Είναι όντως μύθος ότι η ενσυναίσθηση είναι γυναικεία υπόθεση;

Η άποψη ότι η ενσυναίσθηση αποτελεί κυρίως «γυναικείο χαρακτηριστικό» είναι βαθιά ριζωμένη σε κοινωνικά στερεότυπα και πολιτισμικές αντιλήψεις. Από μικρή ηλικία, τα κορίτσια συχνά ενθαρρύνονται να εκφράζουν τα συναισθήματά τους, να φροντίζουν και να δείχνουν κατανόηση, ενώ τα αγόρια εκπαιδεύονται να είναι πιο συγκρατημένα και ανταγωνιστικά. Το ερώτημα όμως παραμένει: πρόκειται για βιολογική πραγματικότητα ή για κοινωνική κατασκευή;

Τι είναι η ενσυναίσθηση;

Η ενσυναίσθηση, στην ψυχολογική της διάσταση, αναφέρεται στην ικανότητα κατανόησης και συμμετοχής στα συναισθήματα ενός άλλου ατόμου. Οι ειδικοί διαχωρίζουν δύο βασικούς τύπους: τη γνωστική ενσυναίσθηση, δηλαδή την ικανότητα να κατανοούμε τι νιώθει κάποιος, και τη συναισθηματική ενσυναίσθηση, που αφορά τη συναισθηματική ανταπόκριση σε αυτό που βιώνει ο άλλος. Και οι δύο μορφές αποτελούν θεμελιώδη στοιχεία της κοινωνικής νοημοσύνης.

Υπάρχουν βιολογικές διαφορές;

Ορισμένες έρευνες υποστηρίζουν ότι, κατά μέσο όρο, οι γυναίκες εμφανίζουν ελαφρώς υψηλότερες επιδόσεις σε τεστ ενσυναίσθησης. Παράγοντες όπως οι ορμόνες – για παράδειγμα τα επίπεδα οιστρογόνων και τεστοστερόνης – φαίνεται να επηρεάζουν ορισμένες πτυχές της κοινωνικής συμπεριφοράς. Επιπλέον, νευροαπεικονιστικές μελέτες έχουν δείξει διαφοροποιήσεις στην ενεργοποίηση συγκεκριμένων εγκεφαλικών περιοχών που σχετίζονται με την επεξεργασία συναισθημάτων.

Ωστόσο, οι διαφορές αυτές είναι κατά κανόνα μικρές και δεν δικαιολογούν γενικεύσεις. Η διακύμανση μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου είναι συχνά μεγαλύτερη από τη μέση διαφορά μεταξύ ανδρών και γυναικών. Με άλλα λόγια, υπάρχουν άνδρες με εξαιρετικά υψηλή ενσυναίσθηση και γυναίκες με χαμηλότερη, γεγονός που καταρρίπτει την ιδέα μιας απόλυτης «γυναικείας υπεροχής».

Ο ρόλος της κοινωνικοποίησης

Η κοινωνικοποίηση φαίνεται να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο. Από την παιδική ηλικία, τα κορίτσια ενθαρρύνονται να εκφράζουν συναισθήματα, να φροντίζουν κούκλες και να αναπτύσσουν σχέσεις συνεργασίας. Τα αγόρια, αντίθετα, συχνά λαμβάνουν μηνύματα που συνδέουν την ευαισθησία με αδυναμία. Φράσεις όπως «οι άνδρες δεν κλαίνε» ενισχύουν την καταπίεση της συναισθηματικής έκφρασης.

Αυτές οι κοινωνικές προσδοκίες επηρεάζουν την αυτοαντίληψη και τη συμπεριφορά. Αν ένα αγόρι μάθει ότι η ενσυναίσθηση δεν είναι «ανδρικό» χαρακτηριστικό, είναι πιθανό να περιορίσει την έκφρασή της, όχι επειδή δεν την διαθέτει, αλλά επειδή δεν θεωρείται αποδεκτή.

Επαγγελματικά στερεότυπα και ενσυναίσθηση

Η σύνδεση της ενσυναίσθησης με το γυναικείο φύλο ενισχύεται και από επαγγελματικά στερεότυπα. Επαγγέλματα όπως η νοσηλευτική, η διδασκαλία ή η κοινωνική εργασία συχνά θεωρούνται «γυναικεία», επειδή απαιτούν φροντίδα και κατανόηση. Αντίθετα, η ηγεσία και οι επιχειρήσεις παραδοσιακά συνδέονται με ανδρικά χαρακτηριστικά όπως η αποφασιστικότητα και η ψυχραιμία.

Στη σύγχρονη εργασιακή πραγματικότητα, όμως, η ενσυναίσθηση αναγνωρίζεται ως κρίσιμο στοιχείο αποτελεσματικής ηγεσίας. Η ικανότητα κατανόησης των αναγκών των συνεργατών και η συναισθηματική νοημοσύνη αποτελούν βασικούς παράγοντες επιτυχίας ανεξαρτήτως φύλου.

Είναι τελικά μύθος;

Η ιδέα ότι η ενσυναίσθηση είναι αποκλειστικά ή κυρίως γυναικεία υπόθεση αποτελεί υπεραπλούστευση. Παρότι μπορεί να παρατηρούνται μικρές μέσες διαφορές σε ορισμένες μετρήσεις, δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα που να στηρίζουν την άποψη ότι οι άνδρες στερούνται έμφυτης ικανότητας ενσυναίσθησης.

Η ενσυναίσθηση είναι ανθρώπινη ικανότητα, όχι χαρακτηριστικό φύλου. Επηρεάζεται από βιολογικούς, ψυχολογικούς και κοινωνικούς παράγοντες και μπορεί να καλλιεργηθεί μέσα από εμπειρίες, εκπαίδευση και προσωπική ανάπτυξη.

Καλλιεργείται η ενσυναίσθηση;

Η σύγχρονη ψυχολογία υποστηρίζει ότι η ενσυναίσθηση δεν είναι στατική. Μέσα από ενεργητική ακρόαση, αυτογνωσία και ανοιχτή επικοινωνία, κάθε άνθρωπος μπορεί να ενισχύσει την ικανότητά του να κατανοεί και να συνδέεται με τους άλλους. Εκπαιδευτικά προγράμματα κοινωνικής και συναισθηματικής μάθησης αποδεικνύουν ότι η ενσυναίσθηση μπορεί να αναπτυχθεί συστηματικά.

Συμπερασματικά, ο ισχυρισμός ότι η ενσυναίσθηση είναι «γυναικεία υπόθεση» αντανακλά περισσότερο κοινωνικά στερεότυπα παρά επιστημονική πραγματικότητα. Η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε και να σεβόμαστε τα συναισθήματα των άλλων αποτελεί θεμελιώδες ανθρώπινο χαρακτηριστικό. Η αποδέσμευσή της από έμφυλους περιορισμούς δεν προάγει μόνο την ισότητα, αλλά και μια πιο υγιή, ώριμη και συνεργατική κοινωνία.