Μια νέα μελέτη από το Πανεπιστήμιο Umeå στη Σουηδία ρίχνει φως στους μηχανισμούς που μπορεί να οδηγούν στην ανάπτυξη μιας σπάνιας αλλά σοβαρής κληρονομικής ασθένειας, γνωστής ως «νόσος Skellefteå». Οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι η διαταραχή της αντιοξειδωτικής άμυνας του οργανισμού και η αυξημένη φλεγμονή φαίνεται να συνδέονται με την εμφάνιση της κληρονομικής αμυλοείδωσης λόγω τρανσθυρετίνης (ATTR).
Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Biomarker Research, μπορεί να βοηθήσουν στην καλύτερη κατανόηση του γιατί ορισμένοι άνθρωποι με την ίδια γενετική μετάλλαξη εμφανίζουν τη νόσο, ενώ άλλοι παραμένουν χωρίς συμπτώματα για ολόκληρη τη ζωή τους.
Τι είναι η αμυλοείδωση ATTR;
Η αμυλοείδωση ATTR είναι μια προοδευτική νόσος κατά την οποία μια πρωτεΐνη του οργανισμού, η τρανσθυρετίνη (TTR), χάνει τη φυσιολογική της δομή και αρχίζει να σχηματίζει παθολογικές συσσωρεύσεις, γνωστές ως αμυλοειδείς εναποθέσεις.
Οι εναποθέσεις αυτές μπορούν σταδιακά να προκαλέσουν βλάβες σε πολλά όργανα, όπως:
- τα περιφερικά νεύρα,
- την καρδιά,
- το γαστρεντερικό σύστημα,
- άλλα όργανα και ιστούς.
Στη βόρεια Σουηδία, η νόσος εμφανίζεται συχνότερα εξαιτίας μιας κληρονομικής μετάλλαξης στο γονίδιο της TTR, γνωστής ως TTR-Val30Met. Η σύνδεσή της με την περιοχή Skellefteå οδήγησε στην ονομασία «νόσος Skellefteå».
Παρότι η γενετική αιτία είναι γνωστή εδώ και χρόνια, παραμένει ένα σημαντικό ερώτημα: γιατί κάποιοι φορείς της μετάλλαξης εμφανίζουν συμπτώματα σε νεαρή ηλικία, άλλοι πολύ αργότερα και κάποιοι ποτέ;
Ο ρόλος του οξειδωτικού στρες
Οι ερευνητές προσπάθησαν να απαντήσουν σε αυτό το ερώτημα εξετάζοντας έναν διαφορετικό παράγοντα: την οξειδοαναγωγική ισορροπία του οργανισμού.
Ο οργανισμός διαθέτει φυσικούς μηχανισμούς προστασίας απέναντι στις ελεύθερες ρίζες και το οξειδωτικό στρες. Όταν όμως η ισορροπία αυτή διαταράσσεται, μπορεί να προκληθούν βλάβες στα κύτταρα και να ενεργοποιηθούν φλεγμονώδεις διαδικασίες.
Ένα από τα σημαντικότερα αντιοξειδωτικά συστήματα του σώματος βασίζεται στη γλουταθειόνη (GSH), μια ουσία που προστατεύει τα κύτταρα από οξειδωτικές βλάβες.
Η μελέτη εξέτασε εάν αλλαγές στον μεταβολισμό της γλουταθειόνης σχετίζονται με την εμφάνιση της αμυλοείδωσης ATTR.
Οι δείκτες που αποκάλυψαν την αλλαγή
Οι επιστήμονες ανέλυσαν δείγματα αίματος από τρεις ομάδες:
- υγιή άτομα χωρίς τη μετάλλαξη,
- φορείς της μετάλλαξης TTR-Val30Met χωρίς συμπτώματα,
- ασθενείς με εμφανή νόσο ATTR.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι ασθενείς με ενεργή νόσο είχαν σημαντικά αυξημένα επίπεδα πυρογλουταμινικού οξέος (PGA), ενός δείκτη που σχετίζεται με τον μεταβολισμό της γλουταθειόνης.
Παράλληλα, εντοπίστηκαν ενδείξεις αυξημένης δραστηριότητας του ενζύμου IDO1, το οποίο συνδέεται με φλεγμονώδεις διεργασίες.
