Γιατί πονάει το στομάχι μου όταν έχω άγχος;

Ο πόνος στο στομάχι σε περιόδους άγχους είναι ένα συχνό και απολύτως πραγματικό σύμπτωμα. Δεν πρόκειται για «ιδέα» ή υπερβολή· πρόκειται για αποτέλεσμα της στενής αλληλεπίδρασης μεταξύ εγκεφάλου και γαστρεντερικού συστήματος. Ο σύγχρονος ιατρικός όρος που περιγράφει αυτή τη σύνδεση είναι ο άξονας εγκεφάλου–εντέρου (brain–gut axis), ένα πολύπλοκο νευροορμονικό δίκτυο που συνδέει το κεντρικό νευρικό σύστημα με το εντερικό νευρικό σύστημα.

Το έντερο συχνά αποκαλείται «δεύτερος εγκέφαλος», επειδή διαθέτει εκατομμύρια νευρώνες και λειτουργεί ημιαυτόνομα. Όταν βιώνουμε άγχος, ενεργοποιείται ο μηχανισμός «μάχης ή φυγής» (fight or flight), μέσω του συμπαθητικού νευρικού συστήματος. Το σώμα εκκρίνει ορμόνες όπως η αδρεναλίνη και η κορτιζόλη, οι οποίες προετοιμάζουν τον οργανισμό να αντιμετωπίσει έναν κίνδυνο. Ωστόσο, αυτή η βιολογική αντίδραση επηρεάζει άμεσα και τη λειτουργία του στομάχου.

Πώς το άγχος προκαλεί στομαχικό πόνο

1. Αύξηση γαστρικού οξέος

Το άγχος μπορεί να αυξήσει την παραγωγή γαστρικού οξέος. Η υπερέκκριση αυτή ερεθίζει τον γαστρικό βλεννογόνο, προκαλώντας καύσο, δυσπεψία ή αίσθημα «κόμπου» στο στομάχι.

2. Διαταραχή κινητικότητας

Το γαστρεντερικό σύστημα επιβραδύνει ή επιταχύνει τη λειτουργία του υπό στρες. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε σπασμούς, φούσκωμα, ναυτία ή διάρροια. Σε ορισμένους ανθρώπους, το έντονο άγχος συνδέεται με λειτουργικές διαταραχές όπως το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου, όπου ο πόνος δεν οφείλεται σε οργανική βλάβη αλλά σε αυξημένη ευαισθησία του εντέρου.

3. Αυξημένη σπλαχνική ευαισθησία

Το άγχος ενισχύει την αντίληψη του πόνου. Δηλαδή, φυσιολογικές γαστρεντερικές κινήσεις που υπό άλλες συνθήκες δεν θα γίνονταν αντιληπτές, βιώνονται ως δυσφορία ή πόνος.

4. Μεταβολές στο μικροβίωμα

Χρόνιο στρες μπορεί να επηρεάσει την ισορροπία των εντερικών βακτηρίων. Το μικροβίωμα παίζει σημαντικό ρόλο στη φλεγμονώδη απόκριση και στη ρύθμιση της διάθεσης. Η διαταραχή του μπορεί να εντείνει τόσο τα γαστρεντερικά όσο και τα ψυχολογικά συμπτώματα.

Τι είδους πόνος προκαλεί το άγχος;

Ο στομαχικός πόνος που σχετίζεται με άγχος συνήθως περιγράφεται ως:

• Σφίξιμο ή «κόμπος» στο επιγάστριο

• Καύσος ή ξινίλα

• Φούσκωμα

• Ναυτία

• Αίσθημα βάρους μετά το φαγητό

Συχνά συνοδεύεται από ταχυκαρδία, εφίδρωση ή έντονη ανησυχία. Χαρακτηριστικό στοιχείο είναι ότι τα συμπτώματα επιδεινώνονται σε στρεσογόνες καταστάσεις (π.χ. εξετάσεις, επαγγελματική πίεση, συναισθηματικές συγκρούσεις) και υποχωρούν όταν το άτομο χαλαρώνει.

Πότε πρέπει να ανησυχήσετε;

Παρότι ο πόνος από άγχος είναι συχνός, δεν πρέπει να αποδίδεται κάθε ενόχληση αποκλειστικά σε ψυχολογικά αίτια. Επικοινωνήστε με γιατρό εάν υπάρχουν:

• Ανεξήγητη απώλεια βάρους

• Έμετοι με αίμα

• Μαύρα κόπρανα

• Έντονος ή επίμονος πόνος

• Δυσκολία στην κατάποση

Σε ορισμένες περιπτώσεις, το άγχος μπορεί να συνυπάρχει με οργανικές παθήσεις όπως γαστρίτιδα ή έλκος, οι οποίες απαιτούν ιατρική αξιολόγηση.

Πώς μπορείτε να ανακουφιστείτε

Η αντιμετώπιση του στομαχικού πόνου που σχετίζεται με άγχος απαιτεί ολιστική προσέγγιση:

1. Ρύθμιση αναπνοής
Η διαφραγματική αναπνοή ενεργοποιεί το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα, μειώνοντας την ένταση και τους γαστρικούς σπασμούς.

2. Σωματική άσκηση
Η τακτική άσκηση μειώνει τα επίπεδα κορτιζόλης και βελτιώνει τη γαστρεντερική κινητικότητα.

3. Διατροφική προσαρμογή
Αποφύγετε καφεΐνη, αλκοόλ, πικάντικα και βαριά γεύματα σε περιόδους έντονου στρες. Προτιμήστε μικρά και συχνά γεύματα.

4. Ψυχολογική υποστήριξη
Η γνωσιακή–συμπεριφορική θεραπεία έχει αποδειχθεί αποτελεσματική στη διαχείριση του άγχους και των λειτουργικών γαστρεντερικών συμπτωμάτων.

5. Επαρκής ύπνος
Ο ποιοτικός ύπνος βοηθά στη ρύθμιση των ορμονών του στρες και στη συνολική αποκατάσταση του οργανισμού.

Ο στομαχικός πόνος όταν έχουμε άγχος δεν είναι τυχαίος· είναι η σωματική έκφραση μιας ψυχολογικής κατάστασης. Το σώμα και το μυαλό λειτουργούν ως ενιαίο σύστημα. Αναγνωρίζοντας τη σύνδεση αυτή και υιοθετώντας στρατηγικές διαχείρισης του στρες, μπορούμε να μειώσουμε σημαντικά τα συμπτώματα και να προστατεύσουμε τη γαστρεντερική μας υγεία. Εάν τα συμπτώματα επιμένουν, η ιατρική αξιολόγηση είναι απαραίτητη για αποκλεισμό άλλων αιτίων και καθοδήγηση σε κατάλληλη θεραπεία.