Στην ψηφιακή εποχή, τα βιντεοπαιχνίδια έχουν μετατραπεί από μια απλή μορφή ψυχαγωγίας σε αναπόσπαστο στοιχείο του σύγχρονου πολιτισμού. Αφορούν πλέον ανθρώπους κάθε ηλικίας, φύλου και κοινωνικοοικονομικού υπόβαθρου, προσφέροντας διασκέδαση, κοινωνική αλληλεπίδραση και γνωστικές προκλήσεις. Παρά τα οφέλη τους, η ραγδαία ανάπτυξη της βιομηχανίας των παιχνιδιών και η αυξανόμενη καθηλωτικότητά τους έχουν αναδείξει και μια σκοτεινότερη πλευρά: την υπερβολική και ανεξέλεγκτη χρήση, η οποία σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εξελιχθεί σε ψυχική διαταραχή.
Ορισμός και επίσημη αναγνώριση της διαταραχής
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναγνώρισε το 2019 τη «διαταραχή βιντεοπαιχνιδιών» ως ψυχική πάθηση, εντάσσοντάς τη στη Διεθνή Ταξινόμηση Νοσημάτων (ICD-11). Σύμφωνα με τον ορισμό του ΠΟΥ, η διαταραχή χαρακτηρίζεται από μειωμένο έλεγχο πάνω στη συμπεριφορά του παιχνιδιού, αυξανόμενη προτεραιότητα που δίνεται στα παιχνίδια σε βάρος άλλων δραστηριοτήτων και συνέχιση ή κλιμάκωση της ενασχόλησης παρά τις αρνητικές συνέπειες. Κεντρικό στοιχείο δεν είναι απλώς ο χρόνος που αφιερώνεται στο παιχνίδι, αλλά ο βαθμός στον οποίο αυτό παρεμβαίνει στη λειτουργικότητα και την ποιότητα ζωής του ατόμου.
Διαχωρισμός μεταξύ έντονης ενασχόλησης και διαταραχής
Είναι κρίσιμο να γίνει διάκριση ανάμεσα στην έντονη αλλά ελεγχόμενη ενασχόληση με τα βιντεοπαιχνίδια και στη διαταραχή gaming. Πολλοί άνθρωποι αφιερώνουν αρκετές ώρες στο παιχνίδι χωρίς αυτό να επηρεάζει αρνητικά την εργασία, τις σπουδές ή τις σχέσεις τους. Η διαταραχή προκύπτει όταν το παιχνίδι γίνεται κυρίαρχο στοιχείο της ζωής, συνοδεύεται από απώλεια ελέγχου και οδηγεί σε σημαντικές δυσλειτουργίες.
Παράγοντες που συμβάλλουν στην ανάπτυξη της διαταραχής
Η διαταραχή των βιντεοπαιχνιδιών δεν έχει μία μοναδική αιτία. Αντίθετα, φαίνεται να προκύπτει από την αλληλεπίδραση βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων. Ατομικά χαρακτηριστικά όπως η παρορμητικότητα, η χαμηλή ανθεκτικότητα στο στρες και η τάση για αναζήτηση έντονων ερεθισμάτων έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο. Παράλληλα, περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως η κοινωνική απομόνωση ή η έλλειψη υποστηρικτικού οικογενειακού πλαισίου, μπορούν να ενισχύσουν την εξάρτηση από τον ψηφιακό κόσμο.
Ιδιαίτερο ρόλο παίζουν και τα ίδια τα χαρακτηριστικά των παιχνιδιών. Πολλά σύγχρονα βιντεοπαιχνίδια χρησιμοποιούν μηχανισμούς ανταμοιβής, επίπεδα προόδου και κοινωνική επιβεβαίωση, στοιχεία που ενεργοποιούν τα συστήματα ανταμοιβής του εγκεφάλου και ενισχύουν τη συνεχή ενασχόληση.
Ψυχολογικές και κοινωνικές επιπτώσεις
Οι συνέπειες της διαταραχής των βιντεοπαιχνιδιών μπορούν να είναι πολυεπίπεδες. Σε ψυχολογικό επίπεδο, έχουν καταγραφεί αυξημένα ποσοστά άγχους, κατάθλιψης, ευερεθιστότητας και διαταραχών ύπνου. Η υπερβολική ενασχόληση συχνά συνοδεύεται από κοινωνική απόσυρση, μειωμένη αυτοεκτίμηση και αίσθημα κενού όταν το άτομο δεν παίζει.
Σε λειτουργικό επίπεδο, η διαταραχή μπορεί να επηρεάσει σοβαρά τη σχολική ή ακαδημαϊκή επίδοση στους εφήβους και την επαγγελματική απόδοση στους ενήλικες. Οι διαπροσωπικές σχέσεις συχνά επιβαρύνονται, καθώς το άτομο παραμελεί οικογενειακές και κοινωνικές υποχρεώσεις προς όφελος του παιχνιδιού.
Θεραπευτικές προσεγγίσεις και παρεμβάσεις
Η αντιμετώπιση της διαταραχής των βιντεοπαιχνιδιών απαιτεί μια πολυδιάστατη προσέγγιση. Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία θεωρείται από τις πιο αποτελεσματικές μεθόδους, καθώς βοηθά τα άτομα να αναγνωρίσουν δυσλειτουργικά μοτίβα σκέψης και συμπεριφοράς και να αναπτύξουν υγιέστερες στρατηγικές αντιμετώπισης. Παράλληλα, παρεμβάσεις που βασίζονται στην ενσυνειδητότητα μπορούν να ενισχύσουν τον αυτοέλεγχο και τη συναισθηματική ρύθμιση.
Για παιδιά και εφήβους, η οικογενειακή θεραπεία παίζει καθοριστικό ρόλο. Η ενεργή συμμετοχή της οικογένειας μπορεί να συμβάλει στη θέσπιση σαφών ορίων, στη βελτίωση της επικοινωνίας και στην προώθηση εναλλακτικών δραστηριοτήτων εκτός οθόνης.
Η διαταραχή των βιντεοπαιχνιδιών αποτελεί ένα σχετικά νέο αλλά ολοένα και πιο αναγνωρισμένο φαινόμενο στη σύγχρονη ψυχική υγεία. Αν και τα βιντεοπαιχνίδια δεν είναι εγγενώς επιβλαβή, η υπερβολική και ανεξέλεγκτη χρήση τους μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες. Η κατανόηση των αιτιών, των επιπτώσεων και των θεραπευτικών επιλογών είναι απαραίτητη, ώστε να επιτευχθεί μια ισορροπημένη σχέση με την ψηφιακή ψυχαγωγία και να αξιοποιηθούν τα οφέλη της χωρίς να υπονομεύεται η ψυχική και κοινωνική ευημερία.
Βρείτε μας στο Google News. Πατήστε εδώ!