Εποχική γρίπη στην Ελλάδα: Εξέλιξη, διάδοση και προκλήσεις δημόσιας υγείας

Η εποχική γρίπη αποτελεί μια από τις πιο διαδεδομένες αναπνευστικές ιογενείς λοιμώξεις παγκοσμίως και απασχολεί έντονα τα συστήματα υγείας κάθε χειμερινή περίοδο. Στην Ελλάδα όπως και στις άλλες χώρες της Ευρώπης, η εποχική γρίπη παρουσιάζει ετήσιες εξάρσεις, με κορύφωση κυρίως μεταξύ των μηνών Δεκεμβρίου και Μαρτίου, αν και η δραστηριότητά της μπορεί να εμφανιστεί από τον Οκτώβριο έως τον Απρίλιο κάθε έτους.

Η γρίπη προκαλείται από ιούς του οικογένειας Orthomyxoviridae, κυρίως από τους τύπους Α και Β. Ο ιός Influenza A παρουσιάζει μεγαλύτερη μεταδοτικότητα και συνδέεται συχνά με σοβαρές επιδημικές εξάρσεις, ενώ ο Influenza B κυκλοφορεί παράλληλα και επιτείνει το συνολικό φορτίο των λοιμώξεων. Κάθε χρόνο, τα στελέχη που κυκλοφορούν μεταλλάσσονται, γι’ αυτό οι ερευνητές σε συνεργασία με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO) παρακολουθούν τις μεταβολές για να προσαρμόσουν τα εμβόλια.

Συμπτώματα και μετάδοση: Η εποχική γρίπη εκδηλώνεται με αιφνίδια συμπτώματα όπως υψηλό πυρετό, έντονη κόπωση, μυαλγίες, πονοκέφαλο, καταρροή, πονόλαιμο και βήχα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα στα παιδιά, μπορεί να εμφανιστούν και συμπτώματα από το γαστρεντερικό σύστημα όπως ναυτία και έμετοι.

Η μετάδοση του ιού γίνεται κυρίως με τα σταγονίδια που εκπέμπονται όταν ένα μολυσμένο άτομο βήχει, φτερνίζεται ή ακόμη και μιλά. Επιπλέον, τα σταγονίδια μπορεί να εναποτεθούν σε επιφάνειες και να μεταδοθούν μέσω των χεριών όταν έρθουν σε επαφή με μάτια, μύτη ή στόμα. Παράγοντες όπως ο ψυχρός καιρός και ο συγχρωτισμός σε κλειστούς χώρους κατά τους χειμερινούς μήνες ευνοούν τη διάδοση του ιού.

Οι φορείς μπορούν να μεταδώσουν τον ιό περίπου μία ημέρα πριν εμφανίσουν συμπτώματα και έως 5-7 ημέρες μετά την έναρξη τους, με τα παιδιά και άτομα με ανοσοκαταστολή να παραμένουν μεταδοτικοί για περισσότερο χρόνο.

Επιδημιολογική εικόνα στην Ελλάδα: Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αυξημένη δραστηριότητα εποχικής γρίπης στη χώρα. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, η Ελλάδα κατέγραψε σημαντική αύξηση στις περιπτώσεις γρίπης για το 2024, με περισσότερες από 2.300 επιβεβαιωμένα κρούσματα, αριθμός που σχεδόν διπλασιάζεται σε σχέση με το 2023.

Κατά την περίοδο 2024–2025, στην κοινότητα κυκλοφόρησαν τόσο οι τύποι Α όσο και Β, με τα στελέχη Α(H1)pdm09 και Α(H3) να παρουσιάζουν σημαντική παρουσία.

Παράλληλα, τα συστήματα επιτήρησης του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) δείχνουν ότι η εποχική γρίπη παραμένει η πιο συχνή αναπνευστική λοίμωξη κατά τη χειμερινή περίοδο, ξεπερνώντας ακόμη και άλλους ιούς όπως ο SARS-CoV-2 σε κάποιες περιόδους.

Η δραστηριότητα της γρίπης δεν είναι ίδια κάθε χρόνο. Σε ορισμένες περιόδους, όπως το 2025, η εξάπλωση ξεκίνησε νωρίτερα από το αναμενόμενο, γεγονός που αποδίδεται στη διάδοση νέων υποτύπων όπως ο A(H3N2) subclade K, που έχει ανιχνευθεί και στην Ελλάδα παράλληλα με την ευρωπαϊκή αύξηση των κρουσμάτων.

Ομάδες υψηλού κινδύνου και επιπλοκές: Αν και η εποχική γρίπη μπορεί να επηρεάσει άτομα όλων των ηλικιών, υπάρχουν ομάδες που διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο για σοβαρές επιπλοκές. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι ηλικιωμένοι άνω των 60 ετών, τα παιδιά μικρότερα των 6 μηνών, άτομα με χρόνια αναπνευστικά ή καρδιακά νοσήματα, ανοσοκατεσταλμένοι και έγκυες γυναίκες.

Μερικές από τις σοβαρότερες επιπλοκές της γρίπης περιλαμβάνουν πνευμονία, επιδείνωση χρόνιων παθήσεων, ανάγκη νοσηλείας στις ΜΕΘ και, σε ορισμένες περιπτώσεις, θάνατο. Κατά τη διάρκεια μερικών προηγούμενων περιόδων, καταγράφηκαν περιστατικά βαριάς γρίπης με εισαγωγές σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας και θνητότητα, ιδιαίτερα μεταξύ ευάλωτων ομάδων.

Προφύλαξη και εμβολιασμός: Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος πρόληψης της εποχικής γρίπης είναι ο ετήσιος αντιγριπικός εμβολιασμός. Κάθε χρόνο προσαρμόζεται ώστε να αντιστοιχεί στα πιο πιθανώς κυκλοφορούντα στελέχη. Ο ΕΟΔΥ και οι ιατρικές ενώσεις προτρέπουν ειδικά τις ομάδες υψηλού κινδύνου να εμβολιάζονται πριν την έναρξη του κύματος γρίπης, ιδανικά στα τέλη Οκτωβρίου ή αρχές Νοεμβρίου.

Εκτός από τον εμβολιασμό, η υγιεινή των χεριών, η αποφυγή συγχρωτισμού όταν υπάρχει έξαρση κρουσμάτων και η χρήση μάσκας σε περιβάλλον υψηλού κινδύνου μπορούν να μειώσουν τη μετάδοση του ιού.

Η εποχική γρίπη παραμένει ένα σημαντικό δημόσιο υγειονομικό πρόβλημα στην Ελλάδα, με ετήσιες εξάρσεις που προκαλούν αυξημένο φόρτο στις υπηρεσίες υγείας και ενδεχόμενες σοβαρές επιπλοκές. Η επιτήρηση των ιών, οι προληπτικοί εμβολιασμοί και η ενημέρωση του κοινού αποτελούν βασικά εργαλεία για τον περιορισμό της νόσου και την προστασία των πιο ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού.