Μετά από μια εξαντλητική ημέρα στη δουλειά, η εικόνα ενός ανθρώπου να κάθεται ακίνητος μπροστά στην τηλεόραση συχνά συνοδεύεται από ενοχές. Στη σύγχρονη κουλτούρα της παραγωγικότητας, ο χρόνος μπροστά σε οθόνες θεωρείται εύκολα σπατάλη ή κακή συνήθεια. Ωστόσο, νέα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι αυτή η καθημερινή πρακτική μπορεί να λειτουργεί ως ουσιαστικός μηχανισμός ανάρρωσης από το εργασιακό στρες και, υπό προϋποθέσεις, να συμβάλλει στην πρόληψη της επαγγελματικής εξουθένωσης.
Το βάρος του εργασιακού στρες
Το άγχος στον χώρο εργασίας έχει αποδεδειγμένα σοβαρές επιπτώσεις στην ψυχική και σωματική υγεία. Έρευνες συνδέουν το χρόνιο εργασιακό στρες με αυξημένο κίνδυνο επαγγελματικής εξουθένωσης, κατάθλιψης, διαταραχών ύπνου και μειωμένης απόδοσης. Κρίσιμος παράγοντας προστασίας είναι η ανάρρωση μετά τη δουλειά, δηλαδή η δυνατότητα του ατόμου να αποφορτιστεί ψυχικά και να ανακτήσει τους γνωστικούς και συναισθηματικούς του πόρους.
Το πρόβλημα, όμως, είναι ότι για πολλούς εργαζόμενους το σπίτι δεν αποτελεί απαραίτητα χώρο ξεκούρασης.
Όταν το σπίτι δεν είναι καταφύγιο
Σε πολλά νοικοκυριά, ειδικά εκείνα με παιδιά ή πολλούς συγκατοίκους, η επιστροφή από τη δουλειά συνοδεύεται από νέες απαιτήσεις: φροντίδα παιδιών, δουλειές του σπιτιού, θόρυβος, έλλειψη προσωπικού χώρου. Όπως επισημαίνει η Soo Min Toh, καθηγήτρια οργανωσιακής συμπεριφοράς στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο, το μέγεθος και η σύνθεση του νοικοκυριού επηρεάζουν άμεσα το κατά πόσο ένα άτομο μπορεί να ανακάμψει μετά την εργασία.
Όσο αυξάνονται οι απαιτήσεις στο σπίτι, τόσο μειώνεται η πιθανότητα πραγματικής ανάρρωσης, με αποτέλεσμα το άγχος της δουλειάς να παρατείνεται και να συσσωρεύεται.
Ο χρόνος μπροστά στην οθόνη ως «ανάσα»
Σε αυτό το πλαίσιο, η έρευνα της Toh και του Xian Zhao φέρνει μια ενδιαφέρουσα ανατροπή. Μελετώντας δεδομένα από περισσότερους από 61.000 παντρεμένους ενήλικες στις ΗΠΑ, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα άτομα που ζούσαν σε πιο απαιτητικά νοικοκυριά ένιωθαν, όπως αναμενόταν, περισσότερη κούραση και στρες. Ωστόσο, όσοι περνούσαν περισσότερο χρόνο βλέποντας τηλεόραση ανέφεραν χαμηλότερα επίπεδα άγχους και κόπωσης, ακόμη και όταν είχαν παιδιά στο σπίτι.
Η τηλεόραση, και γενικότερα οι ψηφιακές οθόνες, φαίνεται να λειτουργούν ως προσωρινό «φίλτρο» που απομονώνει το άτομο από το χάος του περιβάλλοντος, επιτρέποντάς του να αποσυνδεθεί από τις άμεσες απαιτήσεις.
Τι δείχνουν οι μελέτες σε φοιτητές
Παρόμοια ευρήματα προέκυψαν και από μελέτες σε Καναδούς φοιτητές. Όσοι ζούσαν σε πιο χαοτικά σπίτια ανέφεραν χειρότερη διάθεση το βράδυ. Όταν όμως περνούσαν περισσότερο χρόνο στα smartphone τους, η αρνητική διάθεση ήταν λιγότερο έντονη. Σε άλλη μελέτη, φοιτητές που έπαιζαν βιντεοπαιχνίδια το βράδυ δυσκολεύονταν λιγότερο να επανασυνδεθούν με τις απαιτήσεις της εργασίας ή των σπουδών την επόμενη ημέρα, ακόμη κι αν ζούσαν με πολλούς συγκατοίκους.
Τα αποτελέσματα αυτά υποδηλώνουν ότι ο χρόνος μπροστά σε οθόνες μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός ψυχολογικής αποστασιοποίησης, διευκολύνοντας την ανάρρωση.
Τα όρια και οι προειδοποιήσεις
Οι ερευνητές τονίζουν ότι τα ευρήματα δεν αποτελούν πρόσκληση για ανεξέλεγκτη χρήση ψηφιακών συσκευών. Η υπερβολική ενασχόληση μπορεί να οδηγήσει σε κόπωση, εθισμό και τελικά να αναιρέσει τα οφέλη της ανάρρωσης. Το κλειδί βρίσκεται στη μέτρια και λειτουργική χρήση.
Όπως σημειώνει η Toh, ο χρόνος μπροστά στην οθόνη μπορεί να προσφέρει έναν προσωρινό χώρο ανακούφισης και αποφόρτισης, αρκεί να μην μετατρέπεται σε μόνιμη αποφυγή.
Ένα πιο επιεικές μήνυμα για την αυτοφροντίδα
Το βασικό μήνυμα της έρευνας είναι απλό αλλά ανακουφιστικό: οι άνθρωποι δεν χρειάζεται να είναι τόσο αυστηροί με τον εαυτό τους για το πώς περνούν τον ελεύθερο χρόνο τους. Σε έναν κόσμο γεμάτο απαιτήσεις, το να κάθεται κανείς μπροστά στην τηλεόραση δεν είναι απαραίτητα ένδειξη τεμπελιάς, αλλά μπορεί να αποτελεί μια πρακτική και προσβάσιμη μορφή ανάρρωσης.
Ίσως, τελικά, η πραγματική αυτοφροντίδα να μην βρίσκεται πάντα στην ιδανική ρουτίνα ευεξίας, αλλά σε μικρές στιγμές αποσύνδεσης που μας επιτρέπουν απλώς να πάρουμε μια ανάσα.
Βρείτε μας στο Google News. Πατήστε εδώ!