Η μεταμόσχευση δεν είναι μόνο μια ιατρική πράξη υψηλής εξειδίκευσης, αλλά μια βαθιά ψυχολογική διαδρομή για τον ασθενή και την οικογένειά του. Σε μια χρονιά-ορόσημο για τη χώρα μας, με αριθμό μεταμοσχεύσεων ρεκόρ το 2025 και σαφή εξέλιξη του μεταμοσχευτικού πεδίου στην Ελλάδα, η ανάγκη να φωτιστεί η ανθρώπινη και ψυχολογική διάσταση της μεταμόσχευσης γίνεται πιο επίκαιρη από ποτέ.
Στην εκπομπή Opinion Health του Healthweb.gr, η Νικόλετα Ντάμπου συνομιλεί με τον Dr.Βασίλη Γκουτμάχερ, κλινικό ψυχολόγο και επιστημονικό συνεργάτη του Ωνασείου Νοσοκομείου, για τον ρόλο της ψυχολογικής υποστήριξης πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τη μεταμόσχευση. Όπως επισημαίνει, ο κλινικός ψυχολόγος αποτελεί αναπόσπαστο κρίκο της αλυσίδας του τμήματος μεταμοσχεύσεων, σε στενή και συνεχή συνεργασία με την ιατρική και νοσηλευτική ομάδα.
Η ψυχολογική υποστήριξη ξεκινά πριν από τη λίστα αναμονής
Η ψυχολογική στήριξη δεν αρχίζει τη στιγμή που ο ασθενής εισέρχεται στο χειρουργείο. Ξεκινά πολύ νωρίτερα, πριν ακόμη ενταχθεί στη λίστα αναμονής. Ο υποψήφιος λήπτης αξιολογείται τόσο ιατρικά όσο και ψυχολογικά, ώστε να διαπιστωθεί η καταλληλότητά του και να υποστηριχθεί ουσιαστικά σε μια ιδιαίτερα απαιτητική διαδικασία. Η υποστήριξη συνεχίζεται καθ’ όλη τη διάρκεια της αναμονής και φυσικά μετά τη μεταμόσχευση, όταν ο ασθενής καλείται να προσαρμοστεί σε μια νέα πραγματικότητα ζωής.
Η αναμονή, το άγχος και η αβεβαιότητα
Η περίοδος της αναμονής αποτελεί, όπως τονίζεται, το πιο δύσκολο στάδιο. Οι ασθενείς συχνά βιώνουν έντονο άγχος, φόβο και αβεβαιότητα, ακόμη και καταθλιπτικά συμπτώματα. Η αβεβαιότητα για το αν και πότε θα βρεθεί το κατάλληλο μόσχευμα, σε συνδυασμό με την επιδείνωση της σωματικής κατάστασης, επιβαρύνει σημαντικά την ψυχική ισορροπία. Στόχος της ψυχολογικής υποστήριξης δεν είναι να «εξαφανίσει» αυτά τα συναισθήματα, αλλά να τα διαχειριστεί, να ενισχύσει την ανθεκτικότητα και να καλλιεργήσει μια ρεαλιστική ελπίδα.
Η οικογένεια ως καθοριστικός παράγοντας
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον ρόλο της οικογένειας, η οποία χαρακτηρίζεται ως το «άλφα και το ωμέγα» της μεταμοσχευτικής πορείας. Η οικογένεια αποτελεί το βασικό υποστηρικτικό περιβάλλον του ασθενή και τον συνδετικό κρίκο με την ιατρική και ψυχολογική ομάδα. Για τον λόγο αυτό, η ψυχολογική δουλειά δεν περιορίζεται μόνο στον λήπτη, αλλά επεκτείνεται και στο οικογενειακό περιβάλλον, ώστε να διασφαλιστεί η σωστή φροντίδα, η συμμόρφωση στη θεραπεία και η ομαλή προσαρμογή μετά τη μεταμόσχευση.
Πριν και μετά τη μεταμόσχευση: φόβοι, ενοχές και νέα ζωή
Μετά τη μεταμόσχευση, ο ασθενής βιώνει μια ουσιαστική αλλαγή ζωής. Πρόκειται για μια «δεύτερη ευκαιρία», η οποία συνοδεύεται όμως και από φόβους, όπως ο φόβος απόρριψης του μοσχεύματος ή οι ανησυχίες για το μέλλον. Σε ορισμένες περιπτώσεις εμφανίζονται και συναισθήματα ενοχής προς τον δότη ή την οικογένεια του δότη, κυρίως τις πρώτες ημέρες. Η ψυχολογική ομάδα είναι προετοιμασμένη να διαχειριστεί αυτά τα συναισθήματα, υπενθυμίζοντας ότι η μεταμόσχευση αποτελεί δώρο ζωής και όχι βάρος.
Ο «καλός ασθενής» και η σημασία της πειθαρχίας
Στις μεταμοσχεύσεις, η πειθαρχία παίζει καθοριστικό ρόλο. Ο ασθενής καλείται να ακολουθήσει πιστά τις οδηγίες της μεταμοσχευτικής ομάδας, τόσο σε επίπεδο φαρμακευτικής αγωγής όσο και στον τρόπο ζωής. Όσο μεγαλύτερη είναι η συμμόρφωση, τόσο καλύτερα είναι τα ιατρικά και ψυχολογικά αποτελέσματα. Η οικογένεια λειτουργεί εδώ ως σημαντικός υποστηρικτής, ενισχύοντας τη σταθερότητα και την ασφάλεια του ασθενή.
Πότε αποκαθίσταται η ψυχική ισορροπία
Κάθε ασθενής είναι μοναδικός και δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο χρονικό σημείο για την πλήρη ψυχική αποκατάσταση. Ωστόσο, όπως αναφέρεται, στατιστικά μετά τον πρώτο χρόνο — όταν έχουν εδραιωθεί οι νέες συνήθειες και η καθημερινότητα — οι περισσότεροι ασθενείς παρουσιάζουν σημαντική βελτίωση και μπορούν να ζήσουν μια λειτουργική και ουσιαστικά φυσιολογική ζωή. Πολλοί μάλιστα θέτουν νέους στόχους και αντιμετωπίζουν τη ζωή με μεγαλύτερη ευγνωμοσύνη και επίγνωση.
Αριθμός-ρεκόρ μεταμοσχεύσεων και εξέλιξη στην Ελλάδα
Στο πλαίσιο της συζήτησης αναδεικνύεται και η σημαντική πρόοδος που έχει επιτευχθεί στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια. Το 2025 καταγράφεται ως χρονιά-ορόσημο, με περίπου 370–380 μεταμοσχεύσεις συμπαγών οργάνων, αριθμός που συνιστά ρεκόρ για τη χώρα. Η εξέλιξη αυτή αποδίδεται στη συντονισμένη προσπάθεια της Πολιτείας, του Ελληνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων, των νοσοκομείων και των επαγγελματιών υγείας, αλλά και στη σταδιακή αλλαγή κουλτούρας γύρω από τη δωρεά οργάνων.
Ενημέρωση και κατάρριψη μύθων
Ο δρ. Γκουτμάχερ υπογραμμίζει ότι το κρίσιμο ζητούμενο παραμένει η σωστή ενημέρωση του κοινού. Πολλοί πολίτες εξακολουθούν να επηρεάζονται από μύθους και λανθασμένες αντιλήψεις γύρω από τη δωρεά οργάνων. Η πρόσβαση σε έγκυρη πληροφόρηση, όπως μέσω του Ελληνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων, δίνει τη δυνατότητα στους πολίτες να αποφασίσουν συνειδητά, είτε επιλέξουν να γίνουν δωρητές είτε όχι.
Το πιο δύσκολο κομμάτι
Κλείνοντας, επισημαίνεται ότι το πιο δύσκολο κομμάτι της δουλειάς στο τμήμα μεταμοσχεύσεων είναι η περίοδος της αναμονής. Εκεί συγκεντρώνονται οι περισσότερες αγωνίες, φόβοι και ψυχικές πιέσεις — τόσο για τους ασθενείς και τις οικογένειές τους όσο και για τους ίδιους τους επαγγελματίες υγείας, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για ασθενείς μικρής ηλικίας.
Το μήνυμα προς το κοινό είναι σαφές: ενημέρωση, κατανόηση και ενσυναίσθηση. Γιατί οι μεταμοσχεύσεις δεν σώζουν μόνο ζωές· αλλάζουν ολόκληρες ζωές.
Βρείτε μας στο Google News. Πατήστε εδώ!