Πόσοι ψυχολόγοι χρειάζονται για να αλλάξουν μια λάμπα;

Η απάντηση είναι απλή και γνωστή: ένας. Όμως υπάρχει μια βασική προϋπόθεση: η λάμπα πρέπει να θέλει να αλλάξει. Το αστείο αυτό κυκλοφορεί εδώ και δεκαετίες, προκαλώντας χαμόγελα αλλά και μια μικρή αμηχανία. Γιατί, πίσω από το χιούμορ, κρύβεται μια αλήθεια που αγγίζει την ουσία της ψυχολογίας, της ανθρώπινης αλλαγής και της προσωπικής ευθύνης.

Το χιούμορ ως καθρέφτης της ψυχολογίας

Τα αστεία για ψυχολόγους συχνά παίζουν με την ιδέα ότι η ψυχοθεραπεία είναι αργή, περίπλοκη ή υπερβολικά αναλυτική. Ωστόσο, το συγκεκριμένο αστείο ξεχωρίζει γιατί δεν σατιρίζει τον ειδικό, αλλά εστιάζει στον ίδιο τον άνθρωπο που ζητά –ή δεν ζητά– βοήθεια.

Η λάμπα, σε αυτή την περίπτωση, δεν είναι απλώς ένα αντικείμενο. Είναι σύμβολο. Συμβολίζει τον άνθρωπο που βρίσκεται στο σκοτάδι, αλλά ίσως έχει συνηθίσει τόσο πολύ σε αυτό, ώστε το φως να του φαίνεται απειλητικό.

Η αλλαγή δεν επιβάλλεται

Ένα από τα βασικότερα αξιώματα της ψυχολογίας είναι ότι η αλλαγή δεν μπορεί να επιβληθεί. Κανένας ψυχολόγος, όσο έμπειρος κι αν είναι, δεν μπορεί να «αλλάξει» κάποιον που δεν το επιθυμεί πραγματικά. Μπορεί να καθοδηγήσει, να υποστηρίξει, να φωτίσει διαδρομές, αλλά δεν μπορεί να περπατήσει τον δρόμο αντί για τον άλλον.

Όπως ακριβώς δεν έχει νόημα να αλλάξεις μια λάμπα που δεν θέλει να φωτίσει, έτσι και η ψυχοθεραπεία χωρίς εσωτερική πρόθεση είναι απλώς μια διαδικασία χωρίς αποτέλεσμα.

Γιατί φοβόμαστε την αλλαγή;

Η αλλαγή, αν και συχνά απαραίτητη, είναι τρομακτική. Ακόμα και όταν η κατάσταση που ζούμε μας πονά, είναι γνώριμη. Το άγνωστο, αντίθετα, προκαλεί ανασφάλεια. Πολλοί άνθρωποι προτιμούν το οικείο σκοτάδι από ένα φως που μπορεί να αποκαλύψει πράγματα που δεν είναι έτοιμοι να δουν.

Το αστείο με τη λάμπα αγγίζει αυτή ακριβώς την ανθρώπινη αντίφαση: θέλουμε να αλλάξουμε, αλλά ταυτόχρονα αντιστεκόμαστε στην αλλαγή.

Ο ρόλος του ψυχολόγου: όχι μάγος, αλλά συνοδοιπόρος

Η κοινωνία συχνά αντιμετωπίζει τον ψυχολόγο ως κάποιον που «φτιάχνει» ανθρώπους. Στην πραγματικότητα, ο ρόλος του είναι πολύ διαφορετικός. Δεν αλλάζει λάμπες, δεν πατά κουμπιά και δεν δίνει έτοιμες λύσεις. Δημιουργεί έναν ασφαλή χώρο όπου ο άνθρωπος μπορεί να εξερευνήσει γιατί δεν θέλει –ακόμα– να αλλάξει.

Ο ψυχολόγος κρατά τον φακό, αλλά ο άλλος αποφασίζει αν θα τον ανάψει.

Όταν η λάμπα λέει «δεν είμαι έτοιμη»

Υπάρχουν στιγμές που κάποιος ξεκινά ψυχοθεραπεία όχι γιατί θέλει να αλλάξει, αλλά γιατί τον έστειλαν, τον πίεσαν ή απλώς κουράστηκε να ακούει τους γύρω του. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η διαδικασία μοιάζει στάσιμη. Όχι επειδή ο ειδικός δεν είναι ικανός, αλλά επειδή η λάμπα ακόμα αντιστέκεται.

Και αυτό είναι απολύτως ανθρώπινο. Η ετοιμότητα για αλλαγή δεν έρχεται με εντολή, αλλά με επίγνωση.

Το φως ως προσωπική επιλογή

Το χιούμορ του αστείου κρύβει μια βαθιά αλήθεια: το φως δεν χαρίζεται, επιλέγεται. Κάθε άνθρωπος έχει τη στιγμή που κουράζεται από το σκοτάδι του. Εκείνη τη στιγμή, ακόμα και ένας ψυχολόγος αρκεί. Όχι για να κάνει τη δουλειά αντί για τον άλλον, αλλά για να σταθεί δίπλα του.

«Πόσοι ψυχολόγοι χρειάζονται για να αλλάξουν μια λάμπα;»
Ένας. Αλλά μόνο αν η λάμπα θέλει πραγματικά να αλλάξει.

Το αστείο αυτό δεν μειώνει την ψυχολογία· αντίθετα, συνοψίζει με απλό και χιουμοριστικό τρόπο τη βαθύτερη αλήθεια της ανθρώπινης αλλαγής: κανείς δεν μπορεί να μας σώσει, αν πρώτα δεν θελήσουμε να ανάψουμε το φως μόνοι μας.