεσες αλλά και μακροπρόθεσμες συνέπειες.
Υποσιτισμός, καχεξία και ένα παράδοξο αποτέλεσμα
Τα αποτελέσματα της μελέτης δείχνουν ότι η αύξηση των τιμών του ρυζιού συσχετίστηκε με σημαντική αύξηση του χρόνιου υποσιτισμού. Συγκεκριμένα, παρατηρήθηκε αύξηση κατά 3,5 ποσοστιαίες μονάδες στην παιδική καχεξία, δηλαδή στη μειωμένη ανάπτυξη σε ύψος. Το εύρημα αυτό επιβεβαιώνει ότι η έλλειψη επαρκούς και ποιοτικής διατροφής σε κρίσιμα στάδια της παιδικής ηλικίας μπορεί να έχει μη αναστρέψιμες επιπτώσεις.
Ωστόσο, ένα από τα πιο ενδιαφέροντα και απροσδόκητα συμπεράσματα της έρευνας ήταν η σύνδεση της παιδικής καχεξίας με αυξημένη πιθανότητα παχυσαρκίας στη νεαρή ενήλικη ζωή. Τα παιδιά που επηρεάστηκαν περισσότερο από την κρίση δεν ήταν μόνο κοντύτερα ως ενήλικες, αλλά παρουσίαζαν και υψηλότερο δείκτη μάζας σώματος.
Η έννοια της «κρυφής πείνας»
Η επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Elza S. Elmira, προτείνει ως εξήγηση το φαινόμενο της «κρυφής ανεπάρκειας» μικροθρεπτικών συστατικών. Σε περιόδους οικονομικής κρίσης, τα νοικοκυριά τείνουν να μειώνουν την κατανάλωση ακριβών, θρεπτικών τροφίμων, διατηρώντας κυρίως τις θερμίδες μέσω φθηνών βασικών αγαθών. Το αποτέλεσμα είναι μια διατροφή που μπορεί να καλύπτει τις ενεργειακές ανάγκες, αλλά στερείται βιταμινών και ιχνοστοιχείων απαραίτητων για την υγιή ανάπτυξη. Αυτή η ανισορροπία μπορεί να επιβραδύνει την αύξηση σε ύψος, ενώ ταυτόχρονα προδιαθέτει σε μεταβολικά προβλήματα αργότερα στη ζωή.
Γιατί τα παιδιά στις πόλεις κινδυνεύουν περισσότερο
Η έρευνα δείχνει ότι οι επιπτώσεις ήταν εντονότερες στις αστικές περιοχές. Σε αντίθεση με τις αγροτικές οικογένειες, που συχνά παράγουν μέρος της τροφής τους, τα αστικά νοικοκυριά εξαρτώνται σχεδόν πλήρως από την αγορά. Παράλληλα, το μορφωτικό επίπεδο των μητέρων αναδείχθηκε ως κρίσιμος παράγοντας: τα παιδιά μητέρων με χαμηλή εκπαίδευση επηρεάστηκαν δυσανάλογα περισσότερο, γεγονός που υπογραμμίζει τον ρόλο της διατροφικής γνώσης στη διαχείριση κρίσεων.
Σύγχρονες προκλήσεις και πολιτικές απαντήσεις
Τα ευρήματα της μελέτης είναι εξαιρετικά επίκαιρα. Οι παγκόσμιες κρίσεις τροφίμων, που προκαλούνται από συγκρούσεις, πανδημίες και ακραία καιρικά φαινόμενα, γίνονται ολοένα συχνότερες. Οι ερευνητές τονίζουν ότι οι πολιτικές αντιμετώπισης κρίσεων δεν πρέπει να εστιάζουν αποκλειστικά στη διασφάλιση θερμίδων ή στα όρια φτώχειας. Αντίθετα, απαιτείται μια διατροφικά ευαίσθητη προσέγγιση που να προστατεύει στοχευμένα τα παιδιά σε κρίσιμα στάδια ανάπτυξης. Διαφορετικά, οι συνέπειες της ακρίβειας των τροφίμων κινδυνεύουν να μετατραπούν σε μόνιμο βάρος για τη δημόσια υγεία και την κοινωνική συνοχή.
Βρείτε μας στο Google News. Πατήστε εδώ!