Αρνητικότητα: Ο δεκάλογος του αρνητικού ανθρώπου

Όλοι έχουμε συναντήσει – ή ίσως υπάρξει για κάποιο διάστημα – τον αρνητικό άνθρωπο. Είναι εκείνος που βλέπει πρώτα το πρόβλημα και μετά τη λύση, που περιμένει το χειρότερο και σπάνια εκπλήσσεται θετικά. Η αρνητικότητα δεν είναι απλώς κακή διάθεση· συχνά αποτελεί ένα βαθιά ριζωμένο μοτίβο σκέψης και συμπεριφοράς, που επηρεάζει τόσο το ίδιο το άτομο όσο και το περιβάλλον του.

Ο «δεκάλογος του αρνητικού ανθρώπου» δεν είναι κανόνες που επιλέγονται συνειδητά, αλλά στάσεις ζωής που επαναλαμβάνονται σχεδόν αυτόματα.

1. Περιμένει πάντα το χειρότερο

Ο αρνητικός άνθρωπος προετοιμάζεται διαρκώς για την αποτυχία. Ακόμη και όταν τα πράγματα πάνε καλά, πιστεύει ότι «κάτι κακό θα συμβεί». Αυτή η στάση λειτουργεί ως μηχανισμός άμυνας, αλλά τελικά τον κρατά σε συνεχή ένταση και άγχος.

2. Υποτιμά τις επιτυχίες

Όταν πετυχαίνει κάτι, σπάνια το αναγνωρίζει. Θα το αποδώσει στην τύχη, στις συγκυρίες ή θα το υποβαθμίσει ως «όχι και κάτι σπουδαίο». Αντίθετα, τα λάθη και οι αποτυχίες διογκώνονται και γίνονται απόδειξη ανεπάρκειας.

3. Εστιάζει σε ό,τι λείπει, όχι σε ό,τι υπάρχει

Ακόμη κι αν έχει πολλά θετικά στη ζωή του, ο αρνητικός άνθρωπος θα επικεντρωθεί σε αυτό που του λείπει. Η σύγκριση με τους άλλους είναι συνεχής και σπάνια τον ευνοεί στα μάτια του ίδιου του εαυτού του.

4. Αμφισβητεί τις προθέσεις των άλλων

Η καχυποψία είναι βασικό χαρακτηριστικό. Ένα κομπλιμέντο μπορεί να εκληφθεί ως ειρωνεία και μια καλή πράξη ως κρυφό συμφέρον. Αυτή η στάση δυσκολεύει τη δημιουργία ουσιαστικών σχέσεων και ενισχύει την απομόνωση.

5. Βλέπει τα προβλήματα ως μόνιμα και γενικευμένα

Για τον αρνητικό άνθρωπο, ένα πρόβλημα δεν είναι προσωρινό ούτε συγκεκριμένο. Είναι απόδειξη ότι «τίποτα δεν πάει καλά» και ότι «έτσι θα είναι πάντα». Αυτή η γενίκευση ενισχύει την αίσθηση αδυναμίας και ματαιότητας.

6. Δυσκολεύεται να αναλάβει ευθύνη

Η ευθύνη συχνά μεταφέρεται αλλού: στις συνθήκες, στους άλλους, στη ζωή γενικά. Αν κάτι πάει στραβά, σπάνια θα δει τον δικό του ρόλο με τρόπο που να οδηγεί σε αλλαγή. Αυτό τον κρατά παγιδευμένο στα ίδια μοτίβα.

7. Αντιστέκεται στην αλλαγή

Η αλλαγή αντιμετωπίζεται με φόβο και σκεπτικισμό. «Δεν θα δουλέψει», «το έχω ξαναδοκιμάσει», «δεν έχει νόημα» είναι φράσεις που επαναλαμβάνονται συχνά. Ακόμη και θετικές προτάσεις απορρίπτονται πριν δοκιμαστούν.

8. Έχει εσωτερικό διάλογο γεμάτο κριτική

Ο πιο αυστηρός κριτής του αρνητικού ανθρώπου είναι ο ίδιος του ο εαυτός. Οι σκέψεις του είναι γεμάτες «πρέπει», «δεν είμαι αρκετός», «πάντα τα χαλάω». Αυτός ο εσωτερικός διάλογος επηρεάζει άμεσα την αυτοεκτίμηση και την ψυχική υγεία.

9. Μεταδίδει τη διάθεσή του στους άλλους

Η αρνητικότητα είναι μεταδοτική. Παράπονα, απαισιοδοξία και συνεχής κριτική μπορούν να επιβαρύνουν το περιβάλλον, δημιουργώντας ένταση στις σχέσεις. Συχνά, οι άλλοι απομακρύνονται, γεγονός που ενισχύει την αίσθηση μοναξιάς.

10. Δυσκολεύεται να απολαύσει το παρόν

Ακόμη και σε ευχάριστες στιγμές, το μυαλό του αρνητικού ανθρώπου βρίσκεται στο «τι μπορεί να πάει στραβά». Η ανησυχία για το μέλλον ή οι τύψεις για το παρελθόν τον εμποδίζουν να ζήσει ουσιαστικά το παρόν.

Μπορεί να αλλάξει αυτό το μοτίβο;

Η αρνητικότητα δεν είναι χαρακτήρας, είναι συνήθεια σκέψης. Και όπως κάθε συνήθεια, μπορεί να αλλάξει. Το πρώτο βήμα είναι η αναγνώριση. Όταν κάποιος αρχίσει να παρατηρεί τον τρόπο που σκέφτεται και μιλά στον εαυτό του, ανοίγει τον δρόμο για διαφορετικές επιλογές.

Η καλλιέργεια αυτοσυμπόνιας, η αμφισβήτηση των αυτόματων αρνητικών σκέψεων και, σε πολλές περιπτώσεις, η υποστήριξη από έναν ειδικό ψυχικής υγείας μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά.

Ο δεκάλογος του αρνητικού ανθρώπου δεν είναι καταδίκη. Είναι ένας καθρέφτης. Και κάθε καθρέφτης μπορεί να γίνει αφορμή για αλλαγή, αν υπάρξει διάθεση να κοιτάξουμε λίγο πιο βαθιά.