Η παχυσαρκία αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις δημόσιας υγείας παγκοσμίως, επηρεάζοντας πάνω από 640 εκατομμύρια ανθρώπους. Συνδέεται με σοβαρές παθήσεις, όπως ο διαβήτης τύπου 2, τα καρδιαγγειακά νοσήματα, η υπέρταση και αυξημένο κίνδυνο θνησιμότητας. Παρότι η διατροφή και η άσκηση αποτελούν τη βάση της διαχείρισης του σωματικού βάρους, τα αποτελέσματα ποικίλλουν σημαντικά από άτομο σε άτομο. Το ερώτημα που απασχολεί όλο και περισσότερο την επιστημονική κοινότητα είναι τι καθορίζει αυτή τη διακύμανση: τα γονίδια ή η αποτελεσματικότητα της ίδιας της παρέμβασης;
Ο ρόλος της γενετικής στην παχυσαρκία
Η γενετική προδιάθεση έχει αναγνωριστεί ως ένας από τους παράγοντες που επηρεάζουν τον κίνδυνο παχυσαρκίας. Μελέτες συσχέτισης σε ολόκληρο το γονιδίωμα έχουν εντοπίσει δεκάδες γενετικούς δείκτες (SNPs) που σχετίζονται με τον Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) και το σωματικό λίπος. Ωστόσο, το κατά πόσο αυτές οι γενετικές πληροφορίες μπορούν να προβλέψουν την επιτυχία ενός προγράμματος απώλειας βάρους παραμένει αμφιλεγόμενο. Πολλοί ερευνητές υποστηρίζουν ότι τα γονίδια καθορίζουν το «σημείο εκκίνησης», αλλά όχι απαραίτητα την ανταπόκριση σε παρεμβάσεις τρόπου ζωής.
Η μελέτη από την Ιαπωνία
Σε αυτό το πλαίσιο, ερευνητές με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο Ανθρωπίνων Υπηρεσιών Kanagawa πραγματοποίησαν μια αναδρομική μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Obesity, για να συγκρίνουν τη δύναμη πρόβλεψης της γενετικής προδιάθεσης με μια νέα «βαθμολογία αποδοτικότητας» ενός προγράμματος δίαιτας και άσκησης. Η μελέτη βασίστηκε σε δεδομένα 145 ενηλίκων, κυρίως γυναικών, ηλικίας 20 έως 69 ετών, οι οποίοι ολοκλήρωσαν ένα πρόγραμμα διάρκειας 8 έως 12 εβδομάδων.
Το πρόγραμμα διατροφής και προπόνησης
Η παρέμβαση συνδύαζε δίαιτα χαμηλών υδατανθράκων και προπόνηση με αντιστάσεις. Η διατροφή περιόριζε τους υδατάνθρακες σε περίπου 50 γραμμάρια ημερησίως, ενώ η πρόσληψη πρωτεΐνης κυμαινόταν μεταξύ 1 και 2 γραμμαρίων ανά κιλό σωματικού βάρους, χωρίς αυστηρούς περιορισμούς στο λίπος. Παράλληλα, οι συμμετέχοντες ακολουθούσαν 16 εποπτευόμενες συνεδρίες προπόνησης αντίστασης, με ασκήσεις όπως πιέσεις πάγκου, καθίσματα και άρσεις θανάτου, σχεδιασμένες για μέτρια έως υψηλή ένταση.
Γενετικές βαθμολογίες και βαθμολογία αποδοτικότητας
Οι ερευνητές υπολόγισαν μια βαθμολογία γενετικού κινδύνου βασισμένη σε 75 SNPs που είχαν συσχετιστεί με την παχυσαρκία σε προηγούμενη ιαπωνική μελέτη. Παράλληλα, ανέπτυξαν μια βαθμολογία αποδοτικότητας, χρησιμοποιώντας ανάλυση περιβάλλουσας δεδομένων, η οποία αποτύπωνε πόσο αποτελεσματικά κάθε άτομο μετέτρεπε τη διατροφή και την άσκηση σε απώλεια βάρους. Στόχος ήταν να διαπιστωθεί ποια από τις δύο βαθμολογίες προβλέπει καλύτερα την αλλαγή στον ΔΜΣ και στο ποσοστό σωματικού λίπους.
Τα αποτελέσματα της απώλειας βάρους
Κατά τη διάρκεια του προγράμματος, ο μέσος ΔΜΣ μειώθηκε από 27,6 σε 23,8 kg/m², ενώ το σωματικό βάρος μειώθηκε κατά περίπου 10 κιλά. Το ποσοστό σωματικού λίπους παρουσίασε επίσης σημαντική μείωση, από 36,1% σε 28,4%. Παράλληλα, παρατηρήθηκαν βελτιώσεις στην αρτηριακή πίεση. Η απώλεια βάρους συσχετίστηκε στενά με τη μείωση του ΔΜΣ, επιβεβαιώνοντας τη συνέπεια των μετρήσεων.
Τι προέβλεψε πραγματικά την επιτυχία
Η ανάλυση έδειξε ότι η βαθμολογία γενετικού κινδύνου συσχετιζόταν με τον αρχικό ΔΜΣ και το αρχικό ποσοστό λίπους, αλλά δεν προέβλεπε ουσιαστικά τον ρυθμό απώλειας βάρους. Αντίθετα, η βαθμολογία αποδοτικότητας εξήγησε σημαντικά μεγαλύτερο ποσοστό της διακύμανσης στην αλλαγή του ΔΜΣ, φτάνοντας πάνω από 30% στα στατιστικά μοντέλα. Το εύρημα αυτό ίσχυε τόσο για άνδρες όσο και για γυναίκες.
Οι ερευνητές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, η απώλεια βάρους μέσω δίαιτας και άσκησης συμβαίνει ανεξάρτητα από τη γενετική προδιάθεση. Αυτό που φαίνεται να μετρά περισσότερο είναι το πόσο αποτελεσματικά εφαρμόζεται και αξιοποιείται το πρόγραμμα. Τα ευρήματα ενισχύουν την ιδέα ότι οι παρεμβάσεις τρόπου ζωής μπορούν να είναι επιτυχημένες για ένα ευρύ φάσμα ανθρώπων και ότι η εξατομίκευση θα πρέπει να βασίζεται όχι μόνο στα γονίδια, αλλά και στη συμπεριφορά, την προσήλωση και την απόδοση του ίδιου του προγράμματος.
Βρείτε μας στο Google News. Πατήστε εδώ!