Ένα νέο ρομποτικό σύστημα θα μπορούσε να εκτελέσει λεπτές οφθαλμικές χειρουργικές επεμβάσεις

Η απόφραξη φλέβας αμφιβληστροειδούς ως σύγχρονη πρόκληση στην οφθαλμολογία

Η απόφραξη της φλέβας του αμφιβληστροειδούς (Retinal Vein Occlusion – RVO) αποτελεί μία από τις συχνότερες αγγειακές παθήσεις του οφθαλμού και σημαντική αιτία απώλειας όρασης, ιδιαίτερα σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. Η νόσος προκαλείται όταν μια φλέβα του αμφιβληστροειδούς αποφράσσεται, οδηγώντας σε διαταραχή της αιματικής ροής, αιμορραγίες, οίδημα και ισχαιμία του φωτοευαίσθητου ιστού. Παρά την πρόοδο της σύγχρονης ιατρικής, η αποτελεσματική αντιμετώπιση της αιτίας της RVO παραμένει δύσκολη.

Υφιστάμενες θεραπευτικές επιλογές και περιορισμοί

Σήμερα, η κλινική αντιμετώπιση της RVO βασίζεται κυρίως σε ενδοϋαλοειδικές ενέσεις φαρμάκων, όπως οι αναστολείς του VEGF και τα κορτικοστεροειδή. Οι θεραπείες αυτές μειώνουν το οίδημα της ωχράς κηλίδας και αναστέλλουν την ανώμαλη ανάπτυξη αιμοφόρων αγγείων, βελτιώνοντας ή σταθεροποιώντας την όραση σε αρκετούς ασθενείς. Ωστόσο, δεν απομακρύνουν τον θρόμβο που προκαλεί την απόφραξη, με αποτέλεσμα οι ασθενείς να χρειάζονται επαναλαμβανόμενες θεραπείες και μακροχρόνια παρακολούθηση.

Ο καθετηριασμός φλέβας αμφιβληστροειδούς ως καινοτόμος λύση

Μια ιδιαίτερα ελπιδοφόρα αλλά τεχνικά απαιτητική προσέγγιση είναι ο καθετηριασμός της φλέβας του αμφιβληστροειδούς (Retinal Vein Cannulation – RVC). Η μέθοδος αυτή στοχεύει στην άμεση πρόσβαση στη φραγμένη φλέβα, επιτρέποντας τη χορήγηση θρομβολυτικών ή άλλων φαρμάκων απευθείας στο σημείο της απόφραξης. Θεωρητικά, η προσέγγιση αυτή θα μπορούσε να αντιμετωπίσει την αιτία της νόσου και όχι μόνο τα συμπτώματά της.

Τα όρια της ανθρώπινης ακρίβειας στη μικροχειρουργική

Παρά τις δυνατότητές της, η RVC σπάνια εφαρμόζεται κλινικά λόγω της ακραίας τεχνικής δυσκολίας. Οι φλέβες του αμφιβληστροειδούς έχουν διάμετρο συγκρίσιμη με ανθρώπινη τρίχα, γεγονός που απαιτεί ακρίβεια μικρότερη των 100 μικρομέτρων. Τέτοια ακρίβεια ξεπερνά τα φυσιολογικά όρια της ανθρώπινης σταθερότητας και αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο τραυματισμού του αμφιβληστροειδούς.

Η συμβολή της ρομποτικής και της βαθιάς μάθησης

Σε αυτό το σημείο έρχεται να συμβάλει η ρομποτική χειρουργική. Ερευνητές του Πανεπιστημίου Johns Hopkins ανέπτυξαν ένα αυτόνομο ρομποτικό σύστημα που συνδυάζει ρομπότ υψηλής ακρίβειας με αλγόριθμους βαθιάς μάθησης. Το σύστημα αξιοποιεί εικόνες από χειρουργικό μικροσκόπιο και δεδομένα από οπτική τομογραφία συνοχής (OCT), ώστε να καθοδηγεί με ακρίβεια τη βελόνα προς τη φλέβα-στόχο και να ανιχνεύει τη στιγμή επαφής και εισόδου.

Πειραματική αξιολόγηση και αποτελέσματα

Η αποτελεσματικότητα του συστήματος δοκιμάστηκε σε ex vivo μάτια χοίρων, τόσο ακίνητα όσο και με ελεγχόμενη κίνηση που προσομοίωνε την αναπνοή. Τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά, με ποσοστά επιτυχούς καθετηριασμού που έφτασαν το 90% σε ακίνητα μάτια και το 83% σε κινούμενα. Επιπλέον, το σύστημα επέδειξε υψηλή επαναληψιμότητα και σταθερότητα, στοιχεία κρίσιμα για την κλινική ασφάλεια.

Επιπτώσεις για το μέλλον της οφθαλμικής χειρουργικής

Η συγκεκριμένη έρευνα υποδεικνύει ότι πολύπλοκες και εξαιρετικά εξειδικευμένες χειρουργικές δεξιότητες μπορούν να ενσωματωθούν σε αυτόνομα ή ημιαυτόνομα συστήματα. Στο μέλλον, τέτοιες τεχνολογίες θα μπορούσαν να μειώσουν τη μεταβλητότητα μεταξύ χειρουργών, να περιορίσουν τον κίνδυνο επιπλοκών και να διευρύνουν την πρόσβαση των ασθενών σε προηγμένες θεραπείες.

Επόμενα βήματα πριν την κλινική εφαρμογή

Παρά τα θετικά αποτελέσματα, απαιτούνται περαιτέρω μελέτες σε ζωντανά ζώα και κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους πριν από την ευρεία εφαρμογή της τεχνολογίας. Εάν τα επόμενα στάδια επιβεβαιώσουν την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα του συστήματος, η ρομποτικά υποβοηθούμενη καθετηριασμός φλέβας αμφιβληστροειδούς θα μπορούσε να αποτελέσει σημείο καμπής στη θεραπεία της RVO και γενικότερα στη μικροχειρουργική του οφθαλμού.