Ο συνδυασμός αυτών των ευρημάτων δείχνει ότι η απώλεια ισορροπίας στην αντιοξειδωτική προστασία και η ενεργοποίηση της φλεγμονής μπορεί να συμμετέχουν στην πορεία της νόσου.
Δεν ευθύνεται μόνο η μετάλλαξη
Ένα σημαντικό μήνυμα της μελέτης είναι ότι η ύπαρξη της γενετικής μετάλλαξης πιθανότατα δεν αποτελεί τον μοναδικό παράγοντα που καθορίζει την εμφάνιση της νόσου.
Η μετάλλαξη TTR-Val30Met δημιουργεί μια προδιάθεση, όμως φαίνεται ότι και άλλοι βιολογικοί μηχανισμοί επηρεάζουν το αν και πότε θα εμφανιστούν συμπτώματα.
Η ικανότητα του οργανισμού να διατηρεί μια υγιή ισορροπία ανάμεσα στις οξειδωτικές και αντιοξειδωτικές διαδικασίες μπορεί να αποτελεί έναν από τους παράγοντες που καθορίζουν την εξέλιξη της ασθένειας.
Νέοι βιοδείκτες για έγκαιρη ανίχνευση
Ένα ιδιαίτερα σημαντικό αποτέλεσμα της έρευνας ήταν η ανάπτυξη ενός μοντέλου βιοδεικτών που βασίζεται στον συνδυασμό του PGA και του IDO1.
Το μοντέλο αυτό κατάφερε να εντοπίσει άτομα με αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης της νόσου με υψηλή ακρίβεια:
- περίπου 80% στις γυναίκες,
- σχεδόν 90% στους άνδρες.
Αν τα αποτελέσματα επιβεβαιωθούν σε μεγαλύτερες μελέτες, οι δείκτες αυτοί θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους γιατρούς να παρακολουθούν καλύτερα τους φορείς της μετάλλαξης και να εντοπίζουν όσους πλησιάζουν στην εμφάνιση συμπτωμάτων.
Η έγκαιρη διάγνωση είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς οι βλάβες στους ιστούς μπορεί να γίνουν μόνιμες όταν η νόσος προχωρήσει.
Θα μπορούσαν τα αντιοξειδωτικά να αποτελέσουν θεραπεία;
Τα ευρήματα ανοίγουν ένα νέο ερευνητικό πεδίο: εάν η ενίσχυση της αντιοξειδωτικής άμυνας του οργανισμού θα μπορούσε να καθυστερήσει ή να επιβραδύνει την εξέλιξη της νόσου.
Ωστόσο, οι επιστήμονες τονίζουν ότι η συγκεκριμένη μελέτη δεν αποδεικνύει πως η λήψη αντιοξειδωτικών συμπληρωμάτων μπορεί να θεραπεύσει ή να προλάβει την αμυλοείδωση ATTR.
Απαιτούνται κλινικές δοκιμές για να αξιολογηθεί αν παρεμβάσεις που επηρεάζουν την οξειδωτική ισορροπία μπορούν πράγματι να έχουν θεραπευτικό αποτέλεσμα.
Η σημασία για το μέλλον
Η έρευνα αυτή προσφέρει μια νέα οπτική στην κατανόηση της νόσου Skellefteå. Μέχρι σήμερα, η γενετική μετάλλαξη θεωρούνταν ο βασικός παράγοντας κινδύνου. Τώρα φαίνεται ότι το εσωτερικό περιβάλλον του οργανισμού, η φλεγμονή και η αντιοξειδωτική ικανότητα μπορεί επίσης να παίζουν καθοριστικό ρόλο.
Η ανακάλυψη νέων βιοδεικτών μπορεί να οδηγήσει σε πιο έγκαιρη διάγνωση και εξατομικευμένη παρακολούθηση των ασθενών.
Παρότι χρειάζεται ακόμη περισσότερη έρευνα, τα νέα δεδομένα δημιουργούν ελπίδα ότι στο μέλλον η αντιμετώπιση της κληρονομικής αμυλοείδωσης ATTR μπορεί να γίνει πιο προληπτική, στοχευμένη και αποτελεσματική.
Βρείτε μας στο Google News. Πατήστε εδώ!