Καθώς όλο και περισσότεροι Αμερικανοί δηλώνουν ότι αισθάνονται ψυχικά και σωματικά εξαντλημένοι από την καθημερινότητα, η αυτοφροντίδα έχει αναδειχθεί σε κυρίαρχη απάντηση στο χρόνιο στρες. Η γλώσσα της ευεξίας με τη χαλάρωση κυριαρχεί στις δημόσιες συζητήσεις: «χρόνος για τον εαυτό μου», επαγγελματική εξουθένωση, όρια, ρύθμιση του νευρικού συστήματος. Παράλληλα, η βιομηχανία ευεξίας έχει εξελιχθεί σε μια παγκόσμια αγορά πολλών τρισεκατομμυρίων δολαρίων, υποσχόμενη ισορροπία, ηρεμία και αποκατάσταση.
Ωστόσο, παρά αυτή την έκρηξη ενδιαφέροντος, η ψυχική υγεία των Αμερικανών συνεχίζει να επιδεινώνεται. Το φαινόμενο αυτό δημιουργεί ένα παράδοξο: πώς είναι δυνατόν η αυτοφροντίδα να βρίσκεται παντού, αλλά τα αποτελέσματά της να μην αποτυπώνονται στη συλλογική ευημερία;
Ένα έθνος υπό διαρκή πίεση
Τα δεδομένα είναι αποκαλυπτικά. Η αυτοαξιολόγηση της ψυχικής υγείας στις Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2001, όταν η Gallup ξεκίνησε τη σχετική καταγραφή. Περίπου ένας στους τρεις ενήλικες δηλώνει ότι αισθάνεται καταβεβλημένος τις περισσότερες ημέρες, ενώ διαταραχές ύπνου, άγχος, μειωμένη συγκέντρωση και συναισθηματική εξάντληση είναι ιδιαίτερα συχνές, ειδικά στους νεότερους και στις γυναίκες.
Το χρόνιο στρες δεν περιορίζεται στην ψυχική σφαίρα. Συνδέεται άμεσα με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων, διαβήτη και άλλων χρόνιων παθήσεων. Δεν είναι τυχαίο ότι έξι στους δέκα Αμερικανούς ζουν με τουλάχιστον μία χρόνια νόσο, γεγονός που υποδηλώνει ότι το πρόβλημα έχει βαθιές βιολογικές και κοινωνικές ρίζες.
Πώς αντιλαμβανόμαστε την αυτοφροντίδα
Οι περισσότεροι άνθρωποι δηλώνουν ότι προσπαθούν να φροντίσουν τον εαυτό τους: παίρνουν ημέρες ψυχικής υγείας, θέτουν όρια στην εργασία, προστατεύουν τον προσωπικό τους χρόνο και επιδιώκουν περισσότερη ξεκούραση. Το κρίσιμο ζήτημα, όμως, δεν είναι η πρόθεση αλλά ο τρόπος αξιοποίησης του ελεύθερου χρόνου.
Για δεκαετίες, η παρακολούθηση τηλεόρασης αποτελεί τη δημοφιλέστερη δραστηριότητα αναψυχής στις ΗΠΑ, πολύ περισσότερο από την άσκηση, τη κοινωνική συναναστροφή ή τον στοχασμό. Σήμερα, η χρήση smartphone έχει ενσωματωθεί πλήρως στον ελεύθερο χρόνο, με πολλούς ενήλικες να περνούν αρκετές ώρες ημερησίως μπροστά σε μικρές και μεγάλες οθόνες.
Γιατί οι οθόνες δεν ξεκουράζουν πραγματικά
Σε αντίθεση με τις μορφές αναψυχής πριν από το διαδίκτυο, το σύγχρονο ψηφιακό περιβάλλον χαρακτηρίζεται από συνεχή εναλλαγή περιεχομένου, ειδοποιήσεις και ταυτόχρονη χρήση πολλαπλών συσκευών. Οι άνθρωποι μοιράζουν διαρκώς την προσοχή τους, εμπλέκονται συναισθηματικά και λαμβάνουν αμέτρητες μικρές αποφάσεις.
Αυτή η ψηφιακή πολυδιεργασία ενεργοποιεί τα ίδια νευρωνικά συστήματα που η ξεκούραση υποτίθεται ότι αποφορτίζει. Οι πλατφόρμες, μάλιστα, είναι σχεδιασμένες ώστε να προβάλλουν συναισθηματικά φορτισμένο περιεχόμενο, όπως θυμό και άγχος, επειδή αυτό αυξάνει την αλληλεπίδραση. Το αποτέλεσμα είναι αυξημένο γνωστικό φορτίο, διάσπαση προσοχής και διαρκής νευρική διέγερση.
Όταν η «ξεκούραση» γίνεται ψευδαίσθηση
Συνήθειες όπως το συνεχές streaming ή το λεγόμενο bed-rotting συχνά παρουσιάζονται ως ριζική αυτοφροντίδα. Παρότι μειώνουν προσωρινά τις εξωτερικές απαιτήσεις, δεν επιτρέπουν στο νευρικό σύστημα να επανέλθει σε κατάσταση ηρεμίας. Ακόμη και σε ακινησία, η έκθεση σε οθόνες διατηρεί τον εγκέφαλο σε εγρήγορση, υπονομεύοντας την αποκατάσταση.
Τι δείχνουν τα στοιχεία για την πραγματική αποκατάσταση
Η επιστημονική έρευνα υποδεικνύει ότι η ψυχική ανακούφιση δεν προκύπτει από την προσθήκη περισσότερων στρατηγικών αυτοφροντίδας, αλλά από τη μείωση των απαιτήσεων που επιβάλλονται στον εγκέφαλο. Ο περιορισμός της ψηφιακής πολυδιεργασίας, η μείωση των διακοπών, ο χρόνος σε ήσυχα ή φυσικά περιβάλλοντα και οι αναλογικές δραστηριότητες χαμηλής διέγερσης δημιουργούν τις βιολογικές συνθήκες για ουσιαστική ξεκούραση.
Προς μια πιο ρεαλιστική στρατηγική ευεξίας
Η ουσία της αποτελεσματικής αυτοφροντίδας δεν βρίσκεται στην πλήρη αποχή από την τεχνολογία, αλλά στη σκόπιμη μείωση των ερεθισμάτων. Λιγότερες οθόνες, λιγότερες συναισθηματικές απαιτήσεις και περισσότεροι προστατευμένοι χρόνοι γνωστικής ανάπαυσης φαίνεται να αποτελούν βασικά συστατικά μιας στρατηγικής που δεν υπόσχεται απλώς χαλάρωση, αλλά πραγματική αποκατάσταση.
Βρείτε μας στο Google News. Πατήστε εδώ!