Ανυπαρξία αξιολόγησης τεχνολογιών υγείας στην Ελλάδα: Προκλήσεις και συνέπειες

Η αξιολόγηση τεχνολογιών υγείας (Health Technology Assessment – HTA) αποτελεί βασικό εργαλείο για τη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων σχετικά με την εισαγωγή νέων φαρμάκων, ιατροτεχνολογικών προϊόντων και υπηρεσιών υγείας. Σκοπός της είναι να διασφαλίσει ότι οι πόροι του συστήματος υγείας χρησιμοποιούνται με αποτελεσματικό, ασφαλή και βιώσιμο τρόπο, προσφέροντας στους πολίτες πρόσβαση σε τεχνολογίες που βελτιώνουν την ποιότητα ζωής και μειώνουν τη νοσηρότητα. Στην Ελλάδα, ωστόσο, η αξιολόγηση τεχνολογιών υγείας δεν έχει αναπτυχθεί επαρκώς, με αποτέλεσμα σημαντικά προβλήματα στην αποτελεσματική διαχείριση των πόρων και στην υιοθέτηση καινοτόμων λύσεων.

Τι είναι η αξιολόγηση τεχνολογιών υγείας

Η αξιολόγηση τεχνολογιών υγείας είναι μια συστηματική διαδικασία που εξετάζει την αποτελεσματικότητα, την ασφάλεια, την οικονομική βιωσιμότητα και τον κοινωνικό αντίκτυπο νέων ή ήδη υπαρχουσών τεχνολογιών στον τομέα της υγείας. Περιλαμβάνει κλινική αξιολόγηση, ανάλυση κόστους-οφέλους, εκτίμηση κοινωνικών και ηθικών παραμέτρων, καθώς και παρακολούθηση της εφαρμογής των τεχνολογιών σε πραγματικές συνθήκες. Η HTA παρέχει πολύτιμες πληροφορίες για την πολιτική υγείας, την κάλυψη φαρμάκων και ιατροτεχνολογικών προϊόντων και τη βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών υγείας.

Η κατάσταση στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, η αξιολόγηση τεχνολογιών υγείας παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανύπαρκτη ή περιορισμένη. Οι διαδικασίες εισαγωγής νέων φαρμάκων ή ιατροτεχνολογικών προϊόντων βασίζονται κυρίως σε τιμές και κανονιστικές εγκρίσεις, χωρίς συστηματική εκτίμηση της αποτελεσματικότητας ή της οικονομικής βιωσιμότητας. Παρά τις προσπάθειες δημιουργίας θεσμικού πλαισίου για την HTA, η εφαρμογή της παραμένει αποσπασματική, με περιορισμένο προσωπικό και ανεπαρκή χρηματοδότηση. Αποτέλεσμα είναι οι αποφάσεις να λαμβάνονται μερικές φορές με έμφαση στο βραχυπρόθεσμο κόστος και όχι στην προστιθέμενη αξία για τον ασθενή ή το σύστημα υγείας συνολικά.

Επιπτώσεις της έλλειψης HTA

Η απουσία ολοκληρωμένης αξιολόγησης τεχνολογιών υγείας έχει πολλαπλές συνέπειες:

1. Οικονομική αναποτελεσματικότητα – Η χρηματοδότηση τεχνολογιών που δεν έχουν αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα ή υπερβολικό κόστος οδηγεί σε σπατάλη πόρων.

2. Ανισότητες στην πρόσβαση – Ορισμένοι ασθενείς μπορεί να μην έχουν πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες, ενώ άλλοι λαμβάνουν θεραπείες χωρίς αποδεδειγμένο όφελος.

3. Ποιότητα υπηρεσιών – Η έλλειψη τεκμηριωμένων επιλογών μπορεί να μειώσει την αποτελεσματικότητα των κλινικών πρωτοκόλλων και να επηρεάσει την εμπιστοσύνη των πολιτών στο σύστημα υγείας.

4. Δυσκολία στη λήψη πολιτικών αποφάσεων – Χωρίς συστηματική αξιολόγηση, οι αποφάσεις για φάρμακα, τεχνολογίες και επενδύσεις είναι λιγότερο διαφανείς και βασίζονται συχνά σε πιέσεις από ενδιαφερόμενα μέρη ή βραχυπρόθεσμες ανάγκες.

Διεθνείς πρακτικές και διδάγματα

Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, η HTA έχει θεσμοθετηθεί ως απαραίτητο εργαλείο πολιτικής υγείας. Για παράδειγμα, χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία και η Σουηδία εφαρμόζουν συστηματικές διαδικασίες αξιολόγησης φαρμάκων και ιατροτεχνολογικών προϊόντων, λαμβάνοντας υπόψη τόσο το κλινικό όφελος όσο και την οικονομική βιωσιμότητα. Αυτές οι πρακτικές οδηγούν σε καλύτερη κατανομή πόρων, αυξημένη διαφάνεια και υψηλότερη ποιότητα υπηρεσιών υγείας. Η Ελλάδα μπορεί να αντλήσει πολύτιμα διδάγματα από αυτές τις εμπειρίες, προσαρμόζοντάς τα στο δικό της σύστημα και τις δημοσιονομικές δυνατότητες.

Προτάσεις για βελτίωση

Η ανάπτυξη ενός συστήματος HTA στην Ελλάδα απαιτεί στρατηγικό σχεδιασμό και πολιτική βούληση. Κάποιες βασικές προτάσεις περιλαμβάνουν:

1. Θεσμοθέτηση και ενίσχυση της HTA – Δημιουργία ανεξάρτητης αρχής αξιολόγησης με σαφή ρόλο και αρμοδιότητες.

2. Εκπαίδευση και εξειδίκευση προσωπικού – Προώθηση κατάρτισης ειδικών σε οικονομική ανάλυση, στατιστική, κλινική αξιολόγηση και πολιτική υγείας.

3. Διαφάνεια στη λήψη αποφάσεων – Δημοσιοποίηση των κριτηρίων και των διαδικασιών αξιολόγησης για μεγαλύτερη εμπιστοσύνη των πολιτών.

4. Συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς – Ανταλλαγή δεδομένων και εμπειριών με άλλες χώρες για βέλτιστες πρακτικές και οικονομίες κλίμακας.

Η ανυπαρξία αξιολόγησης τεχνολογιών υγείας στην Ελλάδα αποτελεί σημαντικό κενό στη διαχείριση των πόρων και στην προσφορά ποιοτικών υπηρεσιών υγείας. Η εφαρμογή συστηματικής HTA μπορεί να διασφαλίσει ότι οι αποφάσεις για φάρμακα και ιατροτεχνολογικά προϊόντα βασίζονται στην αποτελεσματικότητα, την ασφάλεια και τη βιωσιμότητα, ωφελώντας τόσο τους ασθενείς όσο και το σύστημα συνολικά. Η επένδυση σε θεσμική υποδομή, εκπαίδευση και διαφάνεια αποτελεί απαραίτητο βήμα για μια πιο αποτελεσματική και δίκαιη υγειονομική πολιτική στην Ελλάδα.