Μήπως είσαι σε survival mode διαρκώς;

Έχεις την αίσθηση ότι απλώς «αντέχεις» την καθημερινότητα αντί να τη ζεις; Ότι λειτουργείς μηχανικά, από υποχρέωση σε υποχρέωση, με μόνιμη ένταση στο σώμα και το μυαλό; Αν ναι, είναι πιθανό να βρίσκεσαι σε αυτό που στην ψυχολογία ονομάζουμε survival mode — μια κατάσταση παρατεταμένης επιβίωσης, όπου το νευρικό σύστημα είναι συνεχώς σε συναγερμό.

Τι είναι το survival mode

Το survival mode είναι μια φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού σε απειλή ή έντονο στρες. Ενεργοποιείται μέσω του συμπαθητικού νευρικού συστήματος και μας προετοιμάζει για «μάχη, φυγή ή πάγωμα». Το πρόβλημα δεν είναι η ενεργοποίησή του — αυτό μας έχει σώσει εξελικτικά. Το πρόβλημα ξεκινά όταν αυτή η κατάσταση γίνεται μόνιμη.

Όταν ζεις για μήνες ή χρόνια σε survival mode, το σώμα και το μυαλό λειτουργούν σαν να υπάρχει συνεχής κίνδυνος, ακόμα κι αν αντικειμενικά δεν υπάρχει. Λογαριασμοί, δουλειά, σχέσεις, οικογενειακές υποχρεώσεις ή παλιότερα τραύματα αρκούν για να κρατούν το σύστημα «κολλημένο» εκεί.

Πώς μοιάζει στην πράξη

Το survival mode δεν φωνάζει πάντα. Συχνά ψιθυρίζει μέσα από συμπτώματα που θεωρούμε «κανονικά»:

• Μόνιμη κόπωση, ακόμα και μετά από ξεκούραση

• Δυσκολία συγκέντρωσης ή «θολό» μυαλό

• Ευερεθιστότητα ή συναισθηματικό μούδιασμα

• Υπερεργασία και ανάγκη για συνεχή έλεγχο

• Άγχος χωρίς σαφή αιτία

• Δυσκολία να χαλαρώσεις ή να απολαύσεις πράγματα

• Αίσθηση ότι πάντα κάτι επείγει

Συναισθηματικά, μπορεί να νιώθεις ότι δεν υπάρχει χώρος για χαρά, δημιουργικότητα ή αυθορμητισμό. Η ζωή γίνεται μια λίστα υποχρεώσεων που πρέπει απλώς να «βγει».

Γιατί μένουμε εκεί

Πολλοί άνθρωποι μένουν σε survival mode επειδή κάποτε τους βοήθησε. Ίσως μεγάλωσες σε περιβάλλον όπου έπρεπε να είσαι διαρκώς σε εγρήγορση. Ίσως έμαθες ότι η αξία σου συνδέεται με την απόδοση, την αντοχή ή το να «μην γίνεσαι βάρος». Ίσως απλώς δεν είχες ποτέ την ευκαιρία να νιώσεις ασφάλεια.

Το παράδοξο είναι ότι το σώμα συνηθίζει αυτή την κατάσταση. Η ένταση γίνεται το νέο φυσιολογικό, και η ηρεμία μοιάζει σχεδόν… απειλητική.

Το κόστος του μόνιμου συναγερμού

Η παρατεταμένη παραμονή σε survival mode έχει πραγματικό κόστος: εξουθένωση (burnout), ψυχοσωματικά συμπτώματα, αποδυνάμωση του ανοσοποιητικού, δυσκολίες στις σχέσεις. Όταν λειτουργείς μόνο για να επιβιώσεις, δεν έχεις πρόσβαση στα ανώτερα γνωστικά και συναισθηματικά σου εργαλεία: ενσυναίσθηση, φαντασία, βαθιά σύνδεση.

Με απλά λόγια, δεν ζεις στο πλήρες εύρος σου.

Πώς αρχίζει η έξοδος

Η έξοδος από το survival mode δεν γίνεται με «θετική σκέψη» ή περισσότερη προσπάθεια. Γίνεται με ασφάλεια. Το νευρικό σύστημα χρειάζεται επαναλαμβανόμενα μηνύματα ότι τώρα δεν κινδυνεύεις.

Μερικά πρώτα βήματα:

• Επιβράδυνση: μικρές παύσεις μέσα στη μέρα, έστω και 2 λεπτών

• Σωματική επίγνωση: αναπνοή, ήπιες κινήσεις, γείωση στο σώμα

• Όρια: λιγότερα «πρέπει», περισσότερα «αρκεί»

• Σύνδεση: άνθρωποι που δεν απαιτούν από εσένα να αποδίδεις

• Αυτοσυμπόνια: δεν είσαι «αδύναμος», είσαι κουρασμένος

Σε βαθύτερο επίπεδο, η υποστήριξη από ψυχολόγο ή θεραπευτή μπορεί να βοηθήσει το σύστημα να μάθει κάτι καινούργιο: πώς είναι να ζεις χωρίς διαρκή συναγερμό.

Από την επιβίωση στη ζωή

Το survival mode δεν είναι αποτυχία. Είναι ένδειξη ότι άντεξες. Όμως δεν προοριζόσουν μόνο για να αντέχεις. Προοριζόσουν για να αισθάνεσαι, να δημιουργείς, να συνδέεσαι.

Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι «τι φταίει σε μένα;» αλλά: τι χρειάζομαι για να νιώσω ασφαλής ξανά; Από εκεί ξεκινά η πραγματική ζωή